Instytut Pamięci Narodowej - Katowice

45 lat w historii najnowszej to cała epoka. Tyle trwał okres komunizmu w Polsce i tyle samo obecnie minęło od powstania Solidarności, która z czasem doprowadziła do zakończenia tej epoki. Dla ludzi młodych dekada lat 80. jest tym, czym dla ówczesnego pokolenia była druga wojna światowa, jest czymś, o czym się wiedziało, ale czego się nie doświadczyło.  Wolne Związki Zawodowe, Konfederacja Polski Niepodległej, NSZZ „Solidarność", Niezależne Zrzeszenie Studentów, Solidarność Walcząca i dziesiątki mniejszych organizacji przyniosły nam wolność. Powinniśmy o tym stale przypominać. Stąd pomysł cyklu spotkań pt. 45 lat „Solidarności" Śląsko-Dąbrowskiej – ludzie i struktury, poświęcony bohaterom naszej najnowszej historii.

Drugie spotkanie w ramach cyklu, poświęcone Andrzejowi Rozpłochowskiemu, jednemu z liderów śląsko-dąbrowskiej „Solidarności” i członkowi władz krajowych związku, odbyło się 28 stycznia 2026 r. w Przystanku Historia Centrum Edukacyjnym IPN w Katowicach im. Henryka Sławika, ul. św. Jana 10 (III piętro).

„Mój prawdziwy życiorys, tzn. coś, co już mogę zapisać, zaczął się 29 sierpnia 1980 r., z chwilą wybuchu strajku w hucie »Katowice«. Z tą chwilą moje życie zupełnie się zmieniło. Losy »Solidarności« są nierozerwalne z moimi dalszymi”

– pisał Andrzej Rozpłochowski w ankiecie socjologicznej, którą wypełniali związkowcy na I Krajowym Zjeździe Delegatów NSZZ „Solidarność” we wrześniu 1981 r.

W dyskusji wzięli udział: dr Katarzyna Wilczok z Uniwersytetu Śląskiego oraz dr Jarosław Neja i dr Tomasz Kurpierz, pracownicy Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN  w Katowicach.

Dlaczego nie inni?

– „Działalność większości osób, o których tu mówimy, nie kończy się na roku 1989, także Andrzeja Rozpłochowskiego. Natomiast jako Instytut Pamięci Narodowej chcemy skupić się na tym okresie, który jest dla tych osób najważniejszy, który je ukształtował. Oczywiście możemy zadać pytanie: Dlaczego Rozpłochowski, dlaczego Waliszewski, Jedynak, Świtoń, a nie inni? Dlatego, że to były osoby, które w 1980 roku przewodziły największym strukturom związku w ówczesnym województwie katowickim. Były to osoby, które zasiadały we władzach krajowych związku, które miały wpływ na ówczesną rzeczywistość. Przez ich pryzmat chcemy przybliżać struktury, którymi kierowali“ – mówił podczas spotkania dr Jarosław Neja, historyk Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Katowicach.
W spotkaniu wzięli udział: działacze opozycji antykomunistycznej, wśród nich sygnatariusz Porozumienia Katowickiego Jacek Jagiełka. Obecna była także żona Andrzeja Rozpłochowskiego, Barbara oraz przedstawiciele IPN i związkowcy z „Solidarności”.

Organizator: Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach.

Partnerzy: Region Śląsko-Dąbrowskiej NSZZ „Solidarność”, Komisja Zakładowa NSZZ „Solidarność” Uniwersytetu Śląskiego, Stowarzyszenie Pokolenie.

Następny

Powrót

pauza

Andrzej Rozpłochowski urodził się 7 września 1950 r. w Gdańsku-Oliwie, zmarł 20 grudnia 2021 r. w Katowicach. W niezależną działalność zaangażował się w sierpniu 1980 r., uczestnicząc w strajku w Kombinacie Metalurgicznym Huta Katowice w Dąbrowie Górniczej. Od 31 sierpnia stał na czele tamtejszego Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego, następnie Międzyzakładowego Komitetu Robotniczego. Był jednym z sygnatariuszy porozumienia katowickiego z 11 września 1980 r., w którym władze komunistyczne zobowiązywały się do akceptacji działań zmierzających do powstania, organizowania i funkcjonowania struktur niezależnego ruchu związkowego na terenie całego kraju. Od września 1980 r. zaangażował się działalność NSZZ „Solidarność”. Był m.in. przewodniczącym Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” Katowice, członkiem Prezydium  Krajowej Komisji Porozumiewawczej, współzałożycielem Krajowego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania i członkiem regionalnych struktur komitetu.

