Kolej żelazna

Chcemy w dzisiejszej „Migawce archiwalnej” opowiedzieć o wypadkach kolejowych. Odkąd po świecie jeżdżą pociągi, odtąd są i wypadki, jednak w komunistycznym świecie (przede wszystkim w okresie stalinowskim) w tego typu nieszczęśliwych zdarzeniach doszukiwano się zwykle sabotażu. Z tego powodu sprawy wykolejeń, awarii itp. badane były nie tylko przez fachowców z kolei, ale także przez funkcjonariuszy UB/SB – i stąd w naszym zasobie materiały dotyczące transportu kolejowego. Zaletą tej sytuacji są zdjęcia lokomotyw i wagonów, jakie dziś można już oglądać tylko w muzeach kolejnictwa – i te dołączmy do naszej opowieści.

W 1953 r. w ówczesnym Stalinogrodzie-Giszowcu jeden z maszynistów, Franciszek Mrowiec, miał często wykolejać parowóz wskutek nieostrożnej i zbyt szybkiej jazdy oraz braku konserwacji maszyny. Ponieważ człowiek ów nie lubił też nowej władzy – znalazł się w zainteresowaniu UB; w tle widoczny był też w załodze konflikt na linii Ślązacy – przyjezdni. Podejrzewano, że Mrowiec celowo uniemożliwia wykonanie dziennych planów i uszkadza sprzęt. Zarzuty były jednak dęte, bo – gdy je podsumowano – okazało się, że parowóz wykoleił się zaledwie raz, a nie kilka i uznano to za zupełnie usprawiedliwione wobec fatalnego stanu torów. Mimo to wszczęto śledztwo, a Mrowiec trafił do aresztu jako podejrzany o sabotaż i przynależność do nielegalnej organizacji. Wygląda na to, że jakieś zarzuty trzeba było do niego dopasować, bo chyba ciężko było funkcjonariuszom i prokuraturze tak po prostu go wypuścić i przyznać się do błędu. Ostatecznie Bogu ducha winny Mrowiec został w 1954 r. skazany przez Komisję Specjalną do walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym na pół roku w obozie pracy za niewłaściwe wypełnianie dokumentacji i niewykonanie norm.

Inna, choć podobna sprawa, toczyła się w tym samym czasie w sprawie wykolejenia dwóch parowozów w Brynowie. Wytypowano prawdopodobnego sprawcę, Stanisława Bacę, który dość mętnie twierdził, że uległ wypadkowi w pracy; czas domniemanego wypadku zgadzał się z czasem wykolejenia parowozów. Z czasem okazało się jednak, że Baca kłamał, poranił się bowiem poza miejscem pracy (za to w stanie nietrzeźwości, w który wprowadził się w pracy) i bał się, że może zostać pozbawiony prawa do leczenia na koszt ubezpieczalni. Kłamstwo doprowadziło go w październiku 1953 r. do aresztu jako podejrzanego o uszkodzenie parowozów. Po kilku miesiącach został zwolniony, bo uznano, że w stanie, w jakim się znajdował, nie mógłby dokonać dość skomplikowanej jednak operacji uruchomienia i wywrócenia dwóch maszyn. Prawdziwego sprawcy nie znaleziono.

Sprawa była poważniejsza, jeśli w wyniku wypadku ucierpieli ludzie. Tak stało się pod koniec sierpnia 1951 r. w Dąbrowie Górniczej, gdzie wskutek nieumyślnego błędu zwrotniczego zderzyły się dwa pociągi i zginęły dwie osoby. Przyczyny nieszczęścia były tak oczywiste, że UB nawet nie próbował dorabiać do niego sabotażu. Do równie tragicznego zderzenia doszło w listopadzie 1977 r. w Kaletach, gdzie pociąg towarowy z Gdyni do Tarnowskich Gór zderzył się z lokomotywą parową; zginął maszynista elektrowozu, a pozostali byli ranni. Przyczyną wypadku było zlekceważenie znaku „stop” przez zmarłego członka załogi.

(na podstawie IPN Ka 03/1524, IPN Ka 08/2467, IPN Ka 06/878, IPN Ka 027/193)