English version
W środę, 9 listopada 2022 r. odbyły się uroczystości oznaczenia znakiem pamięci „Tobie Polsko” grobów trzech powstańców śląskich ppor. Wilhelma Machulika, ppor. Karola Piszczka oraz kpr. Piotra Kocura. Wydarzenie zostało zorganizowane przez Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach we współpracy z Urzędem Miasta Knurów.
Uroczystość rozpoczęła się przy grobie Wilhelma Machulika na cmentarzu komunalnym w Knurowie przy ul. Słonecznej. Przy grobie wartę honorową pełnili uczniowie klasy mundurowej z Zespołu Szkół Zawodowych nr 2 w Knurowie. Natomiast poczet sztandarowy wystawiła Straż Miejska z Knurowa. Instytut Pamięci Narodowej reprezentował Jan Kwaśniewicz, naczelnik OBUWiM w Katowicach. Po przywitaniu gości przybliżył zgromadzonym genezę akcji „Powstańcy to wiara, nadzieja i cud! Ocalmy groby powstańców śląskich od zapomnienia” oraz symbolikę znaku pamięci „Tobie Polsko”. Podczas uroczystości Danuta Mikoda (OBUWiM IPN Katowice), przybliżyła życiorys powstańca zgromadzonym gościom. Oznaczenia grobu dokonał Jan Kwaśniewicz. Później głos zabrał Adam Rams – prezydent Miasta Knurowa, następnie zgromadzeni goście złożyli kwiaty. Nie zabrakło także modlitwy, którą poprowadził ks. Grzegorz Kusze – proboszcz parafii pw. Najświętszej Maryi Panny Królowej Świata. Głos również zabrał Czesław Pokładek – wnuk weterana, który podziękował za zorganizowaną uroczystość.
Następnie przedstawiciele Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach oraz władz samorządowych Knurowa udali się na cmentarz parafialny pw. Matki Boskiej Częstochowskiej przy ul. 1 Maja, gdzie była kontynuowana uroczystość najpierw przy grobie Piotra Kocura, a następnie przy mogile Karola Piszczka. Podczas uroczystości przy mogiłach wartę pełnili harcerze z miejscowego ZHP. Podczas kontynuowanej uroczystości przy grobie Piotra Kocura, Jan Kwaśniewicz powiedział o idei akcji oznaczania grobów powstańców śląskich znakiem pamięci „Tobie Polsko”. Następnie Danuta Mikoda przedstawiła biogram weterana. Jan Kwaśniewicz dokonał oznaczenia grobu, po czym wypowiedział się Adam Rams. Po chwili zostały złożone kwiaty na mogile, a ks. Krzysztof Tabath – proboszcz parafii pw. Matki Bożej Częstochowskiej w Knurowie, poprowadził modlitwę. Na zakończenie głos zabrał Stanisław Salwa – wnuk powstańca, który podziękował za zorganizowaną uroczystość oraz podzielił się ze zgromadzonymi gośćmi wspomnieniami o swoim dziadku.
Podczas ostatniej części uroczystości przy grobie Karola Piszczka, Jan Kwaśniewicz mówił o akcji IPN dot. upamiętnia powstańców, Danuta Mikoda przestawiła dane historyczne, które udało się ustalić podczas procedury wpisania mogiły Karola Piszczka do ewidencji. Jan Kwaśniewicz oznaczył grób znakiem pamięci „Tobie Polsko”, jak również głos zabrał prezydent Adam Rams. Później zostały złożone kwiaty, a ks. Krzysztof Tabath poprowadził modlitwę. Na zakończenie uroczystości Franciszek Nosiadek, wnuk powstańca przybliżył szczegóły z życia dziadka z okresu II wojny światowej oraz z czasów komunistycznych.
Ppor. Wilhelm Machulik (s. Józefa i Ernestyny) urodził się 19 listopada 1899 r. w Załężu. Od kwietnia 1919 r. należał do Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. Brał udział w II i III powstaniu śląskim. Podczas toczonych walk w 1921 r. walczył w szeregach 4 kompanii 13 pułku żorskiego. Brał udział w zdobyciu Krywałdu oraz Knurowa. Walczył również na odcinku Bierawa, Stare Koźle i Góra Św. Anny. Wilhelm Machulik był również zaangażowany w działalność plebiscytową. Organizował i ochraniał wiece polskie przed bojówkami niemieckimi. W okresie międzywojennym działał również w Związku Powstańców Śląskich oraz Towarzystwie Obrony Kresów Zachodnich. W 1939 r. brał udział w wojnie obronnej, walczył w Knurowie. Oddziały polskie były zmuszone pod naciskiem wojsk okupanta do wycofania się do Fabryki Materiałów Wybuchowych w Krywałdzie. Wilhelm Machulik był prześladowany w czasie II wojny światowej w związku z swoją działalnością powstańczą. Po wyzwoleniu ponownie zaangażował się w działalność społeczną w ZBoWiD w Szczygłowicach. Za działalność niepodległościową został odznaczony Śląskim Krzyżem Powstańczym oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Zmarł 24 grudnia 1981 r.
