Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

Pierwszy dzień w Muzeum Miejscu Pamięci i Przestrogi Ravensbruck – 24 maja 2024

Tottengang – szczelina straceń, egzekucji Więźniarek FKL Ravensbruck był pierwszym miejscem odwiedzonym przez grupę młodzieży. Zebrani złożyli wiązankę biało-czerwonych kwiatów i zapalili znicze. Zebrani odmówili wspólną modlitwę i wysłuchali wspomnień o polskich Więźniarki. Między szumiącymi drzewami słychać było też polski hymn „Mazurka Dąbrowskiego” i strofy wierszy napisanych przez Więźniarki a wyrecytowanych przez zdolną młodzież – finalistów konkursu „W kręgu poezji i prozy lagrowej więźniarek KL Ravensbruck”.

Po zmroku, zgodnie z tradycją wyjazdów do Ravensbruck, w świetle latarek i latarni przyszedł czas na wieczornicę muzyczną – przy dźwięku gitary niosły się polskie piosenki harcerskie, patriotyczne, szanty…

Drugi dzień wyjazdu do Muzeum Miejsca Pamięci i Przestrogi Ravensbrück – Berlin

W sobotę grupa wyruszyła do Berlina, by odwiedzić miejsca pamięci ofiar terroru hitlerowskich Niemiec. Przewodnikiem był Paweł Woźniak, Polak mieszkający na co dzień w Berlinie, wielki pasjonat historii i odkrywca zapomnianych śladów naszych bohaterów. Pierwszy obiekt, który znalazł się na edukacyjnej mapie to Muzeum Więzienie Plötzensee. W tym miejscu zostało straconych wielu Polaków działających w strukturach polskiego wywiady i Armii Krajowej. W tym więzieniu wyroki śmierci wykonany na blisko trzech tysiącach więźniów z dwudziestu krajów, wśród nich około 250 Polaków ścięto toporem lub gilotyną.

W centrum Berlina jednym z obowiązkowych punktów wizyty był Pomnik Pomordowanych Żydów Europy, a później Brama Brandenburska, Reichstag (budynek siedziby parlamentu Niemieckiego należał pierwotnie do polskiego ziemianina, hrabiego Anastazego Raczyńskiego). Grupa odwiedziła również miejsce, gdzie przetrzymywany był i torturowany m.in. gen. Stefan „Grot” Rowecki, komendant główny AK – Muzeum Topografii Terroru. Przy dawnej siedzibie gestapo do dziś obejrzeć i dotknąć można fragmentu Muru Berlińskiego – ideologicznego symbolu dzielącego Niemcy  w czasie zimnej wojny.

Po powrocie z Berlina młodzież zatrzymała się w Fürstenbergu, na cmentarzu komunalnym. Tu zebrani zapalili znicze na grobie polskich więźniarek rozstrzelanych w Ravensbrück w 1942 r. Ich prochy zostały tutaj zidentyfikowane w 2019 r., a uroczysty pogrzeb odbył się w 2022 r. Młodzież uhonorowała także grób Marka Rzewuskiego, polskiego chłopca urodzonego w obozie w grudniu 1944 r., którego mama po powstaniu warszawskim trafiła do Ravensbrück. Marek zmarł w kwietniu 1945 r. podczas ewakuacji obozu, a jego mamie udało się godnie pochować chłopca na cmentarzu w Fürstenbergu, co w tamtym czasie było wręcz niemożliwe. Grób Marka został odnaleziony przez Pawła Woźniaka kilka lat temu i do dzisiaj jest pod jego opieką.

Najważniejszego, trzeciego dnia wyjazdu grupa przeszła przez wszystkie najistotniejsze miejsca byłego FKL Ravensbrück. Zwiedzanie było podzielone na dwa etapy: pierwszym była wystawa stała w domu aufseherek, dom komendantów obozu oraz budynek komendantury. Tu młodzież miała okazję zobaczyć wiele artefaktów z czasu funkcjonowania obozu, między innymi pasiaki, sabotażyki (miniaturowe figurki wykonywane przez więźniarki np. z trzonka szczoteczki do zębów czy skrawków materiałów), taczkę, którą pracowały więźniarki np. przy przewożeniu piasku, zeszyty, w których spisywały informacje o dzieciach urodzonych i zmarłych w obozie, szkice dokumentujące życie codzienne w obozie autorstwa m.in. Marii Hiszpańskiej-Neumann czy trzypiętrowe prycze, na których więźniarki spały w blokach.

