English version
19 czerwca 2026 r. na cmentarzu parafii św. Szczepana w Katowicach odbyła się uroczystość oznaczenia grobów weteranów powstań śląskich znakiem pamięci „Tobie Polsko”. Wydarzenie zostało zorganizowane staraniem Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach i wpisało się w obchody Narodowego Dnia Powstań Śląskich.
Znakiem pamięci „Tobie Polsko” oznaczono groby: Jana Absalona, Jana Barona, Józefa Grzybowskiego, Pawła Jacka, Jana Kędziora, Zofii Koniarkowej, Rudolfa Niemczyka oraz Józefa Wygrabka. Uroczystość była wyrazem pamięci o uczestnikach walk o przyłączenie części Górnego Śląska do odrodzonej Rzeczypospolitej oraz o pokoleniu, które swoją postawą, odwagą i ofiarą współtworzyło polską historię regionu.
W wydarzeniu udział wzięli potomkowie i rodziny weteranów powstań śląskich, dyrektor Departamentu Organizacji Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego Dariusz Ptaś, dyrektor Oddziału IPN w Katowicach dr Andrzej Sznajder, proboszcz parafii św. Szczepana w Katowicach ks. Krzysztof Sitek, proboszcz parafii wojskowej św. Kazimierza Królewicza w Katowicach ks. kan. ppłk Grzegorz Bechta, szef Wojskowego Centrum Rekrutacji w Katowicach ppłk Michał Napierała, przedstawiciel 13 Śląskiej Brygady Obrony Terytorialnej im. ppłk. dypl. Tadeusza Puszczyńskiego mjr Paweł Wach, dyrektor Muzeum Historii Miasta Katowice dr Jacek Siebel, dyrektor Zespołu Szkolno-Przedszkolnego nr 4 w Katowicach Apolonia Filipek, przedstawiciele Wydziału Kultury Urzędu Miasta Katowice, delegacje stowarzyszeń i organizacji oraz mieszkańcy Katowic.
Obecni byli również przedstawiciele Związku Górnośląskiego – Koło Katowice-Bogucice, z wiceprezesem Markiem Mrycem na czele, Śląskiego Wojewódzkiego Zarządu Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych, pod przewodnictwem prezes Koła Miejskiego Marii Baranowskiej-Ślusarczyk, prezes Ogólnopolskiego Stowarzyszenia „Rodzina Policyjna 1939 r.” z siedzibą w Katowicach Grzegorz Grześkowiak, prezes Katowickiego Klubu Miłośników Historii i Kultury Lwowa Antoni Wilgusiewicz oraz wiceprezes Towarzystwa Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich Oddział Katowice dr Andrzej Szteliga.
W uroczystości uczestniczyły także delegacje społeczności szkolnych wraz z pedagogami: IV Liceum Ogólnokształcącego im. gen. Stanisława Maczka w Katowicach oraz XV Liceum Ogólnokształcącego im. rtm. Witolda Pileckiego w Katowicach. Poczty sztandarowe wystawiły Związek Górnośląski – Koło Katowice-Bogucice oraz IV LO im. gen. Stanisława Maczka w Katowicach. Wojskową asystę honorową zapewniła 13 Śląska Brygada Obrony Terytorialnej.
Przemówienia okolicznościowe wygłosili dyrektor Oddziału IPN w Katowicach dr Andrzej Sznajder oraz Jan Kocurek, wnuk Zofii Koniarkowej. Życiorysy bohaterów uroczystości przedstawiła Anna Binek-Zajda z Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach. Aktów oznaczenia grobów znakiem pamięci „Tobie Polsko” dokonał dyrektor dr Andrzej Sznajder. Okolicznościową modlitwę odmówił proboszcz parafii św. Szczepana w Katowicach ks. Krzysztof Sitek w asyście proboszcza parafii wojskowej św. Kazimierza Królewicza w Katowicach ks. kan. ppłk. Grzegorza Bechty.
Jan Absalon urodził się 8 lutego 1891 r. w Bogucicach jako syn Fryderyka i Julii Pieczki. Po ukończeniu szkoły ludowej rozpoczął pracę zawodową w kopalni. W 1909 r. zapisał się do Towarzystwa Śpiewaczego ,,Lira”, a dwa lata później miejscowego gniazda Towarzystwa Gimnastycznego ,,Sokół” oraz Zjednoczenia Zawodowego Polskiego. W sierpniu 1914 r. wcielony został do armii niemieckiej, na początku 1918 r. trafił do niewoli, po zwolnieniu wstąpił w szeregi Armii gen. Hallera. Po powrocie do Katowic zaangażował się w działalność Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska oraz prace plebiscytowe, brał czynny udział w drugim i trzecim powstaniu śląskim. Odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi, Srebrnym Krzyżem Zasługi, Gwiazdą Górnośląską, Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi, Medalem Niepodległości, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Śląskim Krzyżem Powstańczym. Zmarł 19 czerwca 1981 r. w Katowicach.
