English version
Od 24 do 25 października 2024 r. w Panteonie Górnośląskim w Katowicach, przy ul. Plebiscytowej 49A odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa „Człowieczeństwo, braterstwo, poświęcenie. Pomoc Żydom w okresie II wojny światowej” z okazji 130. rocznicy urodzin i 80. rocznicy śmierci Henryka Sławika.
W konferencji wzięli udział m.in. historycy katowickiego Oddziału IPN. Dr hab. Tomasz Kurpierz przedstawił referat pt. „Henryk Sławik (1894-1944). Górnośląski Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”. Dr Aleksandra Namysło wygłosiła wykład „Represje za pomoc udzielaną Żydom w okresie II wojny światowej na ziemiach polskich“.
Podczas konferencji został wyświetlony film dokumentalny „Oto człowiek – rzecz o Henryku Sławiku i Józsefie Antallu” w reżyserii Adama Kraśnickiego. Dokument powstał w koprodukcji Instytutu Pamięci Narodowej z Telewizją Polską S.A.
Film jest autorskim spojrzeniem na te wybitne postacie, którym przyszło zdawać egzamin z honoru i spolegliwości w czasach najtrudniejszych… Jest też refleksją o fenomenie losów narodów polskiego i węgierskiego, a także o wspólnych doświadczeniach narodu żydowskiego. Odwiedzamy wszystkie miejsca związane z bohaterami filmu – region górnośląski (Jastrzębie-Szeroka, Katowice), tereny Węgier (Budapeszt, Vác, Balatonboglár, Esztergom), Izrael – Jerozolima (Instytut Yad Vashem) i Austrię (KL Mauthasen-Gusen).
Henryk Sławik (1894-1944) – polityk, dziennikarz i działacz społeczny. Urodził się w Szerokiej na Górnym Śląsku, w rodzinie chłopskiej. Przed 1914 r. pracował jako robotnik m.in. w Altonie k. Hamburga, w czasie I wojny światowej był żołnierzem armii niemieckiej i jeńcem w obozie na Syberii. Po 1918 r. walczył w powstaniach śląskich i aktywnie uczestniczył w kampanii przed plebiscytem mającym zadecydować o przynależności państwowej tego regionu. W latach dwudziestych i trzydziestych XX w. dynamicznie działał na Górnym Śląsku w Polskiej Partii Socjalistycznej, był wieloletnim redaktorem „Gazety Robotniczej”, radnym miejskim i członkiem Śląskiej Rady Wojewódzkiej, prezesem Syndykatu Dziennikarzy Polskich Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego oraz członkiem wielu komitetów i towarzystw społecznych. W 1939 r. los rzucił go, podobnie jak kilkadziesiąt tysięcy polskich uchodźców, na Węgry, gdzie na skutek niezwykłego splotu wydarzeń stanął na czele polskiego komitetu. Współpracował zwłaszcza ze swym przyjacielem Józsefem Antallem, wysokim urzędnikiem w tamtejszym MSW. Znakomicie organizując jawną i tajną opiekę nad rzeszą wojennych uciekinierów, obaj przyczynili się do uratowania tysięcy osób, w tym wielu polskich Żydów. Po wkroczeniu Niemców na Węgry w marcu 1944 r. Sławik musiał się ukrywać, wpadł jednak w ręce hitlerowców i po brutalnym śledztwie został wywieziony do obozu w Mauthausen-Gusen. Tam 23 sierpnia 1944 r. powieszono go wraz z kilkoma jego współpracownikami. W 1990 r. uhonorowany został tytułem Sprawiedliwego wśród Narodów Świata, a w 2010 r. odznaczony Orderem Orła Białego.
