English version
We wtorek 10 marca 2026 r. w Muzeum Monet i Medali Jana Pawła II przy ul. Jagiellońskiej 67/71 w Częstochowie odbędzie się uroczyste spotkanie Dam i Kawalerów Krzyża Wolności i Solidarności. Jest ono organizowane przez Oddział IPN w Katowicach oraz Region Częstochowski NSZZ „Solidarność” w 45. rocznicę podpisania porozumień strajkowych oraz rejestracji NSZZ „Solidarność”. Do udziału w uroczystości są zaproszeni przede wszystkim związkowcy NSZZ „Solidarność” oraz dawni opozycjoniści, odznaczeni przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Krzyżem Wolności i Solidarności. Wyjątkowy charakter jubileuszu podkreśli Honorowy Patronat Prezydenta RP Karola Nawrockiego oraz obecność zastępcy prezesa IPN, dr. hab. Karola Polejowskiego. Wydarzeniu będzie towarzyszyć koncert Mateusza Nagórskiego „Jacek Kaczmarski o wolności”, a także wręczenie odznaczeń, dwie tematyczne wystawy oraz wykład na temat powstania NSZZ „Solidarność” w województwie częstochowskim.
Inauguracja obchodów 45. rocznicy rejestracji Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” odbyła się 18 listopada 2025 r. w Teatrze Polskim im. Arnolda Szyfmana w Warszawie. Spotkanie w Częstochowie to kolejna okazja do zgromadzenia Dam i Kawalerów Krzyża Wolności i Solidarności z województwa śląskiego.
Podczas uroczystości czterech działaczy opozycji: Leszek Borowiecki, Michał Mecych, Bogusław Niklas i Andrzej Perliński zostanie odznaczonych Krzyżami Wolności i Solidarności. W imieniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej odznaczenia wręczy zastępca Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr hab. Karol Polejowski.
Leszek Borowiecki był członkiem NSZZ „Solidarność” przy Zakładach Przemysłu Bawełnianego „Ceba” w Częstochowie. W sierpniu 1982 r. podczas trwających w Częstochowie zamieszek został zatrzymany i pobity przez funkcjonariuszy milicji. Ponadto został ukarany grzywną przez Kolegium do spraw Wykroczeń. W październiku 1982 r. Leszek Borowiecki otrzymał powołanie na długotrwałe ćwiczenia wojskowe, co miało być formą represji wobec byłych działaczy NSZZ „Solidarność”, a jednocześnie stanowiło przekroczenie uprawnień przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa i Wojskowej Służby Wewnętrznej. Leszek Borowiecki odbywał ćwiczenia wojskowe w 1 Brygadzie Saperów w Brzegu od dnia 5 XI 1982 r. do dnia 2 II 1983 r.
Michał Mecych był członkiem NSZZ „Solidarność” przy Zakładzie Budowy Maszyn w Częstochowie-Sabinowie. Początkowo działał w komitecie założycielskim, a następnie został wybrany na wiceprzewodniczącego Komisji Zakładowej. W związku z prowadzoną działalnością związkową w późniejszym okresie doświadczył szykan ze strony aparatu partyjnego, polegających na udaremnieniu możliwości pracy na zagranicznym kontrakcie. 5 XI 1982 r. został powołany do 1 Brygady Saperów w Brzegu na ćwiczenia wojskowe, co miało być formą represji wobec byłych działaczy NSZZ „Solidarność”, a jednocześnie stanowiło przekroczenie uprawnień przez funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa i Wojskowej Służby Wewnętrznej. Zwolnienie z ćwiczeń nastąpiło w marcu 1983 r.
Bogusław Niklas był współorganizatorem i założycielem NSZZ „Solidarność” w Miejskim Przedsiębiorstwie Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Zawierciu. Pełnił także funkcję wiceprzewodniczącego Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” w ww. zakładzie pracy. W grudniu 1981 r. Bogusław Niklas uczestniczył w akcjach protestacyjnych, będących wyrazem sprzeciwu wobec polityki ówczesnych władz. Ze względu na rodzaj prowadzonej działalności, został internowany w dniu 13 XII 1981 r. i osadzony w Zakładzie Karnym w Strzelcach Opolskich. W dniu 10 III 1982 r. Bogusław Niklas został przeniesiony do Ośrodka Odosobnienia w Kokotku, gdzie przebywał do czasu uchylenia internowania, tj. do 13 III 1982 r.
Andrzej Perliński od sierpnia 1980 r. do czasu wprowadzenia stanu wojennego był działaczem NSZZ „Solidarność” w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Komunikacyjnym Katowice, Oddział Jastrzębie-Zdrój. Na terenie ww. zakładu pracy pełnił funkcję wiceprzewodniczącego zarządu związku. Ze względu na swoją działalność polityczną, w dniu 5 XI 1982 r. został internowany pod pozorem ćwiczeń w Wojskowym Obozie Internowania w Gorzowie Wielkopolskim (JW 1649). Wolność odzyskał 2 II 1983 r. po odbyciu ćwiczeń. Szkolenie rezerwistów w powyższej jednostce nie miało nic wspólnego z realizacją zadań związanych z obronnością kraju lub podnoszeniem umiejętności żołnierskich, a służyło jedynie do izolacji osób zaangażowanych w działalność opozycyjną i było dotkliwą represją polityczną wobec powołanych.
