English version1 marca 2025 r. obchodziliśmy Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych. Odbyły się liczne uroczystości, w przestrzeni medialnej pojawiło się sporo informacji o Bohaterach tej uroczystości. „Migawka archiwalna” chce natomiast podzielić się ze swoimi Czytelnikami fotografiami żołnierzy podziemia walczących po wojnie z komunistami w różnych miejscach Polski. Wszystkie zdjęcia pochodzą z zasobu IPN.
Największy zachowany zbiór fotografii dokumentuje działania 5 Wileńskiej Brygady AK. Pewnie wielu kojarzy dowódcę Brygady, majora Zygmunta Szendzielarza „Łupaszko”, zamordowanego przez komunistów 8 lutego 1951 r. Podkomendną „Łupaszki” była m.in. Danuta Siedzikówna „Inka” oraz Zdzisław Badocha „Żelazny”, któremu poświęciliśmy już krótki tekst (https://katowice.ipn.gov.pl/pl3/aktualnosci/203787,Zdzislaw-Badocha-Zelazny-19251946.html).
Inne oddziały niepodległościowego podziemia są w fotografii reprezentowane znacznie bardziej skąpo i tę proporcję zachowaliśmy także w niniejszej „Migawce”. Pojedyncze zdjęcia pokazują nam żołnierzy Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość majora Hieronima Dekutowskiego „Zapory” (zamordowanego 7 marca 1949 r.) i kpt. Zdzisława Brońskiego „Uskok” (zamordowany 21 maja 1949 r.). Na innych zdjęciach widzimy żołnierzy „Żandarmerii” Polskiej Podziemnej Armii Niepodległościowej wraz z ich kapelanem, ks. Władysławem Gurgaczem „Sem”, rozstrzelanym w krakowskim więzieniu przy ul. Montelupich 14 września 1949 r.
Publikujemy też fotografię oddziału partyzanckiego Narodowych Sił Zbrojnych pod dowództwem Henryka Flame „Bartek”. Nie jest ona niestety najlepszej jakości, ale dzień, w którym została wykonana – 3 maja 1946 r. w Wiśle – był dniem wielkiej chwały żołnierzy „Bartka”. Na kilka godzin opanowali oni wtedy tę turystyczną miejscowość i zorganizowali w niej wielką świąteczną defiladę, po czym nie niepokojeni wrócili do swoich górskich kryjówek. Niestety, już we wrześniu tego roku prawie wszyscy zostali podstępnie zwabieni na Opolszczyznę (Stary Grodków, Barut) i brutalnie wymordowani przez UB. Sam Flame został zastrzelony w Zabrzegu przez milicjanta Rudolfa Dadaka 1 grudnia 1947 r.
Patrząc na młode i uśmiechnięte twarze westchnijmy z wdzięcznością za życie tych ludzi, ich postawę, wierność ojczyźnie i prawdzie, męstwo w walce ze śmiertelnym i przeważającym wrogiem. Za to, że w łańcuchu pokoleń – w którym przecież i my mamy swoje miejsce i czas – okazali się tymi, którzy zachowali się jak trzeba.
