English version17 stycznia 1945 r., około 56 tysięcy więźniów Niemieckiego Nazistowskiego Obozu Koncentracyjnego i Zagłady w Oświęcimiu i Brzezince ruszyło w marszu do Gliwic i Wodzisławia Śląskiego. Marsze zostały nazwane „Marszami Śmierci”. Osiemdziesiąt jeden lat po tych wydarzeniach trasę marszu z Oświęcimia do Gliwic pokonają uczniowie chorzowskich, oświęcimskich, lędzińskich, bieruńskich, tyskich, mikołowskich, przyszowickich i gliwickich szkół, w ramach projektu VII Bieg Pamięci ze Światłem Pokoju. Tegoroczna edycja rozłożona została na trzy wydarzenia.
Przyszowice i Gliwice–Bojków: uroczystości upamiętniające ofiary Marszu Śmierci. Inauguracja VII Biegu Pamięci ze Światłem Pokoju
W niedzielę 18 stycznia 2026 r. w Przyszowicach oraz w Gliwicach–Bojkowie odbyły się uroczystości upamiętniające ofiary Marszu Śmierci – ewakuacji więźniów w styczniu 1945 r. z niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady KL Auschwitz-Birkenau oraz jego licznych podobozów. Wydarzenia stanowiły zarazem Preludium i inaugurację VII edycji projektu edukacyjno-sportowego „Bieg Pamięci ze Światłem Pokoju. Oświęcim – Gliwice”, organizowanego przez Zespół Szkół Technicznych nr 2 im. Mariana Batko w Chorzowie oraz Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach.
Preludium biegu w Przyszowicach – sztafeta ze Światłem Pokoju
Uroczystości rozpoczęły się o godz. 8.00 przy Mogile Ofiar Marszu Śmierci na Cmentarzu Parafialnym w Przyszowicach (ul. Makoszowska). Stamtąd wyruszył bieg sztafetowy ze Światłem Pokoju na odcinku Przyszowice – Gliwice–Bojków. W inicjatywie uczestniczyła młodzież m.in. z Chorzowa, Gliwic, Bojkowa, Przyszowic i Gierałtowic.
Msza święta i obchody w Gliwicach–Bojkowie
W Gliwicach–Bojkowie, w ramach obchodów 81. rocznicy Marszu Śmierci, odprawiono mszę świętą w intencji ofiar Marszu Śmierci oraz modlitwę o pokój na świecie w kościele pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny (ul. Rolników 188) z udziałem delegacji i pocztów sztandarowych. Następnie uczestnicy udali się na Cmentarz Parafialny w Gliwicach–Bojkowie (ul. Spacerowa), gdzie odbyły się uroczystości przy monumencie poświęconym ofiarom Marszu Śmierci.
Dopełnienie monumentu – symboliczne „chodaki” więźniarskie
Szczególnie poruszającym momentem było dopełnienie monumentu upamiętniającego ofiary Marszu Śmierci o rzeźbiarską formę więziennych butów – chodaków, nawiązującą do relacji świadków, według których obuwie spadało z nóg ofiar – mężczyzn, kobiet i dzieci – podczas przemarszu przez miejscowość.
Ofiarodawcą tej pamiątki było stowarzyszenie Schönwalds Erben oraz Fundacja Dom Górnośląski w Ratingen, przy poparciu parafii Gliwice–Bojków i zaangażowaniu gliwickiego przedsiębiorstwa technicznego PLEX.
Przekazanie Światła Pokoju, modlitwa i złożenie znaków pamięci
Podczas finału etapu sztafety nastąpiło przekazanie Światła Pokoju przyniesionego przez uczestników biegu. Uroczystości towarzyszyła wspólna modlitwa Żydów i chrześcijan, a pamięć ofiar uczczono ciszą i milczeniem.
Delegacje złożyły na monumencie białą różę lub biały kamień, a także oddały hołd w miejscach szczególnej pamięci: na terenie cmentarza, przy niemieckim grobie masowym, gdzie – według relacji – znajdują się również ciała ofiar Marszu Śmierci, oraz na grobach więźniów KL Auschwitz-Birkenau, w tym Olgi i Władysława Kopornickich. Oddano również cześć przy portretach więziennych mjr. WP Mieczysława Kułakowskiego (pochodzącego z Załęża) oraz Emila Cicha, mieszkańca Schönwaldu i syna sołtysa wioski.
W uroczystościach wzięli udział liczni goście, w tym rodziny ofiar II wojny światowej, przedstawiciele władz samorządowych, parlamentarzyści, konsulowie, reprezentanci Wojska Polskiego, Policji i Straży Pożarnej, a także delegacje lokalnych szkół i stowarzyszeń oraz mieszkańcy Gliwic.
Instytut Pamięci Narodowej reprezentowali: Jan Kwaśniewicz, Naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa w Katowicach, oraz Ewelina Małachowska z Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej w Katowicach.
Bieg Pamięci ze Światłem Pokoju: sztafeta młodzieży z Oświęcimia do Gliwic
W poniedziałek 19 stycznia 2026 r. odbył się Bieg Pamięci ze Światłem Pokoju – sztafetowy bieg młodzieży szkolnej na trasie Oświęcim–Gliwice. To siódma edycja projektu o charakterze edukacyjno-sportowym, organizowanego przez Zespół Szkół Technicznych nr 2 im. Mariana Batko w Chorzowie oraz Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach. Tegoroczna edycja została objęta patronatem Kancelarii Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej.
