Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

27 stycznia obchodzimy Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu ustanowiony w 2005 r.  przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w celu uczczenia pamięci ofiar pochodzenia żydowskiego pomordowanych w czasie II wojny światowej przez Niemców. Datę wybrano nieprzypadkowo, ponieważ 27 stycznia 1945 r. wojska sowieckie uwolniły więźniów niemieckiego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau, miejsca zagłady co najmniej miliona Żydów z Polski, Węgier, Francji, Czechosłowacji, Grecji i innych krajów oraz około 120 tys. więźniów innych narodowości – Polaków, Romów, jeńców sowieckich, a także wielu innych. Dzień ten jest uznawany za symboliczny koniec systematycznego niemieckiego ludobójstwa.

Nawiązując do historii obchodów Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu, już po raz trzeci odbyła się uroczystość przy pomniku upamiętniającym ofiary hitlerowskiego terroru lat 1939-1945, znajdującym się na cmentarzu żydowskim przy ul. Kozielskiej 16.

Uroczystość poprowadził naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN Jan Kwaśniewicz. Przemówienia okolicznościowe wygłosili dyrektor Oddziału IPN dr Andrzej Sznajder oraz przewodniczący Gminy Wyznaniowej Żydowskiej Wyznaniowej w Katowicach Włodzimierz Kac. Żydowską modlitwę w zapowiedzianych intencjach odśpiewał dr Sławomir Pastuszka. Uroczystość zwieńczyło złożenie kwiatów.

Nie wyobrazimy sobie nigdy skali Holokaustu, o ile jego ofiary nie będą miały twarzy w naszej pamięci, wyobraźni – podkreślił dyrektor katowickiego IPN dr Andrzej Sznajder podczas uroczystości.

W wydarzeniu zorganizowanym przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach we współpracy z Gminą Wyznaniową Żydowską w Katowicach udział wzięli: z ramienia wojewody śląskiego Marka Wójcika dyrektor Wydziału Spraw Obywatelskich Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego Magdalena Szewczuk-Szturc, dyrektor Oddziału IPN w Katowicach dr Andrzej Sznajder, wiceprzewodniczący Zarządu Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii Igor Śmietański, przewodniczący Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Katowicach Włodzimierz Kac, przewodniczący Chewry Kadiszy przy Gminie Wyznaniowej Żydowskiej w Katowicach Sławomir Pastuszka, prezes Śląskiego Oddziału Towarzystwa Opieki nad Oświęcimiem Barbara Adamczyk, delegacja Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach na czele z prof. Grzegorzem Hańderkiem, przedstawiciele Muzeum Historii Katowic, Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce, Instytutu Diecezjalnego Akcji Katolickiej, Klubu Inteligencji Katolickiej, Akademii Ekumenicznej i Dialogu Międzyreligijnego, społeczności szkolne Technikum nr 2 Zespołu Szkól Ekonomicznych im. Wojciecha Korfantego oraz I Liceum Ogólnokształcącego z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Mikołaja Kopernika w Katowicach.

W uzupełnieniu dodajmy, iż według dostępnej internetowo on-line Centralnej Bazy Danych o Ofiarach Shoah Instytutu Pamięci Męczenników i Bohaterów Holocaustu w Izraelu (Yad Vashem) zgromadzono ponad 5000 rekordów dotyczących Żydów urodzonych w Katowicach lub tu zamieszkałych przed wybuchem II wojny światowej, którzy ponieśli śmierć z rąk Niemców.

Cmentarz żydowski w Katowicach należy do największych i najlepiej zachowanych tego typu kompleksów w skali regionu. Jego początki wiążą się z powstaniem Gminy Żydowskiej w Katowicach w 1866 r., co z kolei było efektem gwałtownego napływu ludności żydowskiej wraz z nadaniem miejscowości praw miejskich w 1865 r. Do dzisiaj zachowało się tu ponad 1400 pochówków w formie macew i nagrobków (głównie pomników wolnostojących lub przyściennych), w tym związanych z  rodami zasłużonymi dla rozwoju Katowic, m.in. Goldsteinów, Grünfeldów, Schalschów, a także rabina katowickiej gminy wyznaniowej doktora Jacoba Cohna (1872-1916), inicjatora powstania Synagogi Wielkiej w Katowicach (została otwarta 12 października 1900 r.; zniszczona przez Niemców 8 września 1939 r.). Do dzisiaj zachowały się na cmentarzu niektóre elementy historycznej zabudowy, w tym m.in. jeden z budynków przedpogrzebowych oraz dom bractwa przedpogrzebowego. 

dr Dominik Abłamowicz/OBUWiM IPN Katowice, mat. wł.