45 lat w historii najnowszej to cała epoka. Tyle trwał okres komunizmu w Polsce i tyle samo obecnie minęło od powstania Solidarności, która z czasem doprowadziła do zakończenia tej epoki. Dla ludzi młodych dekada lat 80. jest tym, czym dla ówczesnego pokolenia była druga wojna światowa, jest czymś, o czym się wiedziało, ale czego się nie doświadczyło. Wolne Związki Zawodowe, Konfederacja Polski Niepodległej, NSZZ „Solidarność", Niezależne Zrzeszenie Studentów, Solidarność Walcząca i dziesiątki mniejszych organizacji przyniosły nam wolność. Powinniśmy o tym stale przypominać. Stąd pomysł cyklu spotkań pt. 45 lat „Solidarności" Śląsko-Dąbrowskiej – ludzie i struktury, poświęcony bohaterom naszej najnowszej historii. Pierwsze z nich pt. Kazimierz Świtoń i Wolne Związki Zawodowe odbyło się 4 grudnia 2025 r. Tego dnia 11 lat temu zmarł Kazimierz Świtoń, działacz opozycyjny w PRL, współzałożyciel Ruchu Obrony Praw Człowieka i Obywatela na Śląsku, współzałożyciel pierwszego komitetu Wolnych Związków Zawodowych, działacz „Solidarności”, internowany w stanie wojennym oraz poseł na Sejm RP I kadencji. Katowicka organizacja WZZ powstała 21 lutego 1978 r. Była to próba zaktywizowania środowisk robotniczych i nadania ich działaniom form organizacyjnych, pierwszą w PRL niezależną od władz organizacją związkową. Obok Świtonia pod deklaracją założycielską organizacji znalazły się nazwiska Władysława Suleckiego (współpracownika KOR i redakcji „Robotnika”), Romana Kściuczka (uczestnika ROPCiO), Ignacego Pinesa (sympatyka KOR) i Tadeusza Kickiego (uczestnika ROPCiO). Dwaj ostatni pod wpływem presji SB wycofali się jednak z działalności w ramach WZZ. Inwigilacja, szykany i represje spowodowały, że komitetowi nie udało się rozwinąć szerszych działań, przede wszystkim przenieść działalności wolnozwiązkowej na teren zakładów pracy regionu. Mimo to utworzenie katowickich WZZ miało wpływ na powstanie dwóch kolejnych niezależnych inicjatyw, skierowanych do środowisk pracowniczych. W końcu kwietnia powołany został w Trójmieście Komitet Założycielski Wolnych Związków Zawodowych Wybrzeża, w październiku roku następnego podobna organizacja powstała na Pomorzu Zachodnim. Działalność komitetów WZZ, zwłaszcza dobrze rozwiniętej i zorganizowanej struktury gdańskiej, miało ogromne znaczenie dla przebiegu procesu tworzenia w 1980 r. niezależnego związku zawodowego i wielkiego ruchu społecznego jakim była „Solidarność”.
Pierwsze spotkanie w ramach cyklu zorganizowano 4 grudnia 2025 r. w Przystanku Historia Centrum Edukacyjnym IPN w Katowicach im. Henryka Sławika. Było poświęcone Kazimierzowi Świtoniowi, założycielowi pierwszych w PRL Wolnych Związków Zawodowych.
Spotkanie poprowadził dr Jarosław Neja, historyk Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Katowicach, który w swych badaniach podejmuje problematykę opozycji i oporu społecznego w PRL, a także „polskich miesięcy” w ujęciu regionalnym.
– Chcemy przypomnieć te ważne postacie. Warto o nich mówić i jednocześnie poprzez ich pryzmat przybliżać historię opozycji lat 70-tych i 80-tych. Pokazywać, jak wyglądało życie w tamtych latach, jak funkcjonowały organizacje, które tworzyli, w których działali – mówił dr Jarosław Neja. W ocenie historyka Kazimierz Świtoń był jednym z najaktywniejszych działaczy opozycji antykomunistycznej na Górnym Śląsku.
