Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

5 września 2024 r. oznaczono znakiem pamięci „Tobie Polsko” dwa groby Powstańców Śląskich na terenie Poznania. W wydarzeniach udział wzięli przedstawiciele Oddziałów Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach oraz Poznaniu, duchowieństwa, młodzieży szkolnej z SP nr 60 i SP nr 54 w Poznaniu, harcerzy z Hufca Wielkopolskiego ZHP oraz członkowie rodzin Powstańców Śląskich.

Pierwsze wydarzenie miało miejsce przy grobie Franciszka Brauna, który znajduje się  na cmentarzu parafialnym w Poznaniu-Naramowicach przy ul. Jasnej Roli (kwatera E, rząd nr XII, miejsce 2). Uroczystość poprowadził Jan Kwaśniewicz – naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach, który na wstępie przywitał gości, a następnie przybliżył genezę akcji „Powstańcy to wiara, nadzieja i cud! Ocalmy groby powstańców śląskich od zapomnienia” oraz symbolikę znaku pamięci „Tobie Polsko”.

Następnie głos zabrała Danuta Mikoda (OBUWiM IPN w Katowicach), która przybliżyła życiorys Franciszka Brauna. Oznaczenia grobu znakiem pamięci „Tobie Polsko” dokonał Jan Kwaśniewicz. W dalszej części uroczystości ks. prał. Henryk Szymczak – rezydent Parafii Matki Bożej Częstochowskiej w Poznaniu, poprowadził modlitwę w intencji Weterana oraz uczestników powstań śląskich. Na zakończenie na grobie złożono kwiaty i zapalono znicze.

Druga uroczystość odbyła się przy grobie Edwarda Ochmańskiego, który znajduje się na cmentarzu komunalnym w Poznaniu-Junikowie przy ul. Grunwaldzkiej (pole AZ, kwatera 2, miejsce 112). Wydarzeniu przewodniczył Jan Kwaśniewicz, który na wstępie powiedział kilka słów o idei oznaczania grobów Powstańców Śląskich znakiem pamięci „Tobie Polsko”. Natomiast Danuta Mikoda w kilku słowach przedstawiła rys historyczny powstań śląskich oraz przybliżyła notę biograficzną Edwarda Ochmańskiego. Nie zabrakło również modlitwy w  intencji Weterana, której przewodniczył ks. Grzegorz Chrapla MSF – proboszcz Parafii pw. NMP z La Salette Pojednawczyni Grzeszników w Poznaniu. Na zakończenie uczestniczy wydarzenia złożyli na grobie kwiaty i znicze.

Franciszek Braun podczas wojny 1920 r. brał udział w walkach toczonych na terenie Płocka, nad Berezyną, w okolicy Żłobina, Szaciłków i Swobody. W pierwszych dniach kwietnia 1920 r. podczas bitwy pod Aleksandrówką trafił do niewoli rosyjskiej, w której przebywał od 7 kwietnia. Po zatrzymaniu trafił najpierw do Smoleńska, a następnie do obozu jenieckiego w Moskwie, skąd zdołał zbiec 22 maja. Wrócił do Polski i 30 lipca wstąpił jako ochotnik do 56 pułku piechoty stacjonującego wówczas w Szamotułach. 

Końcem maja 1921 r. został oddelegowany na teren Górnego Śląską w celu udziału w walkach III powstania śląskiego. Został przydzielony do załogi samochodu pancernego M 1917 „Pułkownik Grudzielski”, który w czasie III powstania śląskiego zyskał nową nazwę „Górny Śląsk-Alzacja” i wszedł w skład II dywizjonu samochodów pancernych dowodzonego przez Karola Walerusa. Załoga Górnego Śląska-Alzacji brała udział w walkach toczonych w rejonie Kędzierzyna w pierwszych dniach maja oraz na terenie Żyrowa w drugiej połowie maja. Franciszek Braun brał udział w walkach toczonych pod Gliwicami, Ujazdem i Górą św. Anny. Po zakończeniu III powstania M 1917 wrócił do Poznania i został włączony w skład tamtejszego II dywizjonu samochodów pancernych. Franciszek Braun został przeniesiony następnie do 7 dyjonu samochodów w Poznaniu, a później do I batalionu pancernego w Poznaniu.

