Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

21 listopada 2024 r. na cmentarzu parafii św. Apostołów Piotra i Pawła w Katowicach przy ul. Sienkiewicza odbyła się uroczystość oznaczenia grobu powstańca śląskiego, starszego przodownika Policji Województwa Śląskiego, a zarazem utytułowanego szermierza i  olimpijczyka śp. Teodora Zaczyka znakiem pamięci „Tobie Polsko” zorganizowana przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach, Komendę Wojewódzką Policji w  Katowicach oraz Ogólnopolskie Stowarzyszenie „Rodzina Policyjna 1939 r.” z siedzibą w  Katowicach.

W wydarzeniu udział wzięli: córka śp. Teodora Zaczyka Danuta Śliwińska wraz z rodziną i  przyjaciółmi, II wicewojewoda śląski Michał Kopański, pierwszy zastępca Komendanta Miejskiego Policji mł. insp. dr Artur Orman, zastępca Komendanta do spraw logistycznych Szkoły Policji w Katowicach insp. Zbigniew Chrzęstek, dyrektor Delegatury Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego w Katowicach płk. Paweł Pilawa, dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach dr Andrzej Sznajder, proboszcz parafii św. Apostołów Piotra i Pawła w Katowicach ks. kanonik dr hab. Andrzej Nowicki, proboszcz Parafii Wojskowej w Katowicach, kapelan Garnizonu Katowice i Bytom ks. kanonik ppłk Grzegorz Bechta, kapelan Komendy Wojewódzkiej Policji w Katowicach ks. proboszcz Adam Wycisk, naczelnik Wydziału Kultury Urzędu Miasta Katowice Krzysztof Kraus, delegacja Ogólnopolskiego Stowarzyszenia „Rodzina Policyjna 1939 r.” w siedzibą w  Katowicach pod przewodnictwem prezesa Grzegorza Grześkowiaka, reprezentacja Okręgu Śląskiego Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej na czele z prezesem Janem Musiałem, prezes Śląskiego Oddziału Towarzystwa Opieki nad Oświęcimiem Barbara Adamczyk, przedstawiciel Muzeum Historii Katowic Sławomir Stanowski, delegacja Towarzystwa Miłośników Lwowa i  Kresów Południowo-Wschodnich Oddział w Katowicach w osobach wiceprezesów dra Andrzeja Szteligi oraz Jadwigi Feifer, słuchacze Szkoły Policji w Katowicach.

Policyjną asystę honorową wystawiły Komenda Wojewódzka Policji w Katowicach oraz Szkoła Policji w Katowicach. Oprawę muzyczną wydarzenia zapewniła Orkiestra Komendy Wojewódzkiej Policji w Katowicach. Podczas uroczystości, którą poprowadził podkomisarz Patryk Polok przemówienia okolicznościowe wygłosili - II wicewojewoda śląski Michał Kopański, dyrektor Oddziału IPN w Katowicach dr Andrzej Sznajder, naczelnik Wydziału Kultury Urzędu Miasta Katowice Krzysztof Kraus oraz prezes Ogólnopolskiego Stowarzyszenia „Rodzina Policyjna 1939 r.” w siedzibą w  Katowicach Grzegorz Grześkowiak. Życiorys śp. Teodora Zaczyka przybliżyła Anna Binek-Zajda z Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN. Aktu oznaczenia grobu znakiem pamięci „Tobie Polsko” dokonał dyrektor dr Andrzej Sznajder, po czym proboszcz ks. kanonik dr hab. Andrzej Nowicki odmówił modlitwę w intencji zmarłego powstańca, zaś miejsce jego wiecznego spoczynku pobłogosławił kapelan Śląskiego Garnizonu Policji ks. proboszcz Adam Wycisk. Wyjątkowy charakter i oprawę ceremonialną wydarzenia podkreśliła salwa honorowa. Uroczystość zwieńczyło złożenie kwiatów oraz zapalenie zniczy.

