Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

Następny

Powrót

pauza

Laureatką wyróżnienia została Anna Pikulska-Stępień, nauczycielka z Zespółu Szkół Ogólnokształcących nr 4 im. Piastów Śląskich w Gliwicach, a nagrodę wręczył dr Andrzej Sznajder, dyrektor Oddziału IPN w Katowicach.

Nagroda, upamiętniająca Grażynę Langowską (1946–2009) – wybitną nauczycielkę, działaczkę NSZZ „Solidarność” i posłankę na Sejm RP – od 2024 r. przyznawana jest wspólnie przez Instytut Pamięci Narodowej oraz Stowarzyszenie „Wspólnota Polska”. Wyróżnienie ma charakter dwuetapowy i obejmuje dwie kategorie: nagrody dla nauczycieli i wychowawców krzewiących postawy patriotyczne (w formule centralnej oraz regionalnej – fundowanej przez oddziały i delegatury IPN) oraz nagrody dla nauczycieli i instytucji polonijnych działających na rzecz podtrzymania języka, kultury, historii i polskiego dziedzictwa poza granicami kraju (fundowanej przez Stowarzyszenie „Wspólnota Polska”).

Uhonorowanie Anny Pikulskiej-Stępień stanowi wyraz uznania dla pracy edukacyjnej i wychowawczej, realizowanej w duchu wartości, którym Grażyna Langowska pozostawała wierna.

Nagrodę wręczono w obecności mgr inż. Joanny Grzybowskiej, dyrektor ZSO nr 4 im. Piastów Śląskich, Renaty Habryki, starszej wizytatorki Wydziału Nadzoru Pedagogicznego Śląskiego Kuratorium Oświaty oraz Ryszarda Mozgola, naczelnika Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Katowicach.

Anna Pikulska-Stępień (ur. 1983 r.), nauczycielka historii i edukacji obywatelskiej w Zespole Szkół Ogólnokształcących nr 4 im. Piastów Śląskich w Gliwicach. Autorka i koordynatorka licznych projektów edukacyjnych. Wielokrotnie nagradzana za działalność edukacyjną w dziedzinie historii, m.in.: stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego (2008 r.), wyróżnienie Marszałka Województwa Śląskiego w kategorii „Dokonania z zakresu inicjatyw edukacyjnych oraz popularyzacji dziedzictwa kulturowego” (2022 r.), Nagroda Prezydent Miasta Gliwice (2025 r.), pierwsze miejsce w konkursie na scenariusz lekcji i zajęć edukacyjnych „Rok 1945 na Śląsku” organizowanym przez Instytut Śląski w Opolu (2025 r.).

Grażyna Langowska (1946-2009) – nauczycielka i polityk, posłanka na Sejm X i III kadencji. Nauczała języka polskiego w szkołach w Olsztynie. W NSZZ „Solidarność”, do którego wstąpiła w 1980 r., organizowała sekcję pracowników oświaty. W stanie wojennym tymczasowo aresztowana, na skutek represji przez rok pozostawała bez zatrudnienia. Uzyskała mandat poselski na Sejm X i III kadencji, była członkiem Komisji Edukacji, Nauki i Młodzieży oraz Komisji Kultury i Środków Przekazu. Pośmiertnie odznaczona Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Następny

Powrót

pauza

Zachęcamy do lektury wywiadu z Anną Pikulską-Stępień. To opowieść o codziennej pracy nauczyciela i wychowawcy, o odpowiedzialności za kształtowanie postaw młodego pokolenia oraz o tym, jak w praktyce przekładać pamięć historyczną na mądre, nowoczesne wychowanie. Warto przeczytać.

Czy praca nauczyciela, w szkole to to, co chciałaś robić, czy też tak wyszło?

O pracy nauczyciela w szkole zaczęłam myśleć w sposób konkretny chyba dopiero w podczas studiów magisterskich z historii. W tym czasie byłam zaangażowana w różne formy popularyzacji wiedzy historycznej, jak grupa rekonstrukcji historycznej czy koła naukowe: archeologiczne, historii nowożytnej, koło miłośników historii sztuki oraz konkretne prace badawcze (m.in. badania archeologiczne w Ryczynie pow. Oława). Zwieńczeniem tych aktywności był udział w wielu konferencjach naukowych z wygłaszaniem referatów na interesujące mnie tematy. W odbiorze niektórych miałam umiejętność przedstawiania tematu w sposób rzetelny ale i ciekawy dla słuchaczy. Myślę, że w jakiś sposób dostrzegałam to w sobie już na etapie liceum a później zaczęłam myśleć o tym, jako o zasobie, który jest potrzebny, użyteczny przede wszystkim w edukacji. 

Czy lubisz pracę z młodzieżą?