Jan Baron urodził się 17 listopada 1899 r. w rodzinie Tomasza i Agnieszki. Brał udział w drugim powstaniu śląskim walcząc pod dowództwem Maksymiliana Nędzy oraz trzecim zrywie w szeregach 3. Katowickiego Pułku Piechoty im. Jana Henryka Dąbrowskiego w IX kompanii III batalionu dowodzonej przez Roberta Czupała. Uczestniczył między innymi w walkach w rejonie Kędzierzyna, nadto na odcinku Zalesie-Lichynia. W okresie międzywojennym i okupacji pracował jako robotnik. Zmarł 22 czerwca 1975 r. w Katowicach. Uhonorowany Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Śląską Wstęgą Waleczności i Zasług, Śląskim Krzyżem Powstańczym.
Józef Grzybowski urodził się 12 września 1901 r. z ojca Mikołaja i matki Jadwigi Szejok w Brzezinach Śląskich. W kwietniu 1919 r. wstąpił do POW Górnego Śląska. Udzielał się aktywnie w pracy plebiscytowej. Brał czynny udział w drugim i trzecim powstaniu śląskim. W składzie II kompanii I baonu 1. Katowickiego Pułku Piechoty uczestniczył w walkach między innymi o Kędzierzyn, Koźle-Port, na odcinku frontowym Zalesie-Lichynia, jak również w rejonie Bytomia. Udzielał się w strukturach Związku Powstańców Śląskich. Zawodowo związany z górnictwem. Zmarł 13 listopada 1999 r. w Katowicach. Odznaczony Śląskim Krzyżem Powstańczym.
Paweł Jacek przyszedł na świat 28 kwietnia 1892 r. w rodzinie Jana i Pauliny w miejscowości Chechło. Od początku powstania POW Górnego Śląska był jej aktywnym działaczem. Brał udział w kampanii plebiscytowej. Podczas trzeciego powstania śląskiego walczył w szeregach 1. baonu Pułku Toszeckiego na odcinku frontowym Toszek-Strzelce-Mały i Wielki Kamień-Izbicko-Suchy Kamień-Rozmierka, początkowo jako zastępca dowódcy, a w końcowej fazie powstania dowódca baonu. Do wybuchu II wojny udzielał się w pracach Zarządu Głównego Związku Powstańców Śląskich jako wiceprezes. W czasie okupacji ukrywał się. Za swoją działalność był wielokrotnie odznaczany: Gwiazdą Górnośląską, Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi, Brązowym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Walecznych, Krzyżem Niepodległości, Śląskim Krzyżem Powstańczym. Zmarł 20 października 1973 r. w Katowicach.
Jan Kędzior urodził się w Grzawie pow. pszczyński 24 listopada 1880 r. z ojca Franciszka i matki Weroniki z Golusów. W 1903 i 1907 r. w czasie wyborów do Reichstagu pełnił funkcję sekretarza polskiego Komitetu Wyborczego na powiat pszczyński. W latach 1907-1924 kierował w Pszczynie Spółdzielnią „Rolnik”. We własnym domu założył bibliotekę oddziałową Towarzystwa Czytelni Ludowych, działał w Towarzystwie Pomocy Naukowej, a także miejscowym Towarzystwie Śpiewaczym „Lutnia”, którego był współzałożycielem i długoletnim prezesem. Był również członkiem zarządu Banku Ludowego w Katowicach oraz dziennikarzem pisma „Katolik”. W 1918 r. współuczestniczył w organizowaniu Powiatowej Rady Ludowej. W latach 1919–1921 kierował powiatową akcją plebiscytową. Działał jako współorganizator i członek Naczelnej Rady Ludowej oraz Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. Brał udział w trzech powstaniach śląskich (w trzecim jako komisarz przy armii „Wschód”). Od 1918 r. związany był z chrześcijańską demokracją. W 1937 r. przystąpił do nowo powstałego Stronnictwa Pracy, w którym pozostał do 1945 (podczas wojny działał z jego ramienia w okręgowej Delegaturze Rządu na Kraj w okręgu krakowskim). W latach 1922-1935 sprawował mandat posła i wicemarszałka izby trzech kadencji Sejmu Śląskiego z okręgu Cieszyn–Pszczyna. W latach 1934–1935 zasiadał w Senacie RP jako członek klubu Chrześcijańskiej Demokracji i Narodowej Partii Robotniczej. Podczas okupacji ukrywał się. Zmarł 16 września 1955 w Katowicach.