Kpr. Piotr Kocur (s. Konstantego i Wiktorii z d. Lęga) urodził się 28 czerwca 1883 r. w Żernicy. Ukończył szkołę powszechną w swojej rodzinnej miejscowości, a następnie rozpoczął pracę w kopalni w Zabrzu. W 1904 r. wstąpił do tajnej organizacji „Eleuzis”, która działała na terenie Śląska i Westfalii. Odpowiadała za organizowanie kursów dla robotników z zakresu historii i literatury polskiej. Piotr Kocur w 1909 r. był współorganizatorem Towarzystwa Młodzieży im. Fredry w Zabrzu. W latach 1912-1918 przebywał na terenie Nadrenii. Po powrocie na Górny Śląsk został we wrześniu 1918 r. wcielony do armii niemieckiej, w której służył do końca I wojny światowej. W lutym 1919 r. wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. Zaangażował się wówczas w działalność plebiscytową. Organizował i ochraniał wiece polskie. Następnie brał udział w trzech powstaniach śląskich. W czasie II powstania walczył w okolicach Gliwic. Natomiast podczas ostatniego powstania walczył w szeregach 1 kompanii 1 baonu 4 pułku piechoty im. Stefana Batorego. Został odznaczony Krzyżem na Śląskiej Wstęgą Waleczności i Zasługi, Brązowym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Walecznych oraz Śląskim Krzyżem Powstańczym. Zmarł 24 grudnia 1962 r.
Ppor. Karol Piszczek urodził się 31 października 1887 r. w Dolnej Wsi. Podczas I wojny światowej przebywał w angielskim obozie jenieckim. W 1919 r. wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska w Knurowie. Następnie brał udział w II i III powstaniu śląskim oraz akcji plebiscytowej. 12 sierpnia 1939 r. został powołany do Obrony Narodowej i pełnił służbę na granicy w Knurowie do 1 września. W czasie II wojny światowej przebywał w obozie w Gliwicach, a następnie w KL Dachau (nr obozowy 35714) oraz KL Buchenwald (nr obozowy 616). Należał do Polskiego Związku Byłych Więźniów Politycznych Hitlerowskich Więzień i Obozów Koncentracyjnych (nr legitymacji tymczasowej 3249). Został odznaczony Krzyżem Walecznych oraz Gwiazdą Górnośląską. Zmarł 12 listopada 1971 r. w Knurowie.
Opr.: D. Mikoda
Akcja oznaczania grobów znakiem pamięci opracowanym przez Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach rozpoczęła się 5 lipca 2021 r w dzień setnej rocznicy zakończenia III powstania śląskiego. Znak pamięci „Tobie Polsko” ma formę proporczyka o rozmiarach ok. 20 x 8 cm wykonanego z porcelany nagrobnej. Umieszczono na nim inwokację „Tobie Polsko”, pod którą znajduje się wizerunek orła otoczonego datami powstań, a poniżej napisy „Grób Powstańca Śląskiego” i „Instytut Pamięci Narodowej”. Proporzec jest wzorowany na sztandarze powstańczym „Tobie Polsko”, który wykonano na początku 1920 r. w pracowni przy redakcji „Katolika” w Bytomiu i który obecnie znajduje się w zbiorach Muzeum Czynu Powstańczego w Górze Św. Anny. Muzeum posiada także fotografię z uroczystości upamiętniającej uchwalenie Konstytucji 3 Maja, która przedstawia pochód mieszkańców wsi Osiek (pow. strzelecki, woj. opolskie) z tymże sztandarem niesionym przez A. Szulca do Rozmierzy. Uroczyści te obchodzono na całym Górnym Śląsku w niedzielę 2 maja 1920 r. i były to pierwsze legalne obchody tej rocznicy na tym terenie. Dzięki postanowieniom artykułu 88 Traktatu Wersalskiego o przeprowadzeniu plebiscytu, dla zapewnienia jego bezstronności, w lutym 1920 r. obszar plebiscytowy wyłączono z państwa niemieckiego i poddano kontroli wojsk alianckich, a pełnię władzy przejęła na nim Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa Górnego Śląska z gen. Henri Le Rondem na czele. Umożliwiło to Polakom legalne demonstrowanie swoich dążeń i używanie symboli narodowych.
