Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

Następny

Powrót

pauza

W środę 4 lutego 2026 r. w Bielskim Centrum Kultury im. Marii Koterbskiej, przy ul. Słowackiego 27 w Bielsku-Białej, odbyło się uroczyste spotkanie Dam i Kawalerów Krzyża Wolności i Solidarności. Zostało organizowane przez Oddział IPN w Katowicach, Region Podbeskidzie NSZZ „Solidarność” oraz Miasto Bielsko-Biała w 45. rocznicę podpisania porozumień strajkowych oraz rejestracji NSZZ „Solidarność”. W uroczystości wzięli udział  członkowie NSZZ „Solidarność”  na czele z Piotrem Dudą, przewodniczącym związku oraz dawni opozycjoniści, odznaczeni przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Krzyżem Wolności i Solidarności.

Inauguracja obchodów 45. rocznicy rejestracji Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego „Solidarność” odbyła się  18 listopada 2025 r. w Teatrze Polskim im. Arnolda Szyfmana w Warszawie. Spotkanie w Bielsku-Białej to pierwsza okazja do zgromadzenia Dam i Kawalerów Krzyża Wolności i Solidarności z województwa śląskiego.

Uroczystości w Bielsku-Białej rozpoczęły się od odczytania przez doradcę Prezydenta RP Tomasza Heryszka listu Prezydenta RP Karola Nawrockiego skierowanego do uczestników wydarzenia. Odnosząc się do wydarzeń na Podbeskidziu oraz znaczenia działań podejmowanych przez struktury NSZZ „Solidarność”, prezydent podkreślił dojrzałość społeczną, sprawczość i odwagę uczestników protestów, które stały się wyrazem sprzeciwu wobec realiów państwa komunistycznego:

– Była to wielka demonstracja sprawczości i znakomitej współpracy ludzi Solidarności na Podbeskidziu – oraz kolejny znak, że naród polski w sposób dojrzały i zdecydowany upomniał się o prawdę, sprawiedliwość i odpowiedzialność w życiu publicznym. [...] Bo istotnie wyjątkowej wiary i determinacji, wielkiej odwagi i poświęcenia wymagał bunt przeciwko powojennej rzeczywistości w naszym kraju.

W imieniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Krzyże Wolności i Solidarności wręczył zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski. Zwracając się do Dam i Kawalerów Krzyża Wolności i Solidarności, dr hab. Karol Polejowski podkreślił, że uczestnicy wydarzeń związanych z narodzinami „Solidarności” byli spadkobiercami wielowiekowej tradycji walki Polaków o wolność, a ich odwaga i miłość do Ojczyzny stały się fundamentem przemian, które doprowadziły do odzyskania niepodległości:

– W nas tkwi gen wolności. Wszyscy ci, którzy latem roku 1980, począwszy od Lublina przez wybrzeże, Śląsk i wszystkie regiony Polski, porwali się do walki przeciwko władzy komunistycznej, ten gen wolności w sobie mieli. A w sercu mieli miłość do Polski.

W dalszej części wystąpienia zwrócił się do młodego pokolenia, przypominając, że wolność, z której dziś korzystają, nie jest dana raz na zawsze.

– Młodzi przyjaciele, którzy jesteście tu dzisiaj z nami, a którzy cieszycie się na co dzień wolnością, miejcie świadomość, że ta wolność została wywalczona przez tych bohaterów, którzy dzisiaj są na tej sali. To dzięki nim dzisiaj żyjecie w wolnej i niepodległej Polsce

– zaznaczył zastępca prezesa IPN.

Odznaczeni zostali:

• Zbigniew Chortaszko
• Mieczysław Mędrzak

Zbigniew Chortaszko od grudnia 1981 r. do końca 1983 r. prowadził zbiórkę pieniędzy dla osób represjonowanych i ich rodzin oraz na pomoc socjalną dla członków NSZZ „Solidarność” i działalność jego podziemnych struktur. W latach 1982-1983 kolportował ulotki wydawane przez Trzeci Szereg Regionu Podbeskidzie oraz Informator Tymczasowej Komisji Zakładowej NSZZ „Solidarność” przy Fabryce Samochodów Małolitrażowych w Bielsku-Białej.

