Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

27 stycznia obchodzimy Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu ustanowiony w 2005 r.  przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w celu uczczenia pamięci ofiar pochodzenia żydowskiego pomordowanych w czasie II wojny światowej przez Niemców. Datę wybrano nieprzypadkowo, ponieważ 27 stycznia 1945 r. wojska sowieckie uwolniły więźniów niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau, miejsca zagłady co najmniej miliona Żydów z Polski, Węgier, Francji, Czechosłowacji, Grecji i innych krajów oraz około 120 tys. więźniów innych narodowości – Polaków, Romów, jeńców sowieckich, a także wielu innych. Dzień ten jest uznawany za symboliczny koniec systematycznego niemieckiego ludobójstwa.

Następny

Powrót

pauza

Nawiązując do historii obchodów Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu, już po raz czwarty odbyła się uroczystość przy pomniku upamiętniającym ofiary hitlerowskiego terroru lat 1939-1945, znajdującym się na cmentarzu żydowskim przy ul. Kozielskiej 16.

Uroczystość poprowadził dr Dominik Abłamowicz, pracownik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach. Przemówienia okolicznościowe wygłosili dyrektor Oddziału IPN dr Andrzej Sznajder oraz przewodniczący Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Katowicach Włodzimierz Kac. Żydowską modlitwę w zapowiedzianych intencjach odśpiewał dr Sławomir Pastuszka. Uroczystość zwieńczyło złożenie kwiatów.

W wydarzeniu zorganizowanym przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach we współpracy z Gminą Wyznaniową Żydowską w Katowicach udział wzięli: Marek Wójcik, wojewoda śląski, Joanna Bojczuk, Członek Zarządu Województwa Śląskiego, Maciej Stachura, Wiceprezydent Miasta Katowice, Włodzimierz Kac, przewodniczący Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Katowicach,  Sławomir Pastuszka, przewodniczący Chewry Kadiszy przy Gminie Wyznaniowej Żydowskiej w Katowicach, Barbara Adamczyk, prezes Śląskiego Oddziału Towarzystwa Opieki nad Oświęcimiem, Paweł Grabiec, przewodniczący Oddziału Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Katowicach, delegacja Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach na czele z prof. Grzegorzem Hańderkiem,  społeczności szkolne Technikum nr 2 Zespołu Szkól Ekonomicznych im. Wojciecha Korfantego oraz I Liceum Ogólnokształcącego z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Mikołaja Kopernika w Katowicach.

Katowicki Oddział IPN reprezentowali dr Andrzej Sznajder, dyrektor Oddziału IPN w Katowicach,  Jan Kwaśniewicz, naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach oraz pracownicy OBUWiM IPN w Katowicach: dr Dominik Abłamowicz, Dominik Grabis i Jarosław Podworski.

W uzupełnieniu dodajmy, iż według dostępnej internetowo on line Centralnej Bazy Danych o Ofiarach Shoah Instytutu Pamięci Męczenników i Bohaterów Holocaustu w Izraelu (Yad Vashem) zgromadzono tu ponad 5000 rekordów dotyczących Żydów urodzonych w Katowicach lub tu zamieszkałych przed wybuchem II wojny światowej, którzy ponieśli śmierć z rąk Niemców.

Cmentarz żydowski w Katowicach należy do największych i najlepiej zachowanych tego typu kompleksów w skali regionu. Jego początki wiążą się z powstaniem Gminy Żydowskiej w Katowicach w 1866 r., co z kolei było efektem gwałtownego napływu ludności żydowskiej wraz z nadaniem miejscowości praw miejskich w 1865 r. Ówczesna Gmina obejmowała obszar ówczesnych Katowic, Katowicką Hałdę i Brynów, w późniejszym okresie Załęże, Dąb, Józefowiec, Bogucice, Zawodzie i Ligotę Pszczyńską. Szybko zakupiono teren w rejonie obecnej ul. Kozielskiej na cmentarz wyznaniowy, który rozpoczęto użytkować w 1869/1870 r. Do dzisiaj zachowało się tu ponad 1400 pochówków w formie macew i nagrobków (głównie pomników wolnostojących lub przyściennych), w tym związanych z rodami zasłużonymi dla rozwoju Katowic, m.in. Goldsteinów, Grünfeldów, Schalschów, a także rabina katowickiej gminy wyznaniowej doktora Jacoba Cohna (1872-1916), inicjatora powstania Synagogi Wielkiej w Katowicach (została otwarta 12.10. 1900 r.; zniszczona przez Niemców 8 września 1939 r.). Do dzisiaj zachowały się na cmentarzu niektóre elementy historycznej zabudowy, w tym jeden z budynków przedpogrzebowych oraz dom bractwa przedpogrzebowego. 

W 1990 r. cmentarz został wpisany do Rejestru Zabytków wojewódzkiego śląskiego (archiwalny opis, wybrane plany i zdjęcia dostępne on line w bazie danych Narodowego Instytutu Dziedzictwa w Warszawie, link: https://zabytek.pl/pl/obiekty/katowice-zespol-cmentarza-zydowskiego-22405  ). 

oprac. dr Dominik Abłamowicz/ OBUWiM IPN Katowice