Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

13 października 2026 r. o godz. 17.00 w Przystanku Historia – Centrum Edukacyjnym IPN im. Henryka Sławika w Katowicach, przy ul. św. Jana 10 (3. piętro) odbędzie się wernisaż wystawy „Mieli wrócić za 14 dni”. Jest to kolejna odsłona „Tragedii Górnośląskiej” – opowieść o 279 mieszkańcach Ostropy deportowanych w 1945 r. do Związku Sowieckiego i dramacie ich rodzin. Wg obliczeń dr. Dariusza Węgrzyna 40 proc. z nich nie powróciło z zesłania.

Internowanie i deportacja przeszło 40 tys. mieszkańców regionu to jeden z głównych komponentów Tragedii Górnośląskiej 1945 r. Wielu z wywiezionych nie wróciło z zsyłki, na skutek potwornych warunków transportu, wyniszczenia ciężką pracą w sowieckich kopalniach oraz na skutek głodu i chorób. Pozbawione często jedynych żywicieli rodziny żyły w skrajnej nędzy i narażone były na rabunek i wysiedlenia z mieszkań. To wszystko odcisnęło piętno na sytuacji społecznej i gospodarczej regionu. Przez całe dekady w PRL- nie można było o tym mówić. Była to trauma, z którą społeczność regionu musiała się zmierzyć sama. Pamięć o ofiarach, opowieści tych, którzy przeżyli były jednak przechowywane w pamięci społecznej i po upadku systemu podjęto wiele inicjatyw, by upamiętnić te wydarzenia i ich ofiary. Wystawa „Mieli wrócić za 14 dni” jest jedną z form upamiętnienia - znakomitym przykładem kultywowania pamięci w środowiskach lokalnych. Wystawa została przygotowana przez dr Elżbietę Borkowską oraz pochodzące z Ostropy Urszulę Dylong i Anielę Jonderko przy wydatnym współudziale mieszkańców wsi, obecnie dzielnicy Gliwic, którzy udostępnili pamiątki po najbliższych. Wspomniane kuratorki wystawy oraz dr Węgrzyn w 2014 r. opublikowali, wydaną przez IPN oraz Muzeum w Gliwicach książkę p.t. „Mieli wrócić za czternaście dni”. Mieszkańcy Ostropy w obozach pracy przymusowej  w Związku Sowieckim (1945-1946). Oprócz tego ofiary internowania upamiętnia tablica wmurowana w ścianę pomnika poległych w wojnach światowych mieszkańców Ostropy.

W trakcie wernisażu będzie miała miejsce projekcja filmu „Przemilczana Tragedia 1945” w reż. Adama Turuli. Wystawę będzie można obejrzeć do 13 listopada 2026 r.

Serdecznie zapraszamy!