Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

12 października 2026 r. na cmentarzu parafialnym pw. Matki Boskiej Bolesnej w Rybniku odbyła się uroczystość oznaczenia grobów weteranów powstań śląskich – Anieli Wolnik i Pawła Korzucha – znakiem pamięci „Tobie Polsko”. Wydarzenie zorganizował Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach.

W uroczystości udział wzięli: Poseł na Sejm RP Marek Krząkała, pełnomocnik Marszałka Województwa Śląskiego ds. promocji obronności i wychowania patriotycznego płk Zbigniew Piątek, radny Sejmiku Województwa Śląskiego Grzegorz Wolnik, zastępca prezydenta Rybnika Wojciech Kiljańczyk, burmistrz Gminy i Miasta Czerwionka-Leszczyny Wiesław Janiszewski, przewodniczący Rady Miasta Rybnika Krzysztof Szafraniec, przewodniczący Rady Miejskiej w Czerwionce-Leszczynach Artur Sola, radni Miasta Rybnika Paweł Wawrzyn i Łukasz Kłosek, proboszcz parafii pw. Matki Boskiej Bolesnej w Rybniku ks. Marek Noras, zastępca szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w Rybniku mjr Paweł Kostka, zastępca komendanta miejskiego Policji w Rybniku nadkom. Damian Przybyła, zastępca komendanta miejskiego Państwowej Straży Pożarnej w Rybniku kpt. Tomasz Kamczyk.

W wydarzeniu uczestniczyły również reprezentacje Zespołu Szkół Urszulańskich w Rybniku oraz Szkoły Podstawowej nr 3 im. św. Stanisława Kostki w Rybniku. Obecni byli także przedstawiciele: Bractwa Kurkowego Miasta Rybnika, na czele z sekretarzem Markiem Kurkiem, Boguszowickiego Stowarzyszenia Społeczno-Kulturalnego „Ślady”, na czele z prezesem dh. Krzysztofem Liszką oraz Stowarzyszenia Ruchu Harcerskiego „Czuwaj”, na czele z prezesem dh. Zbigniewem Soroczanem. W uroczystości licznie uczestniczyli również członkowie rodzin Anieli Wolnik i Pawła Korzucha.

Przemówienie okolicznościowe wygłosił poseł na Sejm RP Marek Krząkała.

Jan Kwaśniewicz, naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach, przybliżył ideę akcji „Powstańcy to wiara, nadzieja i cud – ocalmy groby Powstańców Śląskich od zapomnienia!”. Jej celem jest zewidencjonowanie jak największej liczby grobów powstańców śląskich, które nie zostały dotąd ujęte w dostępnych ewidencjach prowadzonych przez instytucje samorządowe i państwowe.

Sylwetki Anieli Wolnik i Pawła Korzucha przedstawił dr Bartosz Szostek, pracownik Oddziału IPN w Katowicach. Następnie Jan Kwaśniewicz dokonał aktu oznaczenia grobów znakiem pamięci „Tobie Polsko”. Modlitwie w intencji zmarłych przewodniczył ks. Marek Noras. Uroczystość zakończyły złożenie kwiatów i zapalenie zniczy.

Aniela Wolnik urodziła się 15 stycznia 1900 roku w Paruszowcu koło Rybnika, w rodzinie Jana Wolnika i Franciszki z domu Piętka. Po ukończeniu szkoły powszechnej kształciła się w Konserwatorium Muzycznym w Bytomiu, uzyskując kwalifikacje nauczycielki muzyki i gry na fortepianie.

Po I wojnie światowej aktywnie włączyła się w działalność polskich organizacji na Górnym Śląsku. Była m.in. dyrygentką Towarzystwa Śpiewu „Seraf” w Rybniku. W 1919 roku wraz z siostrą Heleną prowadziła w domu rodzinnym tajne nauczanie języka polskiego, historii i śpiewu narodowego. Od lutego 1919 roku należała do Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. W domu Wolników odbywały się tajne narady, a Aniela wraz z rodzeństwem zajmowała się pozyskiwaniem i przechowywaniem broni oraz amunicji. Uszyła i ufundowała również polski sztandar.

Podczas I powstania śląskiego w sierpniu 1919 roku brała udział w walkach z bronią w ręku. 17 sierpnia została aresztowana przez Niemców i skazana przez sąd wojenny w Rybniku na karę śmierci za zdradę stanu. W wyniku interwencji Międzysojuszniczej Komisji Alianckiej wyrok zamieniono na karę więzienia. Do 1 listopada 1919 roku przebywała w więzieniu w Raciborzu, gdzie była poddawana brutalnemu traktowaniu i ciężkiej pracy.

