English version
8 maja 2026 r. w Przystanku Historia – Centrum Edukacyjnym IPN w Katowicach im. Henryka Sławika, przy ul. św. Jana 10, odbyła się konferencja naukowa „»Od Wisły po Odrę i Olzę«. Militarne aspekty wkroczenia Armii Czerwonej na Górny Śląsk w 1945 roku”. Wydarzenie zostało zorganizowane przez Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN w Katowicach.
Konferencja była poświęcona działaniom wojennym prowadzonym w 1945 r. między Armią Czerwoną a Wehrmachtem na obszarze Górnego Śląska, Śląska Cieszyńskiego, Śląska Opolskiego oraz terenów pogranicznych. Punktem wyjścia do spotkania była przypadająca w maju 2026 r. 81. rocznica zakończenia II wojny światowej oraz zajęcia Górnego Śląska przez Armię Czerwoną – wydarzenia, które miało daleko idące konsekwencje dla dziejów regionu.
Organizatorzy zwrócili uwagę, że przebieg działań zbrojnych prowadzonych na obszarze dzisiejszych województw śląskiego i opolskiego w pierwszej połowie 1945 r. wciąż pozostaje tematem wymagającym pogłębionych badań. W powszechnej świadomości obraz walk na Górnym Śląsku bywa często ograniczany do sowieckiej operacji wiślańsko-odrzańskiej ze stycznia 1945 r. Tymczasem działania wojenne trwały w regionie od stycznia aż do maja, obejmując wiele lokalnych epizodów, które nadal wymagają szczegółowego opracowania.
Celem konferencji było przedstawienie najnowszych wyników badań dotyczących militarnych aspektów wkroczenia Armii Czerwonej na Górny Śląsk. Szczególny nacisk położono na studia przypadku z różnych części regionu, analizę przebiegu walk, udział poszczególnych jednostek wojskowych, relacje między żołnierzami a ludnością cywilną, zniszczenia wojenne, kwestie zaopatrzenia oraz propagandę i mity związane z walkami w 1945 r.
W pierwszym panelu, poświęconym działaniom wojennym na Górnym Śląsku w styczniu 1945 r., referaty wygłosili: Bartłomiej Warzecha, który omówił ofensywę Armii Czerwonej w rejonie Jaworzna i Chrzanowa, Wojciech Tąta, który przedstawił wybrane aspekty niemiecko-sowieckich walk w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym w świetle materiałów archiwalnych Armii Czerwonej oraz Jakub Szczepański, który zaprezentował działania wojenne w powiecie rybnickim od stycznia do marca 1945 r.
-
Konferencja naukowa „»Od Wisły po Odrę i Olzę«. Militarne aspekty wkroczenia Armii Czerwonej na Górny Śląsk w 1945 roku“. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Konferencja naukowa „»Od Wisły po Odrę i Olzę«. Militarne aspekty wkroczenia Armii Czerwonej na Górny Śląsk w 1945 roku“. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Konferencja naukowa „»Od Wisły po Odrę i Olzę«. Militarne aspekty wkroczenia Armii Czerwonej na Górny Śląsk w 1945 roku“. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Konferencja naukowa „»Od Wisły po Odrę i Olzę«. Militarne aspekty wkroczenia Armii Czerwonej na Górny Śląsk w 1945 roku“. Fot.: IPN Krzysztof Łojko
Drugi panel dotyczył operacji zachodniokarpackiej oraz działań wojennych na Śląsku Cieszyńskim. Piotr Sadowski przedstawił działania bojowe na Ziemi Żywieckiej, Dawid Mikołajczyk omówił sytuację na terenach współczesnej gminy Bestwina w styczniu i lutym 1945 r., a Grzegorz Kasztura zaprezentował referat poświęcony sowieckiemu natarciu na Śląsku Cieszyńskim zimą i wiosną 1945 r.