BIeg i hołd w Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau
Wydarzenie rozpoczęło się o godz. 7.00 pod tablicą upamiętniającą zbiorową mogiłę ostatnich ofiar Oświęcimia. Po wystąpieniach i uhonorowaniu Zmarłych przez zebranych młodzież rozpoczęła bieg, niosąc Światło Pokoju jako symbol pamięci i zobowiązania. Delegacje udały się pod Ścianę Śmierci na terenie Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, aby oddać hołd pomordowanym.
Trasa pamięci – miejsca związane z Marszem Śmierci
Sztafeta połączyła światłem pokoju miejsca pamięci związane z Marszem Śmierci, prowadząc przez: Bieruń, Tychy, Mikołów, Borową Wieś, Przyszowice oraz Gliwice. Wydarzenie stanowiło nieszablonową lekcję historii, w której sport stał się narzędziem upamiętnienia i edukacji.
Zakończenie biegu w Gliwicach
Uroczystości kończące bieg rozpoczęły się około godz. 18.00 na cmentarzu komunalnym w Gliwicach przy ul. Kozielskiej.
Wymiar edukacyjny projektu
Bieg Pamięci ze Światłem Pokoju przybliża historię wyzwolenia Niemieckiego Nazistowskiego Obozu Koncentracyjnego i Zagłady KL Auschwitz-Birkenau, przypomina o Polakach ratujących Żydów na trasie marszu – Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, a także odwołuje się do wątków Tragedii Górnośląskiej, losów ocalałych ukrywających się m.in. w Przyszowicach oraz do wydarzeń związanych z wkroczeniem Armii Czerwonej do Gliwic. Projekt sprzyja budowaniu świadomości historycznej młodzieży i lokalnych społeczności oraz przełamywaniu barier międzypokoleniowych.
W realizację przedsięwzięcia zaangażowanych zostało kilka miast wraz z samorządami, kilkanaście instytucji i organizacji pożytku społecznego, kilkadziesiąt szkół podstawowych i ponadpodstawowych oraz setki uczniów m.in. z Chorzowa, Lędzin, Bierunia, Tych, Mikołowa, Gierałtowic i Gliwic.
***
W uroczystości udział wzięli: Szymon Michałek – prezydent miasta Chorzowa, Krzysztof Kania – zastępca prezydenta miasta Oświęcim, Aneta Esnekier – zastępca burmistrza Mikołowa, Zofia Dudek – wicestarosta bieruńsko-lędziński, Harald Kajzer – dyrektor Zespołu Szkół Technicznych nr 2 w Chorzowie, przedstawiciele Ambasadorów Pokoju oraz młodzież szkolna.
Instytut Pamięci Narodowej reprezentował dr Andrzej Sznajder, dyrektor Oddziału IPN w Katowicach.
Tegoroczna edycja odbyła się pod patronatem Kancelarii Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej. W komitecie honorowym Biegu Pamięci ze Światłem Pokoju znaleźli się: Marszałek Województwa Śląskiego, Wojewoda Śląski, Śląski Komendant Policji, a także włodarze Chorzowa, Oświęcimia, Bierunia, powiatu bieruńsko-lędzińskiego, Tych, Mikołowa oraz Gierałtowic.
Konferencja popularno-naukowa – kolejna część projektu
Trzecią część przedsięwzięcia stanowiła konferencja popularno-naukowa towarzysząca Biegowi Pamięci ze Światłem Pokoju. Odbyła się ona 6 lutego 2026 r. w auli im. bł. ks. Jana Machy w Zespole Szkół Technicznych nr 2 im. Mariana Batko w Chorzowie. Wśród zaproszonych gości m.in. Zdzisława Włodarczyk – jeden z nielicznych świadków historii, który przeżył niemiecki nazistowski obóz Auschwitz-Birkenau i zachował pamięć o jego okrutnej rzeczywistości.
***
Bieg Pamięci ze Światłem Pokoju to nieszablonowa lekcja historii opowiadająca o historii wyzwolenia Niemieckiego Nazistowskiego Obozu Koncentracyjnego i Zagłady KL Auschwitz-Birkenau, o Polakach ratujących Żydów na trasie marszu - Sprawiedliwych wśród Narodów Świata, w końcu o Tragedii Górnośląskiej, powiązanej losami ocalałych, ukrywających się w Przyszowicach uciekinierów z Marszu Śmierci oraz o wkroczeniu Armii Czerwonej do Gliwic. Ten potężny zastrzyk historii i patriotyzmu jest świetną okazją do łamania barier międzypokoleniowych, i do budowania świadomości historycznej wśród młodzieży szkolnej i lokalnej społeczności.
W projekt zaangażowanych zostało kilka miast wraz z jego władzami samorządowymi, kilkanaście instytucji i organizacji pożytku społecznego, kilkadziesiąt szkół podstawowych i ponadpodstawowych oraz setki uczniów z Chorzowa, Lędzin, Bierunia, Tych, Mikołowa, Gierałtowic i Gliwic.