Krzyż Wolności i Solidarności został ustanowiony przez Sejm 5 sierpnia 2010 r. Po raz pierwszy przyznano go w czerwcu 2011 r. przy okazji obchodów 35. rocznicy protestów społecznych w Radomiu. Krzyż nadawany jest przez Prezydenta RP, na wniosek Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, działaczom opozycji wobec dyktatury komunistycznej za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie praw człowieka w PRL. Źródłem uchwalenia Krzyża Wolności i Solidarności jest Krzyż Niepodległości z II RP.
Program spotkania:
- 17.00 – Otwarcie spotkania
- 17.10 – Ceremonia wręczenia Krzyża Wolności i Solidarności
- 17.30 – Wystąpienia organizatorów
- 18.00 – Wykład dr. Jarosława Nei, pracownika Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Katowicach pt. „Od solidarności do »Solidarności«, czyli Polaków drogi do wolności”
- 18.15 – Koncert Mateusza Nagórskiego „Jacek Kaczmarski o wolności”
- 19.00 – Poczęstunek
Wydarzenia towarzyszące:
- Wystawa elementarna pt. „Stan wojenny” przygotowana przez Oddział IPN w Katowicach i Śląskie Centrum Wolności i Solidarności im. Dziewięciu z Wujka w 2021 r.
- Ekspozycja plenerowa wystawy pt. „Tu rodziła się Solidarność” przygotowana przez Instytut Pamięci Narodowej w 2020 r.
- Sprzedaż publikacji Instytutu Pamięci Narodowej
Wydarzenie objęte Patronatem Honorowym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego
Patronat medialny: „Gazeta Częstochowska”, Radio eM, Radio Fiat, Radio Jasna Góra, Radio Katowice, Tygodnik Katolicki „Niedziela”.
* * *
Porozumienie zawarte 31 sierpnia 1980 r. przez Międzyzakładowy Komitet Strajkowy w Gdańsku z Komisją Rządową po fali strajków przewidywało m.in. stworzenie niezależnych od władz związków zawodowych. 11 września gdańskie ustalenia zostały potwierdzone i uszczegółowione w ramach umowy zawartej w Hucie „Katowice” w Dąbrowie Górniczej pomiędzy Międzyzakładowym Komitetem Robotniczym a Komisją Rządową. Porozumienie to, nazwane od miejsca jego zawarcia katowickim, gwarantowało tworzenie i funkcjonowanie struktur nowych związków na terenie całego kraju. 17 września 1980 r. w Gdańsku przedstawiciele Międzyzakładowych Komitetów Założycielskich i Międzyzakładowych Komisji Robotniczych powołali Komisję Porozumiewawczą oraz Komitet Założycielski Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność”. 24 września delegacja związkowa złożyła w Sądzie Wojewódzkim w Warszawie wniosek o rejestrację NSZZ „S”. Miesiąc później, 24 października, SW zarejestrował nowy związek, jednak samowolnie dokonał zmian w przedłożonym statucie: wykreślił m.in. zapisy dotyczące prawa do strajku. W odpowiedzi działacze oprotestowali tę decyzję i zapowiedzieli odwołanie do Sądu Najwyższego. Ten 10 listopada 1980 r. uchylił poprawki Sądu Wojewódzkiego i wpisał NSZZ „S” do rejestru związków zawodowych. Konfliktowi związanemu z rejestracją towarzyszyły rozmowy związkowców ze stroną rządową i ogłoszenie gotowości strajkowej; ostatecznie przedstawiciele „S” zgodzili się na dołączenie do Statutu aneksu, w którym uznawano kierowniczą rolę PZPR w państwie.
W województwie częstochowskim strajki trwały od 1 września 1980 r. (m.in. w MPK w Częstochowie i w Fabryce Maszyn w Radomsku). Regionalny Komitet Założycielski NSZZ „Solidarność”, z przewodniczącym Zdzisławem Bojarskim, powstał 28 września 1980 r. 10 listopada, w dniu rejestracji „Solidarności”, wojewoda częstochowski zobowiązał dyrektorów tamtejszych zakładów pracy do izolowania związkowców – m.in. usuwania plakatów oraz pozbawiania dostępu do radiowęzłów. Zapowiedział także użycie wojska do pacyfikowania ewentualnych strajków. Dyrektorzy zaczęli wykonywać polecenia wojewody, grożąc także zwalnianiem z pracy; wywołało to natychmiastową reakcję Regionalnej Komisji Koordynacyjnej NSZZ „S” w Częstochowie i eskalację konfliktu w kolejnych dniach. 11 listopada zgromadzeni w klubie „Ikar” przy MPK związkowcy zażądali wyjaśnień, w kolejnym dniu – odwołania władz miejskich i wojewódzkich, a także przyjazdu przedstawicieli rządu. 14 listopada ogłoszono gotowość strajkową i zapowiedziano strajk ostrzegawczy na 19 dzień tego miesiąca. Ranem 19 listopada udało się osiągnąć porozumienie z rządową delegacją; w jego wyniku wojewoda, jego zastępcy, prezydent Częstochowy oraz przewodniczący Wojewódzkiej i Miejskiej Rady Narodowej stracili stanowiska. Efektem listopadowej ugody była także rezygnacja władz z budowy podziemnego przejścia na Jasną Górę, które utrudniałoby ruch pielgrzymkowy. Podczas protestu, 14 listopada, ukazał się pierwszy numer Biuletynu „Solidarność” Regionu Częstochowa.
Encyklopedia Solidarności - encysol.pl