Kolejny miejscem był bunkier, czyli obozowe więzienie, w których jedną z osadzonych przez pewien czas była polska hrabina Karolina Lanckorońska. W bunkrze więźniarki odbywały swoje kary nałożone na nie za najmniejsze wykroczenie, np. przemycenie w pasiaku jednego ziemniaka groziła kara nawet sześciu tygodni bunkra i 25 batów wymierzonych przez funkcjonariusza SS na specjalnym koźle do bicia. W bunkrze także znajdowały się cele głodowe oraz cele śmierci, w których więźniarki oczekiwały na wykonanie wyroku śmierci.

Z bunkra grupa przeszła do budynku krematorium, w którym znajdują się trzy piece krematoryjne. Tu zebrani zapalili znicz i odmówili krótką modlitwę za zmarłe więźniarki.

W drugiej części dnia grupa przemaszerowała przez obozową bramę, ulicą Lagrową wzdłuż nieistniejących już dzisiaj baraków więźniarek. W miejscu, gdzie znajdowała się obozowa kuchnia zebrani wysłuchali opowieści o głodzie panującym w obozie. W miejscu dawnego rewiru czyli szpitala mówiliśmy o eksperymentach medycznych i operacjach doświadczalnych wykonywanych na więźniarkach. Tam, gdzie znajdował się blok karny młodzieży zobaczyła jak wyglądała okrutna rzeczywistość w tym miejscu. Grupa spędziła także czas w budynku dawnych szwalni, gdzie więźniarki w dzień i w nocy zajmowały się szyciem mundurów dla niemieckich żołnierzy. Tu Michał Neumann, syn więźniarki Marii Hiszpańskiej-Neumann opowiedział o swojej mamie i przeprowadził z uczestnikami wyjazdu małe doświadczenie: ustawieni w kole młodzi ludzie i ich opiekunowie mieli za zadanie w szybkim tempie przekazywać sobie z rąk do rąk ciężkie cegły. W ten sposób przynajmniej w minimalnym stopniu młodzież mogła doświadczyć ciężkiej pracy wykonywanej przez więźniarki każdego dnia.

W szwalni nieco o swojej mamie opowiedziała Maria Lorens – pani Katarzyna Mateja była jedną z więźniarek, która każdego dnia pracowała w szwalni.

Następnie w miejscu, gdzie w 1944 r. stanął namiot – prowizoryczne schronienie dla tysięcy kobiet przywiezionych do Ravensbrück z powstania warszawskiego młodzież zapaliła znicz, by upamiętnić ofiary tego zbrodniczego procederu. Namiot był świadkiem niewyobrażalnego cierpienia z zimna, głodu, pragnienia i chorób.

Przedostatnim punktem dnia była dawna fabryki firmy Siemens, która w bezpośrednim sąsiedztwie Ravensbrück stworzyła swój podobóz. Tutaj więźniarki, które były dla firmy darmową siłą roboczą musiały wykonywać precyzyjną aparaturę wchodzącą w skład wyposażenia samolotów niemieckiego lotnictwa. Wiele więźniarek w fabryce Siemensa straciło swoje życie.

Pod tablicą narodową upamiętniającą wszystkie Polki – więźniarki FKL Ravensbrück oraz przy pomniku „Niosąca” – również zapalono znicze.

Msze Święte przy Miejscu Straceń w Ravensbrück

Tradycyjnym punktem programu wyjazdów do Muzeum Miejsca Pamięci i Przestrogi Ravensbrück są msze święte przy Totengangu czyli szczelinie między murami, gdzie dokonywano egzekucji na więźniarkach. Totengang jest jednym z miejsc, w którym wykonywano wyroki śmierci – powołując się na wspomnienia byłych więźniarek można przypuszczać, że skazane na śmierć były rozstrzeliwane także w pobliskim lasku sosnowym.

Msze Święte w takim miejscu są dla nas bardzo symboliczne i ważne. Odprawiane w intencji pomordowanych więźniarek są naszym dziękczynieniem za ich utracone życie w walce o wolność Ojczyzny. Są także symbolicznym mostem łączącym pokolenie więźniarek z młodym pokoleniem Polaków odwiedzającym Dziewczyny z Ravensbrück.

W tym roku msze święte odprawiał ks. Stanisław Michałowski, wieloletni duszpasterz Apostolstwa Chorych oraz duchowy opiekun Ravensbrüczanek w Polsce.

Gala Finałowa X edycji ogólnopolskiego konkursu recytatorskiego "W kręgu poezji i prozy lagrowej więźniarek KL Ravensbrück" odbyła się 17 kwietnia 2024 r. w Śląskim Teatrze Impresaryjnym im. Henryka Bisty w Rudzie Śląskiej. Zapraszamy do obejrzenia relacji wideo z tego wydarzenia.