Teodor Zaczyk urodził się 20 kwietnia 1900 r. w Kobyli powiecie raciborskim w rodzinie Antoniego i Anastazji z domu Mielimonka. Po ukończeniu szkoły przez pewien czas pomagał ojcu w gospodarstwie domowym i ciesielstwie, później pracował w fabryce Wilhelma Hegenscheidta w Raciborzu w charakterze pracownika wykwalifikowanego. W lipcu 1918 r. powołany został do wojska niemieckiego. W połowie lutego 1919 r. wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska pełniąc przez dwa lata funkcję komendanta w miejscowej placówce w gminie Kobyla. Brał czynny udział w trzecim powstaniu śląskim jako dowódca plutonu 5 kompanii 2 batalionu 4 Raciborskiego Pułku Piechoty. Był czynnym pracownikiem Komisariatu Plebiscytowego na powiat raciborski: werbował członków do POW, szkolił z zakresu posługiwania się bronią, przechowywał i konserwował broń oraz amunicję przeznaczoną dla powierzonej mu jednostki bojowej. Podczas akcji plebiscytowej kolportował gazety, broszury i inne pisma polskie, rozwieszał odezwy oraz ulotki, zabezpieczał polskie wiece. W 1922 r. podjął pracę w kopalni „Anna” w Pszowie. Od 1 lutego 1924 r. do wybuchu wojny pracował jako starszy przodownik Policji Województwa Śląskiego, najpierw służył w  Komendzie Miejskiej w Królewskiej Hucie, a następnie w Komendzie Rezerwy Policji Województwa Śląskiego w Katowicach. Uczestnik kampanii wrześniowej. Internowany na Węgrzech, do Polski wrócił w 1940 r. i osiadł w Lublinie, gdzie współdziałał z ruchem oporu. Jako pochodzący ze Śląska wpisany został na listę narodowości niemieckiej IV kategorii, co umożliwiło mu pracę w charakterze urzędnika Starostwa Grodzkiego w  Lublinie. Zrehabilitowany po wojnie przez Sąd oraz Komisję Weryfikacyjną przy Śląskiej Radzie Wojskowej. Po zakończeniu wojny podjął pracę w Urzędzie Ziemskim Wydziale Rolnictwa w Katowicach. W 1946 r. współorganizował Centralny Zarząd Wytwórni Materiałów Budowlanych obejmując stanowisko kierownika administracyjno-gospodarczego. W latach 1949-1952 pracował w charakterze nauczyciela w Technikum Wychowania Fizycznego w Katowicach.

Jako 30 latek zaczął uprawiać szermierkę pod okiem cenionego trenera Leona Kozy-Kozarskiego w katowickim Policyjnym Klubie Sportowym. Sukcesy przyszły bardzo szybko. Na mistrzostwach Polski w szpadzie zdobył - złoty medal (1938), srebrny (1934) i brązowy (1937) oraz w szabli – tytuł wicemistrzowski (1937). Reprezentował barwy narodowe (1934-1936) w trakcie mistrzostw Europy w Warszawie (1934), w  międzypaństwowym meczu z Niemcami (1935) i igrzyskach olimpijskich w 1936 r. w  Berlinie, podczas których (w obu broniach) odniósł swoje największe sukcesy sportowe.

Od 1946 r. był reprezentantem polskiego sportu szermierczego jako zawodnik, trener i  wychowawca młodych kadr sportowych. Zdobył tytuł mistrza Polski w szabli (1946), wicemistrzowski w szabli i szpadzie (1946) oraz czterokrotnie tytuł drużynowego mistrza Polski (1947-1950). Powrócił też do kadry narodowej. Był m.in. uczestnikiem pierwszych powojennych igrzysk w Londynie. Pracował jako trener szermierski w  klubie sportowym Huta Baildon w Katowicach. Udzielał się w Polskim Związku Szermierczym oraz Związku Hodowców Zwierząt Futerkowych.

Przedwojenny działacz Związku Powstańców Śląskich Uchodźczego Powiatu Raciborskiego, w okresie powojennym członek Związku Weteranów Powstań Śląskich oraz Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. Żonaty z Cecylią Mokry. Zmarł 23 kwietnia 1990 r. w Sosnowcu. Spoczywa na cmentarzu przy ul. Sienkiewicza w  Katowicach.

Odznaczony Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi klasy I, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Medalem Zwycięstwa i Wolności, Śląskim Krzyżem Powstańczym, Brązowym Krzyżem Zasługi, Gwiazdą Górnośląską, Odznaką Zasłużonego Działacza Kultury Fizycznej.

Akcja oznaczania grobów znakiem pamięci opracowanym przez Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach rozpoczęła się 5 lipca 2021 r. w dzień setnej rocznicy zakończenia III powstania śląskiego. Znak pamięci „Tobie Polsko” ma formę proporczyka o rozmiarach ok. 20 x 8 cm wykonanego z porcelany nagrobnej. Umieszczono na nim inwokację „Tobie Polsko”, pod którą znajduje się wizerunek orła otoczonego datami powstań, a poniżej napisy „Grób Powstańca Śląskiego” i „Instytut Pamięci Narodowej”. Proporzec jest  wzorowany na sztandarze powstańczym „Tobie Polsko”, który wykonano na początku 1920 r. w pracowni przy redakcji „Katolika” w Bytomiu i który obecnie znajduje się w zbiorach Muzeum Czynu Powstańczego w Górze Św. Anny. Muzeum posiada także fotografię z uroczystości upamiętniającej uchwalenie Konstytucji 3 Maja, która przedstawia pochód mieszkańców wsi Osiek (pow. strzelecki, woj. opolskie) z tymże sztandarem niesionym przez A. Szulca do Rozmierzy. Uroczyści te obchodzono na całym Górnym Śląsku w niedzielę 2 maja 1920 r. i były to pierwsze legalne obchody tej rocznicy na tym terenie. Dzięki postanowieniom artykułu 88 Traktatu Wersalskiego o przeprowadzeniu plebiscytu, dla zapewnienia jego bezstronności, w lutym 1920 r. obszar plebiscytowy wyłączono z państwa niemieckiego i poddano kontroli wojsk alianckich, a pełnię władzy przejęła na nim Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa Górnego Śląska z gen. Henri Le Rondem na czele. Umożliwiło to Polakom legalne demonstrowanie swoich dążeń i używanie symboli narodowych.