Tak, nawet bardzo. Są oczywiście w tej pracy, jak w każdej, różne momenty – lepsze, gdy widzę ten charakterystyczny „błysk zaciekawienia” w oczach uczniów, poparty dodatkowymi, bardziej szczegółowymi pytaniami sugerującymi chęć lepszego zrozumienia tematu oraz momenty słabsze, gdy widzę, że np. nie wszyscy przeczytają dodatkowo artykuł, czy literaturę, którą proponuję. Mam świadomość, że dziś młodzież funkcjonuje nieco inaczej niż jeszcze 10-20 lat temu. Jednak chcę podkreślić, że praca z młodzieżą ma swoje ogromne atuty – dla mnie jest to przede wszystkim niesamowita okazja do wpływania na ich życie, kształtowanie wartości oraz rozwijanie ich potencjału. By stać się dla nich inspiracją, potrzebna jest nie tylko wiedza i doświadczenie, ale przede wszystkim umiejętność budowania relacji. Praca nauczyciela jest z mojego punktu widzenia wyjątkowa, ponieważ daje głębokie poczucie sensu – mogę widzieć jej efekty w innych – czasem od razu a innym razem po dłuższym czasie. To doświadczenie jest dla mnie wyjątkowo cenne i ważne. Budowanie relacji, kształtowanie młodych oraz edukacja historyczna nie odbywa się wyłącznie w szkolnej sali ale w znacznej mierze w toku wspólnego udziału w międzyszkolnych lub ogólnopolskich projektach historycznych, konkursach, na wycieczkach przedmiotowych, wyjazdach studyjnych a w kontekście międzynarodowym – w czasie kilkudniowych polsko-niemieckich wymian młodzieży o tematyce historycznej, które organizuję w każdym roku szkolnym. To są najbardziej wartościowe doświadczenia, które na długo zostają w pamięci, budują nowe kompetencje, otwierają na innych. Cieszę się, że młodzież chętnie odpowiada na wszystkie propozycje, które dla nich mam w tym zakresie – to dla mnie ważny sygnał, że chcą robić coś więcej.

Jakie są Twoje zainteresowania jeśli chodzi o historię?

Moje doświadczenie pokazuje wyraźnie, jak duży wpływ na indywidualne zainteresowania przedmiotem ma sama osoba nauczyciela. W toku całej edukacji zawsze miałam szczęście do historyków – już w szkole podstawowej byli to nie tylko profesjonaliści ale i pasjonaci. Na studiach z tego m.in. powodu szczególnie zainteresowałam się archeologią ziem polskich wraz z historią wczesnego średniowiecza – to do dziś moja ulubiona epoka. Jednocześnie bliska mi jest historia nowożytna Polski  XVI-XVIII w. Z kolei od kilku lat angażuję się z młodzieżą w coraz więcej projektów
i konkursów dotyczących historii najnowszej, powojennej. Aktualnie właśnie w tym obszarze, zazwyczaj najtrudniejszym dla uczniów okresie dziejowym, odkrywam wielkie możliwości edukacyjne i wychowawcze.

Twoje osiągnięcia i największe sukcesy z Twojej perspektywy

Sukces to subiektywne pojęcie, które różni się w zależności od osobistych wartości, doświadczeń i celów życiowych.. Mimo, iż zdarzyło mi się już otrzymywać jakieś wyróżnienia związane z pracą w edukacji to jednak najbardziej dumna jestem po prostu ze swoich dzieci: Zosi, Andrzeja i Helenki. Starsza córka kończy w tym roku szkołę podstawową, młodsza dopiero zaczęła klasę pierwszą. Kształtowanie postaw i charakteru, wychowywanie dziecka na dobrego ale i świadomego, odważnego człowieka – to aktualnie jest dla mnie najważniejsze zadaniem i cieszę się widząc czasem sukces na tym polu. Nie chcę jednak stawiać osiągnięć w edukacji w opozycji do życia prywatnego czy rodzinnego. Życie zawodowe w moim przypadku często daje „narzędzia” a wychowywanie dzieci sens ich wykorzystania.

Czy historia jako przedmiot nauczania ma odpowiednie miejsce w obecnym systemie edukacji?