Mieczysław Mędrzak w latach 1981-1989 prowadził działalność opozycyjną na terenie Fabryki Samochodów Małolitrażowych w Bielsku–Białej. Brał udział w protestach na terenie zakładu, w 1988 r. był współautorem petycji skierowanej do Dyrekcji FSM Bielsko-Biała w sprawie podwyżek płac i przywrócenia do pracy byłych działaczy NSZZ „Solidarności”. W latach 1982-1985 i w 1988 r. kolportował ulotki, Informator Tymczasowej Komisji Zakładowej FSM oraz inną prasę podziemną. Prowadził również zbiórkę pieniężną na rzecz osób represjonowanych i ich rodzin.

Następny

Powrót

pauza

Krzyż Wolności i Solidarności został ustanowiony przez Sejm 5 sierpnia 2010 r. Po raz pierwszy przyznano go w czerwcu 2011 r. przy okazji obchodów 35. rocznicy protestów społecznych w Radomiu. Krzyż nadawany jest przez Prezydenta RP, na wniosek Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, działaczom opozycji wobec dyktatury komunistycznej za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie praw człowieka w PRL. Źródłem uchwalenia Krzyża Wolności i Solidarności jest Krzyż Niepodległości z II RP.

Wydarzeniu towarzyszyła Bielska Orkiestra Kameralna z koncertem „Solidarność to brzmi dumnie”, dwie tematyczne wystawy IPN, wykład dr.  Dariusza Węgrzyna, pracownika Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności im. Dziewięciu z Wujka pt. „Strajk na Podbeskidziu – jego miejsce w historii Solidarności” oraz sprzedaż publikacji Instytutu Pamięci Narodowej. 

* * *

Strajk generalny na Podbeskidziu 27 I – 6 II 1981 r. był  największym w Polsce zakończonym sukcesem politycznym protestem „S”. W listopadzie 1980 r. przedstawiciele zakładowych komitetów założycielskich „S” z Regionu Podbeskidzie oskarżyli osoby zajmujące kluczowe stanowiska w administracji wojewódzkiej i miejskiej, działaczy partyjnych oraz komendantów MO o wykorzystywanie stanowisk do czerpania korzyści materialnych. Wśród oskarżonych znaleźli się m.in. I sekretarz KW PZPR, wojewoda oraz prezydent Bielska-Białej. Specjalna komisja WRN potwierdziła większość zarzutów, władze państwowe nie wyciągnęły wobec winnych konsekwencji.

26 I 1981 r. w zakładach woj. bielskiego odbył się 1-godz. strajk ostrzegawczy, 27 I 1981 r. rozpoczął się bezterminowy strajk generalny Regionu. MKS z siedzibą w bielskich zakładach „Bewelana” tworzyło 107 osób, które reprezentowały ponad 200 tys. strajkujących z kilkuset zakładów Bielska-Białej i woj. bielskiego. Przewodniczącym MKS był Patrycjusz Kosmowski, przewodniczący MKZ. Do Bielska-Białej przyjechali liderzy „S”: Lech Wałęsa, Andrzej Gwiazda, Stanisław Wądołowski, doradcy: Bronisław Geremek i Tadeusz Mazowiecki. W negocjacjach stronę rządową reprezentował początkowo wiceminister administracji, gospodarki terenowej i ochrony środowiska Czesław Kotela, następnie minister tego resortu Józef Kępa. Do rozwiązania konfliktu włączył się Kościół, prymas Stefan Wyszyński skierował do Bielska-Białej sekretarza Episkopatu Polski bp. Bronisława Dąbrowskiego i biskupów katowickich Janusza Zimniaka i Czesława Domina. Przyjęli oni na siebie rolę gwarantów porozumienia podpisanego rano 6 II 1981 r.

Po 10 dobach strajk został zakończony. Ze stanowisk ustąpili: sekretarze PZPR, wojewoda i jego zastępcy, prezydent miasta, komendant MO.

Encyklopedia Solidarności - encysol.pl

Polecamy ponadto:

• Strajk generalny na Podbeskidziu
• Serwis Twarze „Solidarności”
• Premiera zakładki „Strajk generalny na Podbeskidziu” w serwisie „Twarze Solidarności” [DYSKUSJA]
• Dr Dariusz Węgrzyn, Od pierwszego strajku do „Trzeciego Szeregu”. NSZZ „Solidarność” Region Podbeskidzie (1980–1983). Opis konfliktu politycznego.

Patronat honorowy nad wydarzeniem objął Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Karol Nawrocki.