English version
W środę 5 lutego 2025 r. w kościele pw. Jezusa Chrystusa Odkupiciela Człowieka w Bielsku-Białej uroczyście odsłonięta została tablica, upamiętniająca strajk generalny na Podbeskidziu w 1981 r., przeniesiona w to miejsce z hali dawnego FSM w związku z likwidacją zakładów Powertrain.
Tablica, wykonana w 2012 r. przez prof. Czesława Dźwigaja z oryginalnym krzyżem z 1981 roku, upamiętniała mszę świętą odprawioną na zakończenie strajku - 6 lutego 1981 r. - w hali Fabryki Samochodów Małolitrażowych. – Tamten krzyż, symbol strajkowego zwycięstwa „Solidarności” i równocześnie znak wiary robotników FSM-u, przetrwał na fabrycznej hali także czas stanu wojennego, broniony, często kosztem represji, przez pracowników fabryki – mówił Artur Kasprzykowski z katowickiego Oddziału IPN, przypominając przed mszą św. historię strajku na Podbeskidziu i dzieje tego niezwykłego krzyża.
Tablicę w jej nowym miejscu odsłonili wspólnie przewodnicząca „Solidarności” w spółkach Fiata Wanda Stróżyk oraz szef podbeskidzkiej „Solidarności” Marek Bogusz, a jej poświęcenia dokonał ks. prałat Józef Oleszko, duszpasterz ludzi pracy diecezji bielsko-żywieckiej.
– Ten strajkowy krzyż był i jest znakiem nadziei i zwycięstwa, choć wciąż jest ociosywany, chowany do magazynów i worków – mówił w homilii ks. prałat Teodor Suchoń, który 44 lata wcześniej sprawował na fabrycznej hali w FSM dziękczynna mszę świętą na zakończenie strajku. - W tamtym waszym proteście w gruncie rzeczy chodziło o wolność – tę wewnętrzną i zewnętrzną, przez małe i wielkie „W”. Tymczasem historia zatoczyła koło i pytanie o tę wolność jest wciąż istotne i aktualne, podobnie jak pytanie o trwanie przy krzyżu.
Na zakończenie mszy historię obrony krzyża na fabrycznej hali FSM przypomniał Marian Krupa z koła emerytów fiatowskiej „Solidarności”. Wymienił nazwisko Franciszka Słowika, który za opiekę nad krzyżem był szykanowany przez swych przełożonych, aż w końcu zmuszony do odejścia z zakładu. Przypomniał także rolę Wandy Stróżyk w trakcie sporu z dyrekcją fiata, która próbowała usunąć ten krzyż w… 2009 roku. Skończyło się wówczas na zwycięstwie „Solidarności” – krzyż powrócił na swe miejsce wzbogacony o okazałą tablicę – instalację autorstwa prof. Czesława Dźwigaja. Podziękował też w imieniu związkowców proboszczowi parafii Jezusa Chrystusa Odkupiciela Człowieka ks. Piotrowi Borgoszowi za życzliwość i umożliwienie umieszczenia tablicy i krzyża w kościele.
Strajk generalny na Podbeskidziu 27 I – 6 II 1981 r. był największym w Polsce zakończonym sukcesem politycznym protestem „S”. W listopadzie 1980 r. przedstawiciele zakładowych komitetów założycielskich „S” z Regionu Podbeskidzie oskarżyli osoby zajmujące kluczowe stanowiska w administracji wojewódzkiej i miejskiej, działaczy partyjnych oraz komendantów MO o wykorzystywanie stanowisk do czerpania korzyści materialnych. Wśród oskarżonych znaleźli się m.in. I sekretarz KW PZPR, wojewoda oraz prezydent Bielska-Białej. Specjalna komisja WRN potwierdziła większość zarzutów, władze państwowe nie wyciągnęły wobec winnych konsekwencji.
26 I 1981 r. w zakładach woj. bielskiego odbył się 1-godz. strajk ostrzegawczy, 27 I 1981 r. rozpoczął się bezterminowy strajk generalny Regionu. MKS z siedzibą w bielskich zakładach „Bewelana” tworzyło 107 osób, które reprezentowały ponad 200 tys. strajkujących z kilkuset zakładów Bielska-Białej i woj. bielskiego. Przewodniczącym MKS był Patrycjusz Kosmowski, przewodniczący MKZ. Do Bielska-Białej przyjechali liderzy „S”: Lech Wałęsa, Andrzej Gwiazda, Stanisław Wądołowski, doradcy: Bronisław Geremek i Tadeusz Mazowiecki. W negocjacjach stronę rządową reprezentował początkowo wiceminister administracji, gospodarki terenowej i ochrony środowiska Czesław Kotela, następnie minister tego resortu Józef Kępa. Do rozwiązania konfliktu włączył się Kościół, prymas Stefan Wyszyński skierował do Bielska-Białej sekretarza Episkopatu Polski bp. Bronisława Dąbrowskiego i biskupów katowickich Janusza Zimniaka i Czesława Domina. Przyjęli oni na siebie rolę gwarantów porozumienia podpisanego rano 6 II 1981 r.
Po 10 dobach strajk został zakończony. Ze stanowisk ustąpili: sekretarze PZPR, wojewoda i jego zastępcy, prezydent miasta, komendant MO.
Encyklopedia Solidarności - encysol.pl