English version
Obchody Światowego Dnia Sybiraka. W stulecie powstania w Polsce pierwszego Związku Sybiraków w Katowicach (1926).
Z inicjatywy katowickiego oddziału Związku Sybiraków odbyły się obchody Światowego Dnia Sybiraka w Katowicach, święta ustanowionego przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uchwałą z 17 września 2013 roku. Tegoroczna edycja uroczystość posiadała honorowy patronat Marszałka Województwa Śląskiego Wojciecha Saługi.
Obchody rozpoczęły się o godzinie 11.00 przed wejściem do budynku Sądu Okręgowego w Katowicach przy ul. Francuskiej 38, w sąsiedztwie tablicy poświęconej pamięci dr. Józefa Zemły (1887-1941). Po wysłuchaniu hymnu polskiego, odegranego przez orkiestrę Komendy Wojewódzkiej Policji w Katowicach, przybyłych gości serdecznie przywitała Małgorzata Kalańska – Prezes Związku Sybiraków w Katowicach, która w swym wystąpieniu przypomniała ideę ustanowienie święta, a ponadto postać Józefa Zemły, Sybiraka, wiceprezesa przedwojennego sądu okręgowego w Katowicach, twórcy pierwszego w Polsce Związku Sybiraków (Katowice, 1926). Głos zabrał również sędzia Igor Niedobecki, wiceprezes Sądu Okręgowego w Katowicach. W swym wystąpienie nawiązał do patriotycznej działalność Józefa Zemły – Sybiraka, związanej z odbudową wolnej Polski w 1918 r. Następnie po złożeniu kwiatów pod tablicą J. Zemły zebrani przeszli na pobliski cmentarz ewangelicki przy ul. Francuskiej pod pomnik „Sybirakom-Sybiracy”.
Przy pomniku uczestnicy uroczystości ponownie odśpiewali hymn Polski odegrany przez orkiestrę Komendy Wojewódzkiej Policji w Katowicach, a następnie wysłuchali hymnu Sybiraków (pieśni pt. Marsz Sybiraków powstałej w początkach lat 90. XX w.; kompozytor: Czesław Majewski, tekst: Marian Jonkajtys, Sybirak). Następnie Prezes M. Kalańska przypomniała historię zesłań Polaków na Syberię (czego początki sięgają końca XVIII w. i czasu zaborów), ze szczególnym nasileniem po 17 września 1939 r. i zajęciu ziem wschodnich II Rzeczypospolitej przez Armię Czerwoną. Swoje wystąpienie zakończyła odczytaniem wzruszającego wiersza Mariana Jonkajtysa pt. Matko-Sybiraczko, przypominającym ich bezgraniczne oddanie bliskim i starania o przeżycie „na nieludzkiej ziemi”. W dalszej części obchodów modlitwę za pamięć i w intencji Sybiraków odmówił ks. kan. ppłk Grzegorza Bechta, Kapelan Sybiraków oraz proboszcz kościoła garnizonowego Wojska Polskiego pw. św. Jana Królewicza w Katowicach. Następnie uczestnicy uroczystości wysłuchali pięknego występu muzyczno-poetyckiego uczniów z VIII LO im. Marii Skłodowskiej-Curie w Katowicach, przygotowanego pod kierunkiem dr. Damiana Norasa. Zakończył się on przejmującym wykonaniem przez jedną z uczennic piosenki pt. Powrócisz tu (autor muzyki: Piotr Figiel, autor słów: Janusz Kondratowicz) z repertuaru Ireny Santor. Po koncercie uczestnicy złożyli kwiaty i zapalili znicze pod pomnikiem „Sybirakom-Sybiracy”, a następnie udali się na okazjonalny lunch do gmachu Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego.
W obchodach wzięli udział Sybiracy i ich rodziny z m.in. Gliwic, Katowic, Raciborza, Sosnowca, Tarnowskich Gór, Tychów i Zabrza, również przedstawiciele rodziny Józefa Zemły. Wojewodę Śląskiego reprezentował Adam Pazera, a Marszałka Województwa Śląskiego pułk. Zbigniew Piątek. Nie zabrakło przedstawicieli samorządu Katowic i jego mieszkańców, stowarzyszeń kresowych i organizacji kombatanckich. Wojsko Polskie reprezentowali płk. Przemysław Kubicki – dowódca 13. Śląskiej Brygady Obrony Terytorialnej, a także ppułk. Krzysztof Szmyt – komendant Wojskowego Centrum Rekrutacji w Chorzowie, ponadto poczet sztandarowy. Wszystkich dorosłych uczestników uroczystości bardzo cieszył udział nauczycieli, uczniów i pocztów sztandarowych katowickich szkół: VIII Liceum Ogólnokształcące im. M. Skłodowskiej-Curie, XIV Liceum Ogólnokształcącego im. mjr. H. Sucharskiego, XV Liceum Ogólnokształcącego im. rtm. W. Pileckiego i Zespołu Szkół Ekonomicznych im. Wojciecha Korfantego.
Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN Oddziału w Katowicach wspomagało przygotowania uroczystości. Serdecznie dziękujemy wszystkim, którzy się do niej przyczynili, bardzo dziękujemy młodzieży z VIII LO im. M. Skłodowskiej-Curie, która swym występem zachwyciła wszystkich. Do zobaczenia za rok!
dr Dominik Abłamowicz (OBUWiM IPN Katowice)
17 września 1939 r. wypełniając sojusz z Hitlerem i w porozumieniu z nim, Rosja stalinowska przystąpiła do wojny po stronie Niemiec i bez wypowiedzenia dokonała agresji na Polskę. ZSRS złamał tym traktaty oraz prawo międzynarodowe, dopuszczając się najpierw zbrodni przeciwko pokojowi, a potem masowo popełniając inne zbrodnie, w tym ludobójstwa. Przyczyną rosyjskiej napaści było blokowanie przez polską państwowość totalitarnych dążeń Rosji stalinowskiej do narzucenia światu antyludzkiego komunizmu.