Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

Sierpień sprzyjał organizowaniu religijnych uroczystości. Wspominaliśmy w „Migawkach archiwalnych” o żeńskich pielgrzymkach do Piekar Śląskich i sierpniowych obchodach na Jasnej Górze. Tym razem przenosimy się do powiatów myszkowskiego i zawierciańskiego (wówczas w diecezji kieleckiej, ale w woj. katowickim), gdzie w sierpniu 1973 r. i częściowo w marcu 1974 r. odbywała się peregrynacja obrazu Matki Bożej Częstochowskiej.

Kościelne obchody były oczywiście kontrolowane przez SB, która prowadziła specjalną sprawę pod kryptonimem „Pątnik”. Pod lupę wzięto parafie w Sokolnikach, Ogrodzieńcu, Kroczycach, Gieble i Pradłach. Funkcjonariusze scharakteryzowali pracujących tam księży oraz mieszkańców – zwłaszcza ich udział w życiu religijnym (w języku esbeckim nazywało się to „stopniem sfanatyzowania”). Dokumentacja zawiera typowe materiały: opis kościelnych przygotowań, plany esbeckich przeciwdziałań, notatki z rozmów władz powiatowych z proboszczami, kurialne programy przebiegu peregrynacji, dokładne harmonogramy działań funkcjonariuszy SB, doniesienia tajnych współpracowników czy relacje z przebiegu uroczystości.

Jednym z istotnych działań operacyjnych stosowanych przez SB było fotografowanie osób zaangażowanych w rozmaite „wrogie” przedsięwzięcia. Dzięki temu takie osoby można było identyfikować i w przyszłości wykorzystać fakt „antypaństwowej” działalności do zastosowania jakiejś represji – na przykład odmawiając wydania paszportu. Do fotografowania uroczystości w 1973 roku SB wyjątkowo się przyłożyła – mamy bogato udokumentowane i przygotowania (ozdabianie domów, obejść, trasy przejazdu obrazu), i przebieg peregrynacji (procesje, nabożeństwa). Dzisiaj te same zdjęcia przenoszą nas w czasy zaawansowanego PRL, pokazują miejsca, których często już nie ma i ludzi, z których wielu też już odeszło. Są przede wszystkim pamiątką ważnego dla lokalnej społeczności wydarzenia, ale pośrednio – wyjątkowym ikonograficznym dokumentem do historii miejscowości.

(na podstawie IPN Ka 07/224)