English version
Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach oraz Starostwo Powiatowe w Pszczynie zapraszają 24 czerwca o godz. 12.00 na uroczystość oznaczenia grobu weteranki powstań śląskich Marii Kujawskiej znakiem pamięci ,,Tobie Polsko”.
Wydarzenie odbędzie się na cmentarzu Wszystkich Świętych w Pszczynie przy ul. Katowickiej – sektor F2, nr grobu 2.
Maria Kujawska urodziła się 5 lipca 1893 r. w Raciborzu w niemieckiej rodzinie Wilhelma Raidy (mistrza szewskiego pochodzącego z Sudzic na Morawach) oraz Berty z domu Jendrischek. Po ukończeniu szkoły ludowej podjęła naukę w prywatnej szkole średniej Fräulein Pruss, ale wbrew woli ojca nie chciała zostać nauczycielką, lecz lekarką. Wilhelm Raida ostatecznie zaakceptował pomysł córki, jednakże pod warunkiem zaliczenia trzyletniego seminarium nauczycielskiego, by później wraz z młodszym bratem wyjechać na studia medyczne do Wrocławia. Okres studiów był dla niej przełomowy, ponieważ Maria poznała wielu Polaków działających w tajnych organizacjach narodowych. Szybko nauczyła się języka polskiego i zaangażowała się w działalność Związku Młodzieży Polskiej „Zet”. Na studiach poznała również przyszłego męża - Kazimierza Kujawskiego. 15 lipca 1920 roku uzyskała dyplom lekarski na Uniwersytecie Warszawskim. Jeszcze w tym samym roku wróciła na rodzinny Śląsk, aby włączyć się w działania zmierzające do jego przyłączenia do państwa polskiego. W czasie II powstania śląskiego szkoliła harcerki pracujące w punkcie opatrunkowym w Polskim Komisariacie Plebiscytowym mieszczącym się w bytomskim hotelu Lomnitz. Aktywnie włączyła się również w akcję plebiscytową, nie tylko namawiając na wiecach do głosowania „za Polską”, ale również przeznaczając swoją pensję na rzecz plebiscytu. Największe zasługi Marii Kujawskiej przypadły na okres III powstania śląskiego. Najpierw przebywała w punkcie opatrunkowym w Roździeniu. Nadzorowała też pracę sanitariuszek w Szopienicach i Dąbrówce Małej. Pracowała w charakterze kierowniczki szpitala polowego w Toszku, a następnie jako lekarz podporucznik została wysłana do Głównego Szpitala Wojsk Powstańczych w Mysłowicach. Była jedyną kobietą lekarzem w powstaniu, jeżeli nie liczyć kilku studentek medycyny. Najbardziej spektakularnym epizodem powstańczym z Marią w roli głównej było objęcie przez nią funkcji komendanta pociągu sanitarnego Grupy „Wschód”, transportującego rannych powstańców do szpitala w Sosnowcu. Po zakończonym powstaniu wraz z nowo poślubionym mężem zamieszkała na krótko w Katowicach, kierowała oddziałem Polskiego Czerwonego Krzyża, pracowała w Przychodni Przeciwgruźliczej PCK oraz była inspektorką wszystkich tego typu przychodni na Górnym Śląsku. Pod koniec 1922 r. państwo Kujawscy przeprowadzili się do Brzezin Śląskich. Tam spędzili dekadę swojego życia. Wtedy to Maria Kujawska zaangażowała się w działalność Związku Towarzystw Polek – największej górnośląskiej organizacji kobiecej, w której pełniła funkcję zastępczyni przewodniczącej. Była niezwykle aktywną kobietą, członkinią wielu stowarzyszeń i organizacji o charakterze społecznym oraz zawodowym – m.in. Towarzystwa Lekarzy Polaków na Śląsku, Związku Gospodarczego Lekarzy Polaków województwa śląskiego i Śląskiej Izby Lekarskiej. Nadto należała do współzałożycieli Instytutu Śląskiego w Katowicach, piastowała też