Franciszek Braun przystąpił również do walki we wrześniu 1939 r. Przeszedł szlak bojowy wraz z Armią Poznań, aż do obrony Warszawy. W ostatnich dniach września po kapitulacji Wojska Polskiego, trafił do niewoli niemieckiej, z której został wkrótce zwolniony. Wrócił do Poznania i podjął pracę jako szofer. W 1943 r. wstąpił do Armii Krajowej. Został aresztowany przez Gestapo 8 września ’43 r. za działalność konspiracyjną. Osadzono go w Forcie VII w Poznaniu, skąd trafił do KL Mauthausen-Gussen, gdzie przebywał aż do wyzwolenia. Do Polski wrócił w październiku 1945 r.

W okresie PRL-u Franciszek Braun należał do Związku Bojowników o Wolność i Demokracje.

Został odznaczony m.in. Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi, Wielkopolskim Krzyżem Powstańczym (1957 r.), Śląskim Krzyżem Powstańczym (1958 r.) oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1967 r.).

Zmarł 25 czerwca 1976 r. Jego grób znajduje się na cmentarzu parafialnym w Poznaniu-Naramowicach przy ul. Jasnej Roli (kwatera E, rząd nr XII, miejsce 2).

Źródło:

1. Akta z zasobu WBH (sygn. I.481.B.11991; MN 22.04.1938; TAP 977/64/6),

2. Akta z Archiwum Kancelarii Prezydenta RP.  

Edward Ochmański urodził się 25 października 1898 r. w Żbikowie (obecnie dzielnica Pruszkowa) pow. warszawskim. Był synem Stanisława i Julii (z d. Baranowska). Służbę wojskową odbywał w latach 1919-1922 w 2 pułku wojsk kolejowych. Początkowo został zaszeregowany w jednostce stacjonującej w Jabłonnie.

Edward Ochmański w okresie swojej służby wojskowej brał udział w walkach niepodległościowych. Najpierw uczestniczył w wojnie polsko-bolszewickiej, a następnie w 1921 r. w III powstaniu śląskim. Walczył wówczas na terenie Katowic oraz Kędzierzyna, gdzie został ranny.

W latach PRL-u należał do Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Poznaniu (nr legit. 064728).

Za udział w walkach niepodległościowych został uhonorowany Śląskim Krzyżem Powstańczym (1958 r.).

Zmarł 29 lipca 1962 r. Jego grób znajduje na cmentarzu komunalnym
w Poznaniu-Junikowie przy ul. Grunwaldzkiej (pole AZ, kwatera 2, miejsce 112).

Źródło:

1. Akta z zasobu WBH

oprac.: Danuta Mikoda (OBUWiM IPN w Katowicach)

Akcja oznaczania grobów znakiem pamięci opracowanym przez Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach rozpoczęła się 5 lipca 2021 r w dzień setnej rocznicy zakończenia III powstania śląskiego. Znak pamięci „Tobie Polsko” ma formę proporczyka o rozmiarach ok. 20 x 8 cm wykonanego z porcelany nagrobnej. Umieszczono na nim inwokację „Tobie Polsko”, pod którą znajduje się wizerunek orła otoczonego datami powstań, a poniżej napisy „Grób Powstańca Śląskiego” i „Instytut Pamięci Narodowej”. Proporzec jest  wzorowany na sztandarze powstańczym „Tobie Polsko”, który wykonano na początku 1920 r. w pracowni przy redakcji „Katolika” w Bytomiu i który obecnie znajduje się w zbiorach Muzeum Czynu Powstańczego w Górze Św. Anny. Muzeum posiada także fotografię z uroczystości upamiętniającej uchwalenie Konstytucji 3 Maja, która przedstawia pochód mieszkańców wsi Osiek (pow. strzelecki, woj. opolskie) z tymże sztandarem niesionym przez A. Szulca do Rozmierzy. Uroczyści te obchodzono na całym Górnym Śląsku w niedzielę 2 maja 1920 r. i były to pierwsze legalne obchody tej rocznicy na tym terenie. Dzięki postanowieniom artykułu 88 Traktatu Wersalskiego o przeprowadzeniu plebiscytu, dla zapewnienia jego bezstronności, w lutym 1920 r. obszar plebiscytowy wyłączono z państwa niemieckiego i poddano kontroli wojsk alianckich, a pełnię władzy przejęła na nim Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa Górnego Śląska z gen. Henri Le Rondem na czele. Umożliwiło to Polakom legalne demonstrowanie swoich dążeń i używanie symboli narodowych.

Fotorelacja z uroczystości: Danuta Mikoda/IPN Katowice, Kacper Awzan/IPN Poznań