Instytut Pamięci Narodowej - Katowice

https://katowice.ipn.gov.pl/pl3/aktualnosci/176347,Podsumowanie-akcji-oznaczania-grobow-powstancow-slaskich-znakiem-pamieci-Tobie-P.html
27.02.2026, 17:44

Podsumowanie akcji oznaczania grobów powstańców śląskich znakiem pamięci „Tobie Polsko” w 2022

29.12.2022

W 2022 r. oznaczono groby 42 powstańców śląskich w tym 2 podwójne: 40 na terenie woj. śląskiego, 1 na terenie Wielkopolski i 1 na Opolszczyźnie.

Akcja oznaczania grobów znakiem pamięci opracowanym przez Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach rozpoczęła się 5 lipca 2021 r. w dzień setnej rocznicy zakończenia III powstania śląskiego.

Wydarzenia te odbywały się w obecności rodzin powstańców, lokalnych władz samorządowych, duchowieństwa, przedstawicieli środowisk kombatanckich, harcerzy, uczniów oraz z udziałem pocztów sztandarowych.

Znak pamięci „Tobie Polsko” ma formę proporczyka o rozmiarach ok. 20 x 8 cm wykonanego z porcelany nagrobnej. Umieszczono na nim inwokację „Tobie Polsko”, pod którą znajduje się wizerunek orła otoczonego datami powstań, a poniżej napisy „Grób Powstańca Śląskiego” i „Instytut Pamięci Narodowej”. Proporzec jest wzorowany na sztandarze powstańczym „Tobie Polsko”, który wykonano na początku 1920 r. w pracowni przy redakcji „Katolika” w Bytomiu i który obecnie znajduje się w zbiorach Muzeum Czynu Powstańczego w Górze Św. Anny. Muzeum posiada także fotografię z uroczystości upamiętniającej uchwalenie Konstytucji 3 Maja, która przedstawia pochód mieszkańców wsi Osiek (pow. strzelecki, woj. opolskie) z tymże sztandarem niesionym przez A. Szulca do Rozmierzy. Uroczyści te obchodzono na całym Górnym Śląsku w niedzielę 2 maja 1920 r. i były to pierwsze legalne obchody tej rocznicy na tym terenie. Dzięki postanowieniom artykułu 88 Traktatu Wersalskiego o przeprowadzeniu plebiscytu, dla zapewnienia jego bezstronności, w lutym 1920 r. obszar plebiscytowy wyłączono z państwa niemieckiego i poddano kontroli wojsk alianckich, a pełnię władzy przejęła na nim Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa Górnego Śląska z gen. Henri Le Rondem na czele. Umożliwiło to Polakom legalne demonstrowanie swoich dążeń i używanie symboli narodowych.

Ogłoszona w 2019 r. przez Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa akcja „Powstańcy to wiara, nadzieja i cud”. Ocalmy groby powstańców śląskich od zapomnienia! ma na celu zewidencjonowanie jak największej liczby grobów, w których spoczywają powstańcy śląscy, a nie figurują one w dotychczas dostępnych ewidencjach prowadzonych przez instytucje samorządowe i rządowe. Od 2019 r. katowicki oddział IPN poprzez media, instytucje kościelne, organizacje samorządowe, społeczne, harcerskie i Tramwaje Śląskie SA informuje o możliwości zgłaszania takich grobów do IPN; aby to zrobić należy pobrać stosowny formularz ze strony katowickiego IPN i wypełniony przesłać tradycyjną bądź elektroniczną pocztą na adres grobypowstancowslaskich@ipn.gov.pl . Pracownicy OBUWiM po ich otrzymaniu dokonują weryfikacji w oparciu o materiały źródłowe i opracowania. Po jej pozytywnym przejściu rozpoczynana jest również procedura uznania mogiły za grób weterana walk o wolność i niepodległość Polski. Po jej zakończeniu groby mogą zostać oznaczone znakiem pamięci „Tobie Polsko”.

W odpowiedzi na nasz apel wpłynęło dotąd ok. 270 wniosków. Po ich weryfikacji nadano bieg 217 sprawom. Dotyczą one mogił z terenu 46 miejscowości z województwa śląskiego, opolskiego, wielkopolskiego, mazowieckiego oraz jednego ze stolicy Francji.

Uroczystości oznaczania grobów znakiem pamięci „Tobie Polsko” zorganizowane przez katowicki OBUWiM w 2022 r.:

12 marca 2022 – Mysłowice, uroczystość oznaczenia grobu powstańca śląskiego śp. Wilhelma Marca

13 czerwca 2022 - Marklowice, oznaczenie grobu powstańca śląskiego Pawła Remiasza

20 czerwca 2022 - Gliwice, oznaczenie grobu powstańców śląskich Elżbiety i Franciszka Lubosów

22 czerwca 2022 - Zwonowice, oznaczenie grobu powstańca śląskiego Hermana Masarczyka

25 czerwca 2022 - Lubliniec, oznaczenie grobu powstańca śląskiego Franciszka Przybycina

15 września 2022 - Pszczyna, oznaczenie grobów powstańców śląskich: Jana Poloczka i Ludwika Kędziora

20 września 2022 - Ruda Śląska, oznaczenie grobu powstańca śląskiego Juliusza Wincentego Laszczoka

17 października 2022 – Buk, oznaczenie grobu powstańca śląskiego ppłk Kazimierza Zenktellera

18 października 2022 – Piekary Śląskie, oznaczenie grobu powstańców śląskich Klary i Jana Przybyłków

19 października 2022 – Nysa, oznaczenie grobu powstańca śląskiego Franciszka Pstruchy

20 października 2022 – Rybnik, oznaczenie grobów powstańców śląskich: Leona Pajączka i Franciszka Krakowczyka

21 października 2022 – Żory, oznaczenie grobu powstańca śląskiego Bolesława Wieczorka

27 października 2022 – Katowice, oznaczenie grobu powstańca śląskiego Romana Jana Koźlika

3 listopada 2022 – Bielsko-Biała, uroczystość oznaczenia grobu powstańców śląskich Wincentego i Jadwigi Baronów

9 listopada 2022 – Knurów, oznaczenia znakiem pamięci „Tobie Polsko” grobów trzech powstańców śląskich

14 listopada 2022 – Mysłowice, uroczystość oznaczenia grobu powstańca śląskiego śp. Jana Bielanika

15 listopada 2022 – Siemonia (gm. Bobrowniki), uroczystość oznaczenia grobu powstańca śląskiego Augustyna Ullmanna

17 listopada 2022 – Czeladź, uroczystość oznaczenia znakiem pamięci „Tobie Polsko” 11 grobów powstańców śląskich

18 listopada 2022 – Lubecko (pow. Lubliniec), uroczystość oznaczenia grobu powstańca śląskiego śp. Rajmunda Kubiszoka

24 listopada 2022 – Czerwionka-Leszczyny, uroczystość oznaczenie grobu powstańca śląskiego Ludwika Grobosza

25 listopada 2022 – Chorzów, uroczystość oznaczenia znakiem pamięci „Tobie Polsko” 7 grobów powstańców śląskich

28 listopada 2022 – Sosnowiec, uroczystość oznaczenia grobu powstańca śląskiego Leona Kalkowskiego