O swoim ojcu w trakcie spotkania opowiedział Jan Świtoń, zaangażowany w działalność śląskich WZZ, syn Kazimierza Świtonia. Podkreślił, że ojciec był wizjonerem. Wiedział, co robi i dla kogo.
Na zakończenie spotkania przypomniano dokument „Pierwszy ze Śląska”.
W 11. rocznicę śmierci Kazimierza Świtonia delegacja NSZZ „Solidarność“ IPN złożyła kwiaty na grobie opozycjonisty.
Organizator: Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach.
Partnerzy: Region Śląsko-Dąbrowskiej NSZZ „Solidarność”, Stowarzyszenie Pokolenie, Komisja Zakładowa NSZZ „Solidarność” Uniwersytetu Śląskiego.
Polecamy:
- Artykuł dr. Jarosława Nei „Wolne Związki Zawodowe na Śląsku. Opozycyjna epopeja Władysława Suleckiego”.
- Artykuł dr. Jarosława Nei „Pierwsi w kraju. Komitet Wolnych Związków Zawodowych w Katowicach”.
- Portal Archiwum IPN poświęcony Wolnym Związkom Zawodowych 1978–1980 https://wzz.ipn.gov.pl/
- Migawki archiwalne Kazimierz Świtoń kontra SB
- Zbiór dokumentów oraz fotografii z zasobu Oddziałowego Archiwum IPN w Katowicach dotyczących działalności pierwszego w PRL Komitetu Pracowniczego/Założycielskiego Wolnych Związków Zawodowych w Katowicach.
Dokument „Pierwszy ze Śląska”
-
Cykl spotkań 45 lat „Solidarności" Śląsko-Dąbrowskiej – ludzie i struktury. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Cykl spotkań 45 lat „Solidarności" Śląsko-Dąbrowskiej – ludzie i struktury. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Cykl spotkań 45 lat „Solidarności" Śląsko-Dąbrowskiej – ludzie i struktury. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Cykl spotkań 45 lat „Solidarności" Śląsko-Dąbrowskiej – ludzie i struktury. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Cykl spotkań 45 lat „Solidarności" Śląsko-Dąbrowskiej – ludzie i struktury. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Cykl spotkań 45 lat „Solidarności" Śląsko-Dąbrowskiej – ludzie i struktury. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Cykl spotkań 45 lat „Solidarności" Śląsko-Dąbrowskiej – ludzie i struktury. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Cykl spotkań 45 lat „Solidarności" Śląsko-Dąbrowskiej – ludzie i struktury. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Cykl spotkań 45 lat „Solidarności" Śląsko-Dąbrowskiej – ludzie i struktury. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Cykl spotkań 45 lat „Solidarności" Śląsko-Dąbrowskiej – ludzie i struktury. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Cykl spotkań 45 lat „Solidarności" Śląsko-Dąbrowskiej – ludzie i struktury. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Cykl spotkań 45 lat „Solidarności" Śląsko-Dąbrowskiej – ludzie i struktury. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Cykl spotkań 45 lat „Solidarności" Śląsko-Dąbrowskiej – ludzie i struktury. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Cykl spotkań 45 lat „Solidarności" Śląsko-Dąbrowskiej – ludzie i struktury. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Cykl spotkań 45 lat „Solidarności" Śląsko-Dąbrowskiej – ludzie i struktury. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Cykl spotkań 45 lat „Solidarności" Śląsko-Dąbrowskiej – ludzie i struktury. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Cykl spotkań 45 lat „Solidarności" Śląsko-Dąbrowskiej – ludzie i struktury. Fot.: IPN Krzysztof Łojko -
Cykl spotkań 45 lat „Solidarności" Śląsko-Dąbrowskiej – ludzie i struktury. Fot.: IPN Krzysztof Łojko
