English version
Dźwiękami hymnu państwowego rozpoczęła się uroczystość oznaczenia mogiły Wiktora Kani plakietą „Grób weterana walk o wolność i niepodległość Polski”, wpisująca się w obchody Święta Polskiego Państwa Podziemnego. W wydarzeniu zorganizowanym 28 września 2026 r. przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach uczestniczyli: pełnomocnik prezydenta Żor Daniel Wawrzyczek, kierownik Wydziału Organizacyjnego Urzędu Miasta Żory Kornelia Gawliczek, proboszcz parafii św. Apostołów Filipa i Jakuba ks. Tomasz Nowak, komendant miejski Policji w Żorach podinsp. Marek Ryszka, szef Wojskowego Centrum Rekrutacji w Rybniku ppłk Andrzej Kuc, przedstawiciel Muzeum Miejskiego w Żorach Tomasz Górecki, prezes Śląskiego Okręgu Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Jan Musiał, harcerze z Hufca ZHP Żory im. hm. Władysława Drobnego, klasa mundurowa z III Liceum Ogólnokształcącego z Oddziałami Mistrzostwa Sportowego im. Zbigniewa Herberta w Żorach, delegacje społeczności szkolnych: I Liceum Ogólnokształcącego z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Karola Miarki, Szkoły Podstawowej nr 17 im. Stanisława Ligonia, a także Zespołu Szkolno-Przedszkolnego nr 6 w Żorach-Kleszczowie.
Poczet sztandarowy wystawiło III Liceum Ogólnokształcące z Oddziałami Mistrzostwa Sportowego im. Zbigniewa Herberta w Żorach,
Wojskową Asystę Honorową wystawiła 13 Śląska Brygada Obrony Terytorialnej im. ppłk. dypl. Tadeusza Puszczyńskiego 131 Batalion Lekkiej Piechoty w Gliwicach.
Szczególnymi uczestnikami wydarzenia byli członkowie rodziny Wiktora Kani, której przewodniczyli syn Wiktor Kania oraz córka Halina Kania-Wojtynek. Wydarzenie poprowadził naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach Jan Kwaśniewicz, który w swoim wystąpieniu przybliżył zebranym ideę oznaczania mogił plakietą „Grób Weterana”, podkreślając znaczenie inicjatywy jako moralnego obowiązku współczesnych pokoleń, a także realnej ochrony przed zapomnieniem miejsc spoczynku tych, którzy tworzyli zbrojne struktury podziemnej Polski. Przemówienie okolicznościowe wygłosił pełnomocnik prezydenta Daniel Wawrzyczek. Ważnym punktem uroczystości było przywołanie życiorysu Wiktora Kani przez Annę Binek-Zajdę z katowickiego OBUWiM. Kulminacyjnym momentem ceremonii stało się symboliczne oznaczenie grobu, którego dokonał Jan Kwaśniewicz, po czym ks. proboszcz Tomasz Nowak odmówił modlitwę w intencji Zmarłego. Głos zabrał również wnuk bohatera, Michał Wojtynek, którego poruszające słowa dopełniły całości wydarzenia. Podniosłą uroczystość zwieńczyło złożenie kwiatów i zapalenie zniczy.
Wiktor Kania pseud. ,,Andrzej”, ,,Felek”, „Mrówka” urodził się 13 grudnia 1914 r. w Katowicach w rodzinie Franciszka i Anny. W 1921 r. rodzina Kaniów przeprowadziła się do Żor w powiecie rybnickim, gdzie młody Wiktor podjął naukę w Gimnazjum im. Karola Miarki, którą przerwał po trzech latach. Pierwsze zatrudnienie znalazł w charakterze praktykanta gajowego w prywatnych lasach w okolicach Żor. W 1934 r. powołany został do służby wojskowej w Jarosławiu.
W czasie kampanii wrześniowej w 1939 roku walczył w szeregach Obrony Narodowej miasta Żory. Został wówczas ranny i po leczeniu w szpitalach trafił na roboty przymusowe w głąb Rzeszy. Po zwolnieniu z nich, w 1940 roku podjął pracę w kopalni „Blücher” („Jankowice”) i zaangażował się w działalność podziemną w Związku Walki Zbrojnej, a następnie w Armii Krajowej. W 1943 roku stanął na czele oddziału partyzanckiego AK o kryptonimie „Wędrowiec”, działającego w okolicach Brennej i podlegającego Inspektoratowi Rybnik. Funkcję tę pełnił do końca sierpnia 1944 roku, kiedy w wyniku infiltracji oddziału przez sowiecką grupę dywersyjną został odwołany z stanowiska dowódcy i przekazany do dyspozycji inspektora Pawła Cierpioła „Plebana”.
W kwietniu 1945 roku włączył się w tworzenie lokalnych organów władzy, zostając naczelnikiem gminy Osiny oraz radnym Miejskiej Rady Narodowej w Żorach. Pełnione stanowiska państwowe wykorzystywał do niesienia pomocy i wystawiania tymczasowych dokumentów tożsamości swoim dawnym podkomendnym z konspiracji. W maju 1945 roku w liście do Pawła Cierpioła deklarował pełną lojalność wobec rządu RP na uchodźstwie w Londynie. W tym okresie należał również formalnie do Polskiego Stronnictwa Ludowego. Jesienią 1945 roku związał się z Komendą Powiatową „Czesław 20” Narodowego Zjednoczenia Wojskowego. W listopadzie 1945 roku, na skutek dekonspiracji struktury, został aresztowany przez funkcjonariuszy UBP i MO w Żorach, po czym przewieziono go do więzienia Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Cieszynie.
W grudniu 1945 roku opuścił cieszyńskie więzienie – według dokumentów aparatu bezpieczeństwa zbiegł 15 grudnia lub podjął pozorowaną współpracę, z której natychmiast się wycofał, powracając do podziemia. Po ucieczce ukrywał się w Osinach i podjął energiczne próby odtworzenia siatki konspiracyjnej. Na początku stycznia 1946 roku rozbrajał milicjantów z posterunku MO w Żorach, pozyskując część z nich do współpracy wywiadowczej. Na przełomie stycznia i lutego 1946 roku podporządkował swoją grupę Konspiracyjnemu Wojsku Polskiemu (KWP) „Klimczok” pod dowództwem Gerharda Szczurka „Erga” i współtworzył Komendę Powiatową KWP o kryptonimie „Leśniczówka”, obejmującą powiat rybnicki. Prowadził liczne akcje dywersyjne i samoobrony, w tym rajd na lokal PPR w Żorach w nocy z 19 na 20 lutego 1946 roku oraz akcje dyscyplinujące wobec lokalnych działaczy partyjnych. Wiktor Kania zginął w nocy z 4 na 5 maja 1946 w Osinach w trakcie obławy sił bezpieczeństwa na dom, w którym przebywał.