Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

W wydarzeniu zorganizowanym przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach udział wzięli: liczna reprezentacja rodziny bohatera uroczystości na czele z Teresą Michalik oraz ks. Krzysztofem Płonką, przewodniczący Rady Miasta Żory Piotr Kosztyła, pełnomocnik prezydenta Miasta Żory Daniel Wawrzyczek, proboszcz parafii św. Józefa Robotnika w Żorach-Osinach ks. Piotr Szwiec, przewodniczący Rady Dzielnicy Osiny Radosław Wróblewski, przewodniczący Zarządu Dzielnicy Osiny Marcin Broda, dyrektor Muzeum Miejskiego w Żorach dr Lucjan Buchalik, delegacje społeczności szkolnych z Zespołu Szkół Społecznych im. Wspólnej Europy oraz Zespołu Szkół nr 3 III Liceum Ogólnokształcącego z Oddziałami Mistrzostwa Sportowego im. Zbigniewa Herberta.

Poczty sztandarowe wystawiły: Rada Miasta Żory, Kurkowe Bractwo Strzeleckie w Żorach, Ochotnicza Straż Pożarna w Osinach, Koło Gospodyń Wiejskich w Osinach, Zespół Szkół nr 3 w Żorach, Górnicy oraz Rolnicy.

Wartę honorową przy grobie zaciągnęli kadeci z klasy mundurowej Zespołu Szkół nr 3 III Liceum Ogólnokształcącego z Oddziałami Mistrzostwa Sportowego im. Zbigniewa Herberta.

Wydarzenie poprowadził naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN Jan Kwaśniewicz, który we wstępie przybliżył ideę akcji „Powstańcy to wiara, nadzieja i cud - ocalmy groby Powstańców Śląskich od zapomnienia!” mającą na celu zewidencjonowanie jak największej liczby grobów, w których spoczywają powstańcy śląscy, a dotąd nie figurujących w dostępnych ewidencjach prowadzonych przez instytucje samorządowe i państwowe. Przemówienie okolicznościowe wygłosił pełnomocnik prezydenta Miasta Żory Daniel Wawrzyczek, natomiast głos w imieniu rodziny zabrała Teresa Michalik przywołując wzruszające wspomnienia. Życiorys śp. Nikodema Wacławczyka przedstawiła Anna Binek-Zajda (OBUWiM IPN Katowice). Aktu oznaczenia grobu znakiem pamięci „Tobie Polsko” dokonał Jan Kwaśniewicz w asyście Teresy Michalik oraz ks. Krzysztofa Płonki, po czym ks. proboszcz Piotr Szwiec odmówił modlitwę w intencji zmarłego. Uroczystość zwieńczyło złożenie kwiatów i zapalenie zniczy.

Nikodem Florian Wacławczyk przyszedł na świat 3 maja 1903 r. w Solarni (powiat kozielski) jako syn Tomasza i Elżbiety. Po ukończeniu 16 lat podjął pracę w kopalni węgla kamiennego „Hoym”. Pod wpływem przyjaciela rodziny ks. Pawła Brandysa przyłączył się do trzeciego powstania śląskiego. Brał udział w walkach miedzy innymi pod Górą św. Anny, Zdzieszowicami, Leśnicą, Lichynią. W obawie przed represjami ze strony niemieckich władz wyemigrował do Francji. Początkowo zarabiał na życie jako górnik, jednocześnie uczył się nowego zawodu-zegarmistrza. W 1926 r. wstąpił do Legii Cudzoziemskiej służąc w Algierii i Maroku. Do Solarni powrócił w 1931 r. i wkrótce rozpoczął pracę na kolei w Rybniku. Po wybuchu II wojny został wysłany na roboty przymusowe do Kraszowic (obecnie dzielnica Świdnicy) przy regulacji rzeki Świdnicy. Po wojnie był zatrudniony w rybnickiej kopalni węgla kamiennego „Chwałowice”.

Członek Związku Powstańców Śląskich. Zmarł 16 września 1984 r. w Żorach-Osinach.

Akcja oznaczania grobów znakiem pamięci opracowanym przez Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach rozpoczęła się 5 lipca 2021 r. w dzień setnej rocznicy zakończenia III powstania śląskiego. Znak pamięci „Tobie Polsko” ma formę