Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

Dziś „Migawka archiwalna” rusza do Częstochowy, aby – przenosząc się w czasie – towarzyszyć pielgrzymom licznie przybywającym na Jasną Górę w sierpniu każdego roku.

Czas PRL był dla pątników i organizatorów pielgrzymek niełatwy. W latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych lokalne władze często nie wydawały zgód na organizowanie pielgrzymek parafialnych z miejscowości położonych w pobliżu Częstochowy, zlikwidowano też aż 20 corocznych pielgrzymek z dużych miast. W kolejnych dekadach władze cywilne poluzowały nieco obostrzenia, stosowały za to rozmaite złośliwości w celu uprzykrzenia życia idącym do Częstochowy: ograniczano dostawy zaopatrzenia do sklepów położonych na trasach przemarszu wiernych, pod byle pretekstem karano mandatami kierowców samochodów obsługujących pielgrzymkę, utrudniano korzystanie z warsztatów samochodowych.

Pielgrzymów – i tych w drodze, i tych już przebywających w Częstochowie – wzięła też pod swoje „opiekuńcze” skrzydła Służba Bezpieczeństwa. Szczególną „troską” organy bezpieczeństwa otaczały Warszawską Pieszą Pielgrzymkę, sięgającą początkami do roku 1701, wznowioną zaraz po zakończeniu wojny w 1945 r. Oprócz typowych metod operacyjnych wobec jej uczestników stosowano także działania dezintegracyjne: pielgrzymom ginęły pieniądze i dokumenty, dokonywano aktów wandalizmu, niszczono mienie (np. namioty), funkcjonariusze kolportowali materiały pornograficzne oraz ulotki krytykujące organizatorów pielgrzymki czy pątników z innych krajów (np. Niemców), rozrzucali w miejscach noclegów i na trasie przemarszu butelki po alkoholu, prezerwatywy czy zabrudzone zwierzęcą krwią podpaski. Akty te miały na celu skłócenie pątników oraz pozostawienie jak najgorszego wrażenia w miejscowościach, przez które WPP przechodziła.

Informacje o przygotowaniach i przebiegu pielgrzymki znajdowały się co roku w licznych sprawozdaniach i meldunkach, jej uczestnicy byli też chętnie – i oczywiście tajnie – fotografowani. I właśnie zdjęcia operacyjne robione przez esbeków pielgrzymom w Częstochowie w latach 1968–1970 dołączamy jako ilustrację do niniejszego tekstu.

(na podstawie Ruch pielgrzymkowy na Jasną Górę 1945–1989. Wybór dokumentów, wstęp i redakcja ks. W. P. Wlaźlak, A. Sznajder, Katowice 2009; Kryptonim „Pątnicy”. Służba Bezpieczeństwa wobec pieszych pielgrzymek na Jasną Górę w latach 1976–1988, ks. L. Gralak, ks. P. Tylec, Warszawa 2020)