-
Konferencja naukowa „»Od Wisły po Odrę i Olzę«. Militarne aspekty wkroczenia Armii Czerwonej na Górny Śląsk w 1945 roku“. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Konferencja naukowa „»Od Wisły po Odrę i Olzę«. Militarne aspekty wkroczenia Armii Czerwonej na Górny Śląsk w 1945 roku“. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Konferencja naukowa „»Od Wisły po Odrę i Olzę«. Militarne aspekty wkroczenia Armii Czerwonej na Górny Śląsk w 1945 roku“. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Konferencja naukowa „»Od Wisły po Odrę i Olzę«. Militarne aspekty wkroczenia Armii Czerwonej na Górny Śląsk w 1945 roku“. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Konferencja naukowa „»Od Wisły po Odrę i Olzę«. Militarne aspekty wkroczenia Armii Czerwonej na Górny Śląsk w 1945 roku“. Fot.: IPN Krzysztof Łojko
W kolejnym panelu, dotyczącym działań wojennych na pograniczu śląsko-morawskim, wystąpili Łukasz Iluk, który omówił walki między Głubczycami, Raciborzem i Opawą podczas operacji górnośląskiej oraz ich skutki prawne dla ludności cywilnej, a także Aleš Binar, który przedstawił wydarzenia bitwy o Morawską Ostrawę na terytorium Polski.
-
Konferencja naukowa „»Od Wisły po Odrę i Olzę«. Militarne aspekty wkroczenia Armii Czerwonej na Górny Śląsk w 1945 roku“. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Konferencja naukowa „»Od Wisły po Odrę i Olzę«. Militarne aspekty wkroczenia Armii Czerwonej na Górny Śląsk w 1945 roku“. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Konferencja naukowa „»Od Wisły po Odrę i Olzę«. Militarne aspekty wkroczenia Armii Czerwonej na Górny Śląsk w 1945 roku“. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Konferencja naukowa „»Od Wisły po Odrę i Olzę«. Militarne aspekty wkroczenia Armii Czerwonej na Górny Śląsk w 1945 roku“. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Konferencja naukowa „»Od Wisły po Odrę i Olzę«. Militarne aspekty wkroczenia Armii Czerwonej na Górny Śląsk w 1945 roku“. Fot.: IPN Krzysztof Łojko
Ostatni panel poświęcono jednostkom wojskowym i taktyce. Anna Niedbała omówiła działalność Volkssturmu i Werwolfu na Górnym Śląsku w kontekście sowieckiej ofensywy styczniowej 1945 r., Jacek Cielecki przedstawił udział Estończyków w walkach na linii Odry na zachód od Opola od stycznia do marca 1945 r., natomiast Mikołaj Łuczniewski zaprezentował zagadnienie radzieckiej taktyki walki w mieście na przykładzie walk prowadzonych na Górnym Śląsku w 1945 r.
-
Konferencja naukowa „»Od Wisły po Odrę i Olzę«. Militarne aspekty wkroczenia Armii Czerwonej na Górny Śląsk w 1945 roku“. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Konferencja naukowa „»Od Wisły po Odrę i Olzę«. Militarne aspekty wkroczenia Armii Czerwonej na Górny Śląsk w 1945 roku“. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Konferencja naukowa „»Od Wisły po Odrę i Olzę«. Militarne aspekty wkroczenia Armii Czerwonej na Górny Śląsk w 1945 roku“. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Konferencja naukowa „»Od Wisły po Odrę i Olzę«. Militarne aspekty wkroczenia Armii Czerwonej na Górny Śląsk w 1945 roku“. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Konferencja naukowa „»Od Wisły po Odrę i Olzę«. Militarne aspekty wkroczenia Armii Czerwonej na Górny Śląsk w 1945 roku“. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Konferencja naukowa „»Od Wisły po Odrę i Olzę«. Militarne aspekty wkroczenia Armii Czerwonej na Górny Śląsk w 1945 roku“. Fot.: IPN Krzysztof Łojko
Każdy z paneli zakończyła dyskusja, która pozwoliła na wymianę opinii, doprecyzowanie przedstawionych ustaleń oraz wskazanie dalszych kierunków badań.
Konferencja pozwoliła ukazać szerokie spektrum badań nad działaniami wojennymi na Górnym Śląsku – zarówno w jego części przemysłowej, jak i na Śląsku Cieszyńskim, Śląsku Opolskim oraz obszarach pogranicznych, w tym związanych z czeską częścią Śląska. Spotkanie umożliwiło zaprezentowanie nowych perspektyw badawczych, również z udziałem badaczy zagranicznych, poszerzając wiedzę o zmaganiach wojennych 1945 r. i ich późniejszym znaczeniu dla regionu.
Efektem spotkania będzie publikacja pokonferencyjna, która ukaże się w ramach serii wydawniczej Oddziału IPN w Katowicach.
Konferencja została organizowana przez Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN w Katowicach.