Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

W piątek na chorzowskim Rynku 20 września 2024 r. odbyło się uroczyste otwarcie wystawy „Wielkopolanin na Górnym Śląsku – dr Ignacy Nowak (1887-1966)”.

Dr Andrzej Sznajder, dyrektor Oddziału IPN w Katowicach podkreślił, że wystawa ma na nowo przywołać i ożywić pamięć o dr. Nowaku. Dyrektor Sznajder opisał Nowaka jako Wielkopolanina, który postanowił swoje życie spędzić na Górnym Śląsku, uznając to miejsce za swoje. „To, co jest fascynującego i czego Ignacy Nowak jest symbolem i przykładem, że takich postaci możemy się doszukiwać w historii Górnego Śląska XX, a nawet XXI w. znacznie więcej” - Sznajder.

Autorka wystawy Renata Skoczek (OBEN IPN Katowice) podkreśliła, że wystawa jest prezentowana przed gmachem chorzowskiego ratusza, gdzie Nowak przez dziewięć lat był radnym, przez pięć lat pełniąc funkcję przewodniczącego Rady Miasta. Wiceprezydent Chorzowa Jacek Króliczek podziękował IPN za pomysł organizacji wystawy i jej realizację.

Wystawa przygotowana przez Oddziałowe Biuro Edukacji Narodowej IPN w Katowicach jest poświęcona wybitnemu lekarzowi, uczestnikowi powstania wielkopolskiego, szefowi sanitarnemu Grupy „Wschód” w III powstaniu śląskim i posłowi na Sejm II RP, który pomimo wielu zasług oraz aktywnej działalności społecznej pozostaje postacią mało znaną. 

Ignacy Nowak urodził się i zmarł w Wielkopolsce, ale niemal całe życie spędził w Chorzowie. W okresie plebiscytu aktywnie pracował z Wojciechem Korfantym w Polskim Komisariacie Plebiscytowym jako kierownik Wydziału Kulturalnego na rzecz przyłączenia Górnego Śląska do Polski. W czasie III powstania śląskiego organizował służbę medyczną i ratował rannych w bitwie pod Kędzierzynem i Górą św. Anny. Po zakończeniu powstania powrócił do rodzinnej Wielkopolski. W 1922 roku po przejęciu części Górnego Śląska przez Polskę porzucił prestiżową posadę w poznańskim szpitalu i przyjechał do Chorzowa organizować polską służbę zdrowia jako ordynator oddziału ginekologiczno-położniczego Szpitala Spółki Brackiej (obecnie szpital przy ul. Strzelców Bytomskich).  Po przewrocie majowym stał się jednym z najważniejszych polityków sanacyjnych na Górnym Śląsku. Blisko współpracował z wojewodą śląskim Michałem Grażyńskim i Prezydentem RP Ignacym Mościckim. Od 1930 roku był członkiem Rady Miejskiej w Chorzowie, a w latach 1934–1939 jej przewodniczącym. Został wybrany posłem na Sejm RP III i IV kadencji. W czasie II wojny światowej jako lekarz Polskich Sił Zbrojnych przebywał w Szkocji, a następnie pomagał na terenie Niemiec byłym więźniom obozów i organizował transporty repatriacyjne. Po powrocie do Polski w 1946 r. ponownie pracował jako ordynator oddziału ginekologiczno-położniczego w chorzowskim szpitalu. Był inwigilowanym przez Urząd Bezpieczeństwa Publicznego. Po przejściu na emeryturę w 1953 roku pracował przez cztery lata w przyzakładowej przychodni huty „Kościuszko”. Po zakończeniu praktyki lekarskiej mieszkał w Wiśle-Jaworniku, a pod koniec życia przeprowadził się do Poznania, gdzie zmarł. W Chorzowie został upamiętniony ulicą jego imienia.  

Na wystawie wykorzystano zdjęcia i dokumenty ze zbiorów:

Archiwum Archidiecezjalnego w Katowicach, Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach, Archiwum Państwowego w Katowicach, Biblioteki Narodowej w Warszawie, Biblioteki Śląskiej w Katowicach, Narodowego Archiwum Cyfrowego, Muzeum Hutnictwa w Chorzowie, Muzeum Narodowego w Poznaniu, Muzeum Czynu Powstańczego w Górze św. Anny – Oddział Muzeum Śląska Opolskiego, Muzeum Historii Katowic, Muzeum w Tarnowskich Górach, Wojskowego Biura Historycznego, archiwum rodzinnego Ewy Wysockiej, kolekcji Jacka Nowaka

Wystawa była prezentowana na Rynku w Chorzowie do 7 października 2024 roku.

Scenariusz wystawy: Renata Skoczek

Recenzja: dr Sebastian Rosenbaum

Korekta: Monika Rosenbaum

Projekt graficzny: Bogusław Nikonowicz

Druk: Adatto