Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

Następny

Powrót

pauza

Obchody rozpoczęły się mszą św. w sanktuarium św. Antoniego w Gołonogu, następnie uczestnicy złożyli kwiaty pod Pomnikiem Porozumienia Dąbrowskiego w Dąbrowie Górniczej oraz pamiątkowym krzyżem przy bramie głównej Huty Katowice.

W wydarzeniach udział wzięli przedstawiciele władz państwowych, samorządowych i związkowych oraz mieszkańcy regionu. Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Katowicach reprezentował Ryszard Mozgol, naczelnik OBEN IPN Katowice.

W Pałacu Kultury Zagłębia odbyła się także premiera filmu dokumentalnego „Porozumienia, które zmieniły Polskę” oraz program artystyczny przygotowany przez młodzież z III LO im. gen. Władysława Andersa.

Porozumienie katowickie 1980

"Porozumienie katowickie 1980", jedno z tzw. porozumień społecznych, podpisane 11 IX 1980 przez Komisję Rządową i MKR w Hucie Katowice; dotyczyło przede wszystkim gwarancji realizacji porozumienia gdańskiego w zakresie tworzenia struktur NSZZ. Ustalenia dokumentu obejmowały zobowiązanie władz do akceptacji działań, zmierzających do powstawania, organizowania i funkcjonowania struktur Związku na terenie całego kraju.

Strona rządowa gwarantowała: dostęp do mediów, zwolnienie z obowiązku pracy osób pełniących funkcje związkowe z zachowaniem prawa do wynagrodzenia, udostępnienie pomieszczeń przez dyrekcje zakładów pracy lub władze terenowe z przeznaczeniem na działalność związkową, możliwość współdecydowania o sprawach pracowniczych i socjalnych, możliwość otwarcia rachunków bankowych oraz gwarancję uczestnictwa strony związkowej w pracach nad nowymi ustawami: Kodeksem pracy, o związkach zawodowych i o samorządzie robotniczym. Ustalono, że dokumenty konieczne do dopełnienia formalności – statuty, składy władz i wnioski o przyznanie lokali – będą przedstawiane wojewodom właściwym dla miejsca działania. Strona rządowa zobowiązywała się ponadto do zapewnienia bezpieczeństwa wszystkim strajkującym, członkom komitetów strajkowych i robotniczych oraz ich rodzinom, a także osobom wspomagającym komitety robotnicze.

Ze strony rządowej sygnowali: minister hutnictwa Franciszek Kaim, dyr. naczelny HK Zbigniew Szałajda, podsekretarz stanu w Ministerstwie Hutnictwa Kazimierz Sąda, dyr. naczelny Huty im. Lenina Eugeniusz Pustówka, dyr. generalny Zjednoczenia Metali Nieżelaznych Franciszek Grzesiek, dyr. Departamentu Pracy i Płac Ministerstwa Hutnictwa Michał Stopaniak oraz przewodniczący ZZ Hutników Antoni Seta. Z ramienia MKR: przewodniczący MKR HK Andrzej Rozpłochowski, wiceprzewodniczący MKR HK Jacek Jagiełka i Bogdan Borkowski, sekretarz MKR Kazimierz Świtoń, Aleksander Karpierz, Zbigniew Kupisiewicz i Wiesław Tatko. W negocjowaniu porozumienia, w charakterze doradców, udział wzięli: Wiesław Chrzanowski, Stefan Kurowski, Janusz Krzyżewski, Zbigniew Bogusławski.

encysol.pl

Znaczenie Porozumienia Katowickiego „polegało przede wszystkim na tym, że dotyczyło gwarancji realizacji Porozumienia Gdańskiego w kwestii tworzenia struktur niezależnych związków zawodowych na terenie całego kraju. Problem bowiem polegał na tym, że ustalenia z Gdańska co do organizowania nowych związków były nieprecyzyjne" - napisał w „Biuletynie“ Instytutu Pamięci Narodowej dr Jarosław Neja z katowickiego oddziału Instytutu, znawca historii śląsko-dąbrowskiej Solidarności.

W ocenie historyka, pracownicy wielu zakładów i przedsiębiorstw w całym kraju szybko odczuli nieprecyzyjność ustaleń, które miały umożliwić tworzenie wolnych związków - próby powołania na ich terenie organizacji założycielskich były blokowane przez dyrekcje i kierownictwa.

„Interpretowały one zapisy gdańskie w ten sposób, że nie mogą zakładać niezależnych związków te załogi, które wcześniej nie strajkowały i nie były reprezentowane przez któryś z MKS zawierających porozumienia z komisjami rządowymi. Porozumienie Katowickie jednoznacznie precyzowało ten problem, gwarantując swobodny rozwój ruchu związkowego w całej Polsce" - wyjaśnia dr Neja w artykule pt. „Matecznik komunistów czy region buntu?".

W jego ocenie, o ile zawarte 3 września 1980 r. w Jastrzębiu-Zdroju Porozumienie Jastrzębskie wraz z dwoma podpisanymi wcześniej – Szczecińskim i Gdańskim – tworzyło podstawy ówczesnej umowy społecznej, o tyle Porozumienie Katowickie było „istotnym dopełnieniem" tej umowy.

Polecamy:

„PodCzas – Podcast IPN Katowice“ – Katowickie czy dąbrowskie? Porozumienie czy porozumienia, czyli kiedy i co wynegocjowano w 1980 r. w Hucie Katowice? – 13 września 2023

Tekst dr. Jarosława Nei „Strajkowe lato 1980 i powstanie NSZZ „Solidarność” w województwie katowickim”.

Serwis internetowy „Twarze Solidarności”, przygotowany przez Instytut Pamięci Narodowej, „Gość Niedzielny" oraz Śląskie Centrum Wolności i Solidarności w Katowicach https://twarzesolidarnosci.gosc.pl/