Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach oraz Polskie Radio Katowice zapraszają na cykl audycji „Z myślą o Niepodległej”. W 2025 r. przypomnimy o ważnych rocznicach w historii naszego regionu i kraju.

Na opowieść o niezwykłych wydarzeniach zaprasza Ewelina Kosałka-Passia (Radio Katowice).

W pierwszym programie w tym roku przypomnieliśmy o 80. rocznicy „Tragedii Górnośląskiej”. Gościem audycji była Ewelina Małachowska (OBEN IPN Katowice), która opowiedziała o tragedii w Przyszowicach, czyli o zbrodni dokonanej przez żołnierzy Armii Czerwonej w dniach 26-27 stycznia 1945 r. Sowieccy żołnierze zamordowali ok. 60 osób. Ofiarami byli cywile, wśród nich 10-dniowe dziecko. Ponadto Sowieci dopuścili się gwałtów, w tym gwałtów zbiorowych, a także kradzieży mienia, dewastacji oraz podpaleń domów i zabudowań gospodarczych.

Gościem marcowej audycji był Adrian Rams (OBEN IPN Katowice), który opowiedział o Leopoldzie Tyrmandzie i Józefie Mackiewiczu. Audycja została przygotowana w związku z 40. rocznicą śmierci tych wybitnych twórców. Tyrmand i Mackiewicz byli jednymi z najciekawszych polskich prozaików drugiej połowy XX w. W ich życiorysach mocno odcisnęły się wydarzenia II wojny światowej. Światopogląd obu twórców cechuje mocny antykomunizm, ukształtowany na bazie życiowych doświadczeń, czemu dawali wyraz w swojej twórczości. „Dziennik 1954” Tyrmanda obfituje w błyskotliwe analizy, groteskowe relacje i krytyczne opisy dotyczące epoki bierutowskiej. „Droga donikąd” Mackiewicza przedstawia warunki sowieckiej okupacji Wileńszczyzny, naznaczonej terrorem NKWD i groźbami wywózek.

Gościem kwietniowej audycji będzie Ryszard Mozgol, naczelnik Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Katowicach. 12 kwietnia 1945 r. wieczorem, niewielki oddział zwiadowczy 2. Pułku Pancernego 1. Dywizji Pancernej pod dowództwem ppłk. Stanisława Koszutskiego wyzwolił obóz jeniecki Stalag VI C w Oberlangen, w którym przetrzymywano ponad 1700 uczestniczek powstania warszawskiego. Wyzwolenie obozu było tyleż dziełem przypadku, co przejawem kawaleryjskiej fantazji dowódcy pułku. Mgliste informacje o Polkach przetrzymywanych w obozie koncentracyjnym, jeden czołg, dwa transportery, kilkunastu żołnierzy i nieznany teren przygotowany przez wroga do obrony. Wyzwolenie obozu kobiecego w Oberlangen stało się  jednym z ważniejszych wydarzeń wiosennej kampanii niemieckiej 1. Dywizji Pancernej dowodzonej przez gen. Stanisława Maczka – nie tylko dywizja się „obabiła”, ale doszło do symbolicznego połączenia regularnej polskiej armii (Polskich Sił Zbrojnych) z żołnierzami polskiego podziemia (Armii Krajowej). Mało kto dziś pamięta, że wśród wyzwolonych Polek znajdowało się kilkanaście pań pochodzących z terenów naszego dzisiejszego województwa.  Od wyzwolenia stalagu minęło 80 lat.

Na audycję zapraszamy zawsze w ostatnią niedzielę miesiąca o godz. 14.30.