Zofia Koniarkowa urodziła się 10 maja 1876 r. w rodzinie Piotra Wróbla i Franciszki, córki Kazimierza Skiby, przedostatniego sołtysa Katowic. Już od wczesnej młodości, notabene na długo przed powstaniami, rozwijała swą aktywność na niwie narodowościowej. Z jej inicjatywy powstało Towarzystwo Kobiet Śląskich, działała w kółku śpiewaczym „Lira” w Bogucicach oraz w Czytelni dla Kobiet w Katowicach. Latem 1920 r. wstąpiła do POW Górnego Śląska, w której pracowała w charakterze miejscowej komendantki. W jej domu odbywał się tajny kurs sanitarny, znajdował się także jeden z większych składów broni. Jako sanitariuszka i kurierka wykazywała się niezwykłą odwagą, wielokrotnie przenosząc meldunki pod ostrzałem. W latach 1923-1927 zasiadała w zarządzie Związku Towarzystw Polek, przewodniczyła również bogucickiemu kołu Katolickiego Towarzystwa Polek oraz bogucickim „wincentkom”, czyli członkiniom Towarzystwa Św. Wincentego a Paulo, zorganizowanym przy parafii św. Szczepana w Bogucicach. Przez dwie kadencje była radną miejską, szczególnie angażowała się w sprawy na rzecz biednych i bezrobotnych. Uhonorowana Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi. Zmarła 10 kwietnia 1963 r. w Katowicach.
Rudolf Niemczyk przyszedł na świat 5 grudnia 1894 r. w Sosnowcu w rodzinie Augustyna i Katarzyny Wójcik. Jeszcze przed wybuchem I wojny światowej przeniósł się wraz z rodziną na Górny Śląsk i zamieszkał na Zawodziu. W styczniu 1915 r. jako poborowy został powołany do odbycia służby wojskowej niemieckiej. Po zdemobilizowaniu włączył się w tworzenie Straży Obywatelskiej w powiecie katowickim oraz Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. Do marca 1919 r. pełnił funkcję komendanta powiatowego na powiaty katowicki i królewsko-hucki. Następnie, przez pewien czas wykonywał obowiązki specjalnego wywiadowcy na Górny Śląsk, kierował również największym obwodem w powiecie katowickim. Uczestniczył we wszystkich trzech powstaniach śląskich. W czasie pierwszego powstania śląskiego dowodził kompanią wojsk powstańczych w rejonie Zawodzia, Szopienic i Janowa, w drugim zrywie - baonem katowickim. Aktywnie zaangażował się również w akcję plebiscytową propagując ideę polskości. W trzecim powstaniu najpierw był dowódcą I batalionu (liczącego dziewięć kompanii) w Grupie Walentego Fojkisa, brał udział w próbach opanowania miasta, a następnie w jego cernowaniu. Potem objął dowództwo katowickiego 3. Pułku Piechoty (późniejszego 3. Pułku Piechoty im. Jana Henryka Dąbrowskiego), z którym 24 maja 1921 r. brał udział w walkach pod Górą św. Anny. Po podziale Górnego Śląska w 1922 r. pozostał aktywny w środowiskach kombatanckich. We wrześniu 1939 r. w szeregach Powstańczych Batalionów Obrony Narodowej. Aresztowany przy próbie przekroczenia granicy polsko-węgierskiej. Wywieziony do obozu pracy niedaleko Kujbyszewa. Oficer Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. W 1943 roku dostał się do Stanów Zjednoczonych, gdzie rozpoczął działalność propagandową i werbunkową do wojska, awansując na porucznika. Zmarł w Katowicach 14 listopada 1964 r. Odznaczony szeregiem medali, w szczególności Orderem Virtuti Militari V klasy, Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi, Krzyżem Niepodległości i Krzyżem Walecznych.
Józef Wygrabek urodził się 15 marca 1901 r. w Tychach jako syn Jakuba i Wiktorii. W 1919 r. wstąpił do 1. Pułku Strzelców Bytomskich, w szeregach którego brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Był czynnym działaczem POW Górnego Śląska, prężnie udzielał się także w pracach Polskiego Komisariatu Plebiscytowego. Uczestniczył w trzecim powstaniu śląskim walcząc w składzie IV kompanii II baonu 3. Katowickiego Pułku Piechoty. W okresie międzywojennym był aktywnym członkiem Związku Powstańców Śląskich. Podczas okupacji wywieziony w głąb Saksonii na roboty przymusowe. Uhonorowany Śląskim Krzyżem Powstańczym i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Zmarł 26 maja 1967 r. w Katowicach.
Akcja oznaczania grobów znakiem pamięci „Tobie Polsko” rozpoczęła się 5 lipca 2021 r., w setną rocznicę zakończenia III powstania śląskiego. Znak pamięci ma formę porcelanowego proporczyka wzorowanego na sztandarze powstańczym z 1920 r., znajdującym się w zbiorach Muzeum Czynu Powstańczego w Górze Świętej Anny. Inicjatywa Oddziału IPN w Katowicach ma na celu upamiętnienie oraz ochronę grobów powstańców śląskich, a także przypominanie o ich poświęceniu dla Ojczyzny.