Historia jako przedmiot nauczania ma i powinna mieć istotne miejsce w obecnym systemie edukacji, choć sposób jej nauczania wymaga ciągłej refleksji i dostosowania do aktualnych potrzeb dzieci i młodzieży. Historia wpływa na kluczowe kompetencje społeczne  i warunkuje rozumienie korzeni kulturowych, narodowych i europejskich. Wszystko to z kolei służy budowaniu odpowiedzialnych postaw obywatelskich oraz poczucia wspólnoty. Za jedno z największych dobrodziejstw edukacji historycznej uważam rozwijanie myślenia krytycznego. Analiza źródeł historycznych, interpretacja wydarzeń i porównywanie różnych narracji uczą krytycznego myślenia tak bardzo dziś potrzebnego młodym. Drugim, tak samo ważnym i przydatnym aspektem edukacji historycznej jest refleksja nad wydarzeniami historycznymi, ponieważ sprzyja kształtowaniu wrażliwości moralnej i odpowiedzialności za przyszłość. Jednym słowem historia jest ważna, ponieważ uczymy się o przeszłości, dzięki której rozumiemy teraźniejszość i możemy odpowiedzialnie kształtować przyszłość.

Czy uczeń jest w stanie dobrze zrozumieć historię najnowszą?

Historia najnowsza jest specyficzna z kilku powodów. Często brakuje nam „dystansu czasowego” – wydarzenia wciąż wpływają na politykę i społeczeństwo, źródła są w perspektywie ucznia wymagające oraz nacechowane emocjonalnie (propaganda, opinie) a jednocześnie dotyczą tematów trudnych (wojny, totalitaryzmy, transformacje ustrojowe). Uczniowie początkowo nie czują się w tych tematach pewnie, ponieważ nie mają dość szerokiego kontekstu historycznego, wiedzy. Zazwyczaj nadal jest tak, że na historię najnowszą w szkole jest najmniej czasu – zarówno
w szkole podstawowej jak i średniej. Z mojego doświadczenia wynika jednak, że uczeń może dobrze zrozumieć historię najnowszą, jeśli przede wszystkim pracuje na źródłach – dokumentach, zdjęciach, relacjach świadków. Do tego można w dalszej kolejności „dołożyć” osadzanie wydarzeń w szerszym kontekście czy porównania z wcześniejszymi epokami. Zajęcia z historii najnowszej powinny być też maksymalnie oparte o zadawanie pytań i dyskusje tym bardziej, że jest to okres nam najbliższy, przez co istnieje możliwość odwołania się do doświadczeń rodzinnych, lokalnych. Jest to okazja do nabywania umiejętności zbierania i weryfikowania informacji.

Jak Twoim zdaniem należałoby nauczać o historii najnowszej

Myślę, że jednym z problemów polskiej edukacji jest próba streszczania w podstawie programowej akademicko rozumianej historii. Dotychczasowe reformy edukacji w Polsce jedynie „przestawiały” historię najnowszą z miejsca na miejsce. Realizacja obszernego podręcznika i koncentracja na ewentualnym egzaminie zewnętrznym faktycznie może wpływać na spadek zainteresowania i zaangażowania ze strony młodzieży w tą tematykę. Dodatkowo zarówno nauczyciele jak i uczniowie ciągle „walczą” z poczuciem niewystarczającej ilości czasu przy jednoczesnym przeładowaniu faktografią zawartą w podstawie programowej. Ja sama w obliczu tych samych dylematów staram się historię najnowszą przybliżać poprzez łączenie jej z historią regionalną, rodzinną a w aspekcie metod nauczania urozmaicać je poprzez włączanie uczniów do debat, historycznych gier miejskich, konkursów i projektów ogólnopolskich (w tym również tych, które organizuje IPN), wyjazdów studyjnych i spotkań ze świadkami historii, włączanie się w obchody rocznicowe w mieście i regionie. Bardzo interesujące dla młodych jest także łączenie historii najnowszej z aktualnymi wydarzeniami, problemami nie tylko świata współczesnego ale i ich własnymi, lokalnymi, które dzieją się tu i teraz.. Jest to wręcz konieczne we współczesnym, co raz bardziej zróżnicowanym świecie.

Czy ta nagroda Langowskiej coś dla Ciebie znaczy, czy to ma jakąś wartość, oprócz materialnej?

Ta nagroda ma dla mnie znaczenie przede wszystkim symboliczne. Nosi imię Grażyny Langowskiej, która była osobą – symbolem: odwagi, oporu wobec komunizmu, oddania dla edukacji. Jej życie pokazuje, jak ważne są wartości takie jak wolność, solidarność, patriotyzm czy prawda historyczna. Z tego powodu to dla mnie wielki zaszczyt. Moim celem edukacji jest dokładnie to: łączyć działalność edukacyjną z działalnością społeczną i obywatelską, uczyć
o historii, kulturze i wartościach społecznych, często także poza formalną edukacją szkolną – w obszarze projektów
i inicjatyw lokalnych. Nagroda to także sygnał społeczny o tym, że wartości takie jak patriotyzm, pamięć historyczna, odpowiedzialność społeczna i wychowanie młodzieży są nadal ważne. Komunikat, że to, co robię ma wartość
i znaczenie. Dziękuję Instytutowi Pamięci Narodowej za to wyróżnienie.