mandat posłanki do Sejmu Śląskiego II i III kadencji. Wybuch II wojny światowej przerwał tę działalność, a przede wszystkim rozdzielił rodzinę. Kazimierza Kujawskiego zmobilizowano do polskiej armii jako lekarza. Maria we wrześniu 1939 roku przedostała się wraz z grupą urzędników do Rumunii, lecz cztery jej córki zostały w Polsce. Ostatecznie dzięki zabiegom dyplomatycznym i wsparciu brata Marii Alfonsa Raidy, który pomógł siostrzenicom w zdobyciu niezbędnych dokumentów wizowych, udało się sprowadzić dziewczęta do Rumunii. W marcu 1940 roku wraz z córkami przeniosła się do Jugosławii, gdzie powierzono jej kierowanie Szwajcarskim Domem dla Polskich Dzieci założonym przez organizację charytatywną Pro Polonia w Crikvenicy. W styczniu 1944 roku została aresztowana i z dwiema córkami Barbarą i Janiną wywieziona do obozu koncentracyjnego w Ravensbrück, a następnie oddelegowana do pracy w szpitalu obozowym na bloku dziesiątym. Wraz ze starszą córką, Barbarą, opiekowała się więźniarkami chorującymi na gruźlicę i choroby psychiczne. Doskonale znając niemiecki, zabiegała o dodatkowe racje żywieniowe i niezbędne lekarstwa dla swoich podopiecznych. Często ryzykowała życie, twardo przeciwstawiając się obozowym lekarzom, dzięki czemu zyskała przydomek „Anioła z Ravensbrück”. W kwietniu 1945 roku w trakcie ewakuacji obozu Maria z córkami, wykorzystując brak nadzoru i naloty samolotów alianckich, uciekły i ukryły się w pobliskim lesie. W drugiej połowie maja 1945 roku wszystkie przyjechały do Pszczyny, gdzie podjęła pracę kierowniczki Powiatowego Ośrodka Zdrowia w Pszczynie. Należała do tych nielicznych lekarzy, których wytyczną działalności byli chorzy najbiedniejsi. Dla nich jeździła do Katowic po przydziały leków, odzieży i żywności. Rodzinie nie dane było jednak przeżyć szczęśliwego, wspólnego życia. 26 listopada 1945 roku zmarł Kazimierz Kujawski. Maria umarła niecałe trzy lata później – 23 maja 1948 roku. Za wkład w kształcenie personelu medycznego i działalność sanitarną w okresie powstań została uhonorowana Odznaczeniem PCK II stopnia oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.
Wydarzenie przygotowywane jest w ramach akcji katowickiego oddziału IPN „Powstańcy to wiara, nadzieja i cud. Ocalmy groby powstańców śląskich od zapomnienia”, która ma na celu uhonorowanie i upamiętnienie powstańców śląskich spoczywających na terenie wszystkich województwa kraju a zarazem popularyzację bezprecedensowych na miarę historii Polski wydarzeń, jakimi były trzy powstania podjęte w latach 1919-1920-1921. W takich uroczystościach zazwyczaj biorą udział między innymi przedstawiciele IPN w Katowicach, rodzina, ale także władze samorządowe, służby mundurowe, kombatanci, duchowieństwo i młodzież szkolna. Podczas spotkania honorujemy groby Bohaterów poprzez montaż znaku pamięci „Tobie Polsko” w postaci proporczyka o rozmiarach ok. 20 x 8 cm wykonanego ze szkła artystycznego, na którym umieszczono inwokację „Tobie Polsko”, pod którą znajduje się wizerunek orła otoczonego datami powstań, a poniżej napisy „Grób Powstańca Śląskiego” i „Instytut Pamięci Narodowej”.
Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach przygotował plakat poświęcony Marii Kujawskiej w ramach projektu "Galeria plakatu powstańczego". Zapraszamy do odwiedzin strony skąd można ów plakat pobrać.