-
Grupa żołnierzy z V Brygady Wileńskiej AK. Od lewej stoją: wachm. Jerzy Lejkowski „Szpagat” (nr 1), st. strz. „Wieczorek” (nr 2), Stanisław Lipowski „Lipa” (nr 4), sanitariuszka Danuta Siedzikówna „Inka” (nr 5), ppor. Henryk Wieliczko „Lufa” (nr 7), kpr. Roman Wapierało „Dąbek” (nr 9), dowódca 4 szwadronu por. Marian Pluciński „Mścisław” (nr 10), kpr. Leon Krzemień „Murek” (nr 11), Kazimierz Ilczuk „Sęp” (nr 13), Stanisław Wujec „Błyskawica” (nr 14). Od lewej w dolnym rzędzie: „Bąk” – prawdopodo -
Członkowie V Brygady Wileńskiej AK na Białostocczyźnie. Od lewej stoją: Stanisław Wujec „Błyskawica” (nr 1), kpr. Michał Mieczkowski „Gryf” (nr 2), NN „Burnos” (nr 3), Jerzy Fijałkowski „Stylowy” (nr 4), kpr. Leon Krzemień „Murek” (nr 5), NN „Bąk” (nr 6). Na ziemi siedzą od lewej: kpr. podch. Antoni Roszczewski „Znicz” (nr 7), Zbigniew Fijałkowski „Pędzelek” (nr 8), kpr. Roman Wapierało „Dąbek” (nr 9), 1945 r. (IPN Bi 301/1) -
Grupa żołnierzy 1. szwadronu V Wileńskiej Brygady AK podczas marszu, lipiec 1945 r. (IPN BU 024/96) -
Grupa żołnierzy V Wileńskiej Brygady AK. Stoją od lewej: wachm. Leon Smoleński „Zeus” (nr 1), Danuta Siedzikówna „Inka” (nr 2), „Wieczorek” (nr 3), „Stylowy” (nr 4), „Znicz” (nr 5), Wanda Minkiewicz „Danka” (nr 6), ppor. Zygmunt Badocha „Żelazny” (nr 7), por. Marian Pluciński „Mścisław” (nr 8), sanitariuszka od „Młota” (nr 9), wachm. Jerzy Lejkowski „Szpagat” (nr 10), por. Henryk Wieliczko „Lufa” (nr 11), „Zbigniew” (nr 12), NN (nr 13), wrzesień 1945 r. (IPN BU 024/96) -
Członkowie V Brygady Wileńskiej AK podczas marszu. W tle zabudowania nieznanej miejscowości, kwiecień 1946 r. (IPN BU 024/97) -
Szwadron „Zeusa” 5 Wileńskiej Brygady AK. Zdjęcie wykonane w sierpniu 1946 r. przy leśniczówce Kosowa-Niwa przez Stanisława Ludowicza, fotografa z Chojnic. Za współpracę z oddziałem „Zeusa” został aresztowany, ale zwolniono go po amnestii w 1947 r. Leon Smoleński ps. „Zeus” stoi pierwszy od lewej (IPN Gd 04/1) -
Kadra 4 szwadronu 5 Brygady Wileńskiej AK, od lewej: plut./ppor Zdzisław Badocha „Żelazny”, por. Marian Pluciński „Mścisław” i plut./wachm. Henryk Wieliczko „Lufa”, lato 1945 r. (IPN Lu 0205/8) -
Partyzanci 2 i 4 szwadronu 5 Brygady Wileńskiej AK. Zdjęcie wykonane latem 1945 r. Pierwszy z lewej klęczy ppor. Jan Zaleski „Zaja”. Obok niego leżą: „Sęp”, plut. Jerzy Lejkowski „Szpagat”, plut. Henryk Wieliczko „Lufa” i kpr. Tadeusz Urbanowicz „Moskito”. Za nimi od lewej: por. Marian Pluciński „Mścisław”, sierż. Kazimierz Chmielowski „Rekin” i plut. Włodzimierz Jurasow „Wiarus”, 1945 r. (IPN Lu 0205/8) -
Żołnierze I Brygady Podlaskiej Narodowego Zjednoczenia Wojskowego por. Tadeusza Narkiewicza ps. „Ciemny” – stoi w środku w berecie (maj 1947 r., IPN Bi 301/3) -
Członkowie oddziału Aleksandra Młyńskiego „Drągal”. Stoją od lewej: Tadeusz Marszał „Daszko” (nr 1), Zbigniew Ejnenberg „Powstańczyk” (nr 2), Antoni Szeliga „Wicher” (nr 3), Jan Grzegorczyk „Jastrząb” (nr 4), Aleksander Młyński „Drągal” (nr 5), 1948 r. (IPN BU 024/94) -
St. sierż. Mieczysław Dziemieszkiewicz, ps. „Rój” (oznaczony krzyżykiem) przed frontem oddziału przyjmuje meldunek od sierż. Ildefonsa Żbikowskiego ps. „Tygrys”, maj 1948 r. (IPN BU 024/94) -
