English version
„Czwartki z historią” to cykl spotkań edukacyjnych organizowany przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach w Przystanku Historia Centrum Edukacyjnym IPN im. Henryka Sławika w Katowicach, przy ul. św. Jana 10 (III p.). Kolejne spotkanie odbyło się 20 listopada 2025 r. Gościem był Przemysław Namsołek, pracownik Oddziałowego Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Gdańsku oraz wiceprezes Stowarzyszenia Rodzina Ponarska, który wygłosił wykład „Wileńska Golgota. Zbrodnia w Ponarach 1941–1944”.
Wykład był połączony z prezentacją wystawy „Ofiary zbrodni w Ponarach pod Wilnem 1941–1944”.
W okresie od lipca 1941 r. do lipca 1944 r. niemieccy okupanci i ich litewscy kolaboranci zamordowali w Ponarach około 100 tysięcy osób. 90% spośród nich, to obywatele II Rzeczypospolitej narodowości żydowskiej, polskiej, romskiej i tatarskiej. Ponary to największe miejsce kaźni Polaków na dawnych Kresach Północno-Wschodnich w okresie II wojny światowej. Wśród polskich ofiar znalazła się elita kulturalna i intelektualna Wilna, żołnierze Armii Krajowej oraz patriotycznie nastawiona młodzież z organizacji konspiracyjnej Związek Wolnych Polaków.
Wystawa powstała z inicjatywy Stowarzyszenia Rodzina Ponarska i została sfinansowana przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Gdańsku. Prace trwały dosyć długo (siedem miesięcy), ale jest to moja pierwsza profesjonalna wystawa, a ponadto musiałem w tym czasie wykonywać swoje normalne obowiązki służbowe w IPN-ie. Opracowałem koncepcję wystawy, napisałem teksty, które znalazły się na wszystkich planszach. W celu pozyskania fotografii, prowadziłem poszukiwania w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej, Narodowego Archiwum Cyfrowego, Centralnego Archiwum Wojskowego, ponadto nawiązałem kontakty z kilkunastoma krewnymi ofiar Zbrodni Ponarskiej. Później dokonałem wyboru fotografii i sporządziłem podpisy pod nimi. Większość fotografii zamieszczonych na wystawie nie była nigdzie wcześniej publikowana.
Wystawa składa się z 15 plansz, na połowie z nich zaprezentowałem fotografie 19 ofiar zbrodni: żołnierzy Armii Krajowej, członków Związku Wolnych Polaków, zakładników zamordowanych 17 września 1943 r. i innych polskich ofiar.
Przemysław Namsołek, autor wystawy
Wystawa będzie dostępna dla zwiedzających w katowickim Przystanku Historia IPN do końca grudnia 2025 r.
