English version45 lat w historii najnowszej to cała epoka. Tyle trwał okres komunizmu w Polsce i tyle samo obecnie minęło od powstania Solidarności, która z czasem doprowadziła do zakończenia tej epoki. Dla ludzi młodych dekada lat 80. jest tym, czym dla ówczesnego pokolenia była druga wojna światowa, jest czymś, o czym się wiedziało, ale czego się nie doświadczyło. Wolne Związki Zawodowe, Konfederacja Polski Niepodległej, NSZZ „Solidarność", Niezależne Zrzeszenie Studentów, Solidarność Walcząca i dziesiątki mniejszych organizacji przyniosły nam wolność. Powinniśmy o tym stale przypominać. Stąd pomysł cyklu spotkań pt. 45 lat „Solidarności" Śląsko-Dąbrowskiej – ludzie i struktury, poświęcony bohaterom naszej najnowszej historii.
Trzecie spotkanie w ramach cyklu poświęcone było Janowi Jurkiewiczowi, jednemu z liderów Niezależnego Zrzeszenia Studentów na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach, działaczowi struktur podziemnych. Wydarzenie odbyło się 25 lutego 2026 r. w Przystanku Historia Centrum Edukacyjnym IPN w Katowicach im. Henryka Sławika.
Na wstępie dr Jarosław Neja z katowickiego IPN omówił historię studenckich protestów w dawnym województwie katowickim począwszy od lat. 40. poprzez kryzysy roku 1956 i 1968. Następnie byli działacze NZS: Marek Dmitriew, Zbigniew Kopczyński i Przemysław Miśkiewicz wspominali bohatera spotkania, przybliżając historię NZS na Śląsku. Dyskusję poprowadził dr Tomasz Kurpierz (OBBH IPN Katowice).
Najbardziej osobiste było wspomnienie Marka Dmitriewa ps. Komandos, który znał się z bohaterem spotkania od początku lat osiemdziesiątych, kiedy razem studiowali, a następnie razem pracowali w Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu. Podkreślił, że Jurkiewicz był liderem nietypowym, który nigdy nie wydawał rozkazów, ale któremu się nie odmawiało.
Potwierdził to dr Tomasz Kurpierz, który poznał J. Jurkiewicza prowadząc badania nad historią NZS: „Był, można powiedzieć, nietypowym, ale naturalnym liderem środowiska niezależnego na Uniwersytecie Śląskim. Miał swego rodzaju taką cichą charyzmę. Był na pozór niewidoczny, ale miał stalowy charakter, który był wyczuwalny. I był rzeczywiście taką prawdziwą ostoją dla swoich kolegów i dla całych struktur nie tylko w okresie legalnym, ale również podziemnym".
„Dziś rozmawiamy o Janku, cichym, skromnym chłopaku, który napisał historię swoim życiem, a potem opisał ją wraz z całym tłem. Cały czas upamiętniał historię lat 80. Za moją namową, a łatwo nie było, napisał pierwszą, ikoniczną historię Regionu Śląsko-Dąbrowskiego NSZZ „Solidarność”, bez której trudno byłoby zacząć dziś jakiekolwiek badania” – wspominał Przemysław Miśkiewicz. Znał Jurkiewicza od połowy lat 80. i całkowicie potwierdził, że nie dało mu się odmówić. Wbrew swoim zamierzeniom został szefem sekcji społeczno – politycznej w Duszpasterstwie Akademickim. „Janek zaproponował mi żebym został jego następcą i właściwie cała moja przygotowana wcześniej argumentacja, czemu nie mogę, zupełnie wyparowała”.
W wypełnionej po brzegi sali odbyło się spotkanie pokoleń opozycjonistów z NZS z lat 80. i obecnych członków Zrzeszenia z Uniwersytetu Ekonomicznego raz Uniwersytetu Śląskiego. Wśród zaproszonych gości była wdowa Joanna Januszewska-Jurkiewicz z córką i z synem.
Jan Jurkiewicz (1957–2020) w latach 80. jeden z liderów Niezależnego Zrzeszenia Studentów na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach, działacz struktur podziemnych. Wieloletni pracownik, a następnie dyrektor Muzeum Górnictwa Węglowego. Przez wiele lat redaktor naczelny rocznika naukowego „Górnik Polski”, autor fundamentalnych prac naukowych dotyczących śląsko-dąbrowskiej „Solidarności”. Wielki przyjaciel i współpracownik Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach. W 2020 r. pośmiertnie został uhonorowany nagrodą honorową „Świadek Historii” przez katowicki oddział IPN.
Organizator: Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach.
Partnerzy: Region Śląsko-Dąbrowskiej NSZZ „Solidarność”, Komisja Zakładowa NSZZ „Solidarność” Uniwersytetu Śląskiego, Stowarzyszenie Pokolenie.
Polecamy: Jan Jurkiewicz „Górnicza »Solidarność« w województwie katowickim 1980–1989“.
Oddział IPN w Katowicach w 2012 r. wydał książkę autorstwa dr. Tomasza Kurpierza pt. Zbuntowani. Niezależne Zrzeszenie Studentów w województwie katowickim 1980-1981. Monografia przedstawia dzieje NZS w województwie katowickim. Autor omówił struktury niezależnego ruchu studenckiego w okresie legalnej działalności na największych uczelniach w regionie – Uniwersytecie Śląskim, Politechnice Śląskiej, Śląskiej Akademii Medycznej i Akademii Ekonomicznej w Katowicach, opisał także działalność konspiracji studenckiej w czasie stanu wojennego – przede wszystkim na Uniwersytecie Śląskim i Politechnice Śląskiej. Wersja elektroniczna publikacji w Bibliotece Cyfrowej IPN
Polecamy ponadto wystawę IPN oraz Stowarzyszenia Pokolenie „Niezależne Zrzeszenie Studentów (1980–1990) w województwie katowickim”.
Maciej Klich, Niepokorny. Historia lat 1976–1989, Katowice 2018.
Maciej Klich Stracone złudzenia. Wspomnienie strajku studenckiego na Uniwersytecie Śląskim w listopadzie-grudniu 1981 (pdf do pobrania).