Latem 1981 r. kandydował na stanowisko przewodniczącego Prezydium Zarządu Regionu Śląsko-Dąbrowskiego NSZZ „Solidarność”. Na I Krajowym Zjeździe Delegatów Związku wszedł w skład Komisji Programowej, został także członkiem Komisji Krajowej. Od października do grudnia 1981 przewodniczył Miejskiej Komisji Koordynacyjnej „Solidarności” w Dąbrowie Górniczej. Z uwagi na swoją bezkompromisowość i jednoznacznie antykomunistyczne poglądy postrzegany był przez władze komunistyczne jako jeden z najniebezpieczniejszych przywódców „Solidarności”. Zwalczano go jako „radykała” i „ekstremistę”.

Po wprowadzeniu stanu wojennego został internowany i przetrzymywany kolejno w areszcie Komendy Wojewódzkiej MO w Katowicach, a następnie ośrodkach internowania w Zabrzu–Zaborzu, Grodkowie i Uhercach. Aresztowany tymczasowo w grudniu 1982 r. wraz z sześcioma innymi członkami Komisji Krajowej „Solidarności” na mocy postanowienia Naczelnej Prokuratury Wojskowej, podejrzany był o działalność „zmierzającą do obalenia przemocą socjalistycznego ustroju PRL”. Od 22 grudnia 1982 r. przetrzymywany bez wyroku sądu w areszcie śledczym przy ul. Rakowieckiej w Warszawie, został stamtąd zwolniony dopiero na mocy amnestii z lipca 1984 r., w sierpniu tego samego roku.

Współpracował z podziemnymi strukturami „Solidarności”, m.in. z Regionalną Komisją Wykonawczą NSZZ „S” Regionu Śląsko-Dąbrowskiego. Od 1985 r. był członkiem Prezydium Polskiej Partii Niepodległościowej. Od października 1986 r. działał w jawnej regionalnej Tymczasowej Radzie NSZZ „Solidarność”. W 1988 r. wyjechał do Stanów Zjednoczonych. Od 1988 r. był pełnomocnikiem Polskiej Partii Niepodległościowej na zachodzie. Publicysta „Horyzontów”, „Gwiazdy Polarnej” i „Nowego Dziennika”. Członek Americans For Independent Poland w Nowym Jorku oraz Instytutu im. Józefa Piłsudskiego.

W sierpniu 2010 r. powrócił do kraju. Aktywnie uczestniczył w życiu społecznym, był m.in. współzałożycielem i prezesem Porozumienia Katowickiego 1980 – Stowarzyszenia na Rzecz Pamięci w Katowicach, zastępcą przewodniczącego Rady do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej na Rzecz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych przy Szefie Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, przewodniczącym Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji i Osób Represjonowanych w Katowicach, komentatorem wydarzeń społecznych i politycznych, uczestnikiem różnych debat publicznych.

Swoją działalność opozycyjną opisał we wspomnieniach Postawią Ci szubienicę... NSZZ Solidarność MKZ Katowice 1980–1981. Wspomnienia, t. 1 (2011), t. 2 (2012); Jeden z jedenastu. Wspomnienia z internowania i uwięzienia 1982–1984 (2019).

W 1990 r. Rząd RP na Uchodźstwie odznaczył go m.in. Srebrnym Krzyżem Zasługi, w 2010 r. prezydent RP Bronisław Komorowski uhonorował go Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, w 2017 r. prezydent RP Andrzej Duda nadał mu Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. W 2015 r. odznaczony także został Krzyżem Wolności i Solidarności. W sierpniu 2021 r. został wyróżniony tytułem Człowieka Roku „Tygodnika Solidarność”. W październiku 2022 r. pośmiertnie uhonorowany Nagrodą Honorową IPN „Świadek Historii”.