Grupa żołnierzy z oddziału partyzanckiego mjr. Hieronima Dekutowskiego „Zapora” z nieznanym mężczyzną i dwoma chłopcami na polu. Od lewej stoją: NN, kpt. Stanisław Łukasik „Ryś” (nr 4), Jerzy Stefański „Cedur” (nr 6), Aleksander Sochalski „Duch” (nr 5), NN, mjr Hieronim Dekutowski „Zapora” (nr 2), Jerzy Korcz „Bohun” (nr 1). Zbigniew Sochacki „Zbyszek” (nr 3), rok 1945 lub 1946 (IPN BU 525/4) -
Grupa żołnierzy ze zgrupowania oddziałów leśnych Inspektoratu WiN Lublin mjr. Hieronima Dekutowskiego ps. „Zapora”. Drugi od prawej stoi Bogdan Dzierżanowski ps. „Lotnik”, trzeci - ppor. Jerzy Karcz ps. „Bohun”, rok 1946 lub 1947 (IPN Lu 0205/6) -
Zdjęcie członków oddziału partyzanckiego NSZ pod dowództwem Henryka Flame „Bartek”. Partyzanci stoją w kilku szeregach na tle lasu w Wiśle w dniu 3 maja 1946 r. Większość tych żołnierzy została zamordowana przez UB we wrześniu 1946 r. (IPN Ka 439/137) -
Spotkanie partyzantów ze zgrupowania „Garbnik” podczas świąt Bożego Narodzenia 1946 r. w Cięcinie koło Węgierskiej Górki. Od lewej w górnym rzędzie: Władysław Zbyrcz „Pstrąg”, Kazimierz Wolny „Hart”, Bronisław Glapiak „Ryś”, Jerzy Ślosarczyk „Jeż”, Zygmunt Kaczmarczyk „Robert”, Leszek Kocur „Leszek”. W dolnym rzędzie od lewej: Marian Ślosarczyk „Marek”, Ryszard Pióro-Bończa „Ryszard”, Zbigniew Krempa „Kangur”, Emil Żabnicki „Bicz”. Zdjęcie zrobił Jan Czul „Kuropatwa”/”Jaś” (IPN Kr 802/117) -
Partyzanci z oddziału „Srebrnego” na polanie w Gorcach. Od lewej stoją: Zbigniew Zarębski „Kanciarz”, Edward Skórnóg „Szatan”, Tadeusz Dymel „Srebrny”, Stanisław Samborski „Orlik”, Henryk Machała „Gryf”, „Jaxa”, 1948 r. (IPN Kr 110/3153, t. 5) -
Obóz Zgrupowania Partyzanckiego „Błyskawica” nad Przełęczą Borek w Gorcach, żołnierze Grupy Ochrony Sztabu Józefa Kurasia „Ognia”, lipiec 1946 r. (IPN Kr 06/1, t. 33) -
Mszę św. polową dla żołnierzy „Żandarmerii” Polskiej Podziemnej Armii Niepodległościowej odprawia ks. Władysław Gurgacz „Sem”. Twarzą do fotografującego (z lewej) obrócony jest Marian Stanek „Zoro”, maj 1949 r. (autorem fotografii jest Tadeusz Ryba; IPN Kr 110/3411, t. 2) -
Żołnierze „Żandarmerii” Polskiej Podziemnej Armii Niepodległościowej, na łące, w nieustalonym miejscu. Stoją od lewej: Adolf Cecur „Lew”, Stanisław Pióro „Emir”, ks. Władysław Gurgacz „Sem”, Stanisław Szajna „Orzeł”, 1949 r. (autorem fotografii jest Tadeusz Ryba; IPN Kr 110/3411, t. 2)
-
Żołnierze oddziału por. Józefa Struga „Ordon” i patrolu st. sierż. Walentego Waśkowicza „Strzała” z oddziału kpt. Zdzisława Brońskiego „Uskok”. Od lewej klęczą/leżą: Stanisław Marciniak „Niewinny”, Walenty Waśkowicz „Strzała”, Józef Strug „Ordon”, Ludwik Szymydke „Czarny Jurek”, Eugeniusz Harasimowicz „Mongoł”, Czesław Osieleniec „Zagłoba”. Stoją od lewej: Ignacy Falkiewicz „Mewa” i Jerzy Marciniak „Sęk”. Zdjęcie wykonano w pierwszej połowie maja 1947 r. w kolonii Orzechów w pow. włodawskim (IPN -
Żołnierze patrolu st. sierż. Walentego Waśkowicza „Strzała” z oddziału kpt. Zdzisława Brońskiego „Uskok” w towarzystwie nieznanych kobiet. Stoją od lewej: Marian Puchacz „Kubuś”, Czesław Jabłoński „Bąk”, Jerzy Marciniak „Sęk”, Jan Belcarz „Dżym”. Zdjęcie wykonano w pierwszej połowie maja 1947 r. w kolonii Orzechów w pow. włodawskim (IPN Lu 0205/6)