Po uwolnieniu kontynuowała działalność niepodległościową i społeczną. W okresie poprzedzającym plebiscyt prowadziła akcję na rzecz Polski, przemawiała na wiecach i pomagała polskim uchodźcom. Podczas II powstania śląskiego działała w Powiatowej Komendzie POW w Rybniku. W III powstaniu śląskim w 1921 roku służyła jako sanitariuszka Rybnickiego Batalionu ppor. Jana Podsiadłego, udzielając pomocy rannym i ewakuując ich z pola walki m.in. pod Januszkowicami, Kędzierzynem i Starym Koźlem.

W okresie międzywojennym mieszkała w Rybniku i utrzymywała się z nauczania gry na fortepianie. Działała m.in. w Towarzystwie Polek, Związku Powstańców Śląskich, Polskim Czerwonym Krzyżu, Związku Byłych Więźniów Niepodległościowych oraz harcerstwie.

We wrześniu 1939 roku została aresztowana i osadzona w niemieckim obozie koncentracyjnym Ravensbrück, gdzie przebywała do wyzwolenia obozu w 1945 roku. Po wojnie uczyła muzyki w Zakładzie Sióstr Urszulanek w Rybniku i nadal angażowała się w działalność harcerską.

Paweł Korzuch urodził się 19 lipca 1899 roku w Królewskiej Hucie (obecnym Chorzowie), w rodzinie górnika Jana Korzucha i Franciszki z domu Herok. Po ukończeniu szkoły ludowej w Dolnych Marklowicach od 1913 roku pracował jako młodociany górnik w kopalni „Ema” w Radlinie.

W 1918 roku został powołany do armii niemieckiej, z której zdezerterował. Na początku 1919 roku zaangażował się w działalność Polskiej Organizacji Wojskowej na Górnym Śląsku, a 14 marca wstąpił ochotniczo do 10 Pułku Piechoty Wojska Polskiego. W sierpniu 1919 roku uczestniczył w I powstaniu śląskim, walcząc w rejonie Godowa, Gorzyczek i Gołkowic.

W 1920 roku brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej, m.in. w wyprawie kijowskiej i walkach w rejonie Lwowa. Po zwolnieniu z wojska w grudniu 1920 roku zajmował się organizowaniem i szkoleniem oddziałów powstańczych w Marklowicach. Podczas III powstania śląskiego w 1921 roku dowodził plutonem 14 Pułku Piechoty. 23 maja, po śmierci dowódcy kompanii Alojzego Mikułki, przejął dowodzenie nad oddziałem i przeprowadził kontratak nad Olzą.

Od 1921 roku pracował w sądownictwie. W 1924 roku zdał egzamin na sekretarza sądowego. Pracował w sądach w Rybniku i Wodzisławiu Śląskim, gdzie pełnił m.in. funkcję starszego sekretarza sądowego i kierownika sekretariatu prezydialnego. Był członkiem Związku Powstańców Śląskich.

W kampanii wrześniowej 1939 roku służył w 55 Dywizji Piechoty. 19 września dostał się do niewoli niemieckiej. Po zwolnieniu w 1943 roku ukrywał się w Krakowie pod zmienioną tożsamością i współpracował z polskim podziemiem. W listopadzie 1944 roku został zatrzymany przez Gestapo, lecz po dwóch dniach uciekł.

W lutym 1945 roku powrócił na Górny Śląsk, uczestnicząc w organizowaniu struktur wymiaru sprawiedliwości w Rybniku i Wodzisławiu Śląskim. Następnie kierował sekretariatem Sądu Grodzkiego, a później Sądu Powiatowego w Rybniku. Był także tłumaczem przysięgłym języka niemieckiego.

Po wojnie działał społecznie i kombatancko. W 1971 roku został mianowany na stopień podporucznika rezerwy. Za działalność niepodległościową, służbę wojskową i pracę społeczną otrzymał m.in. Krzyż na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi I klasy, Medal Niepodległości, Gwiazdę Górnośląską, Srebrny Krzyż Zasługi i Śląski Krzyż Powstańczy.

Paweł Korzuch zmarł 14 lutego 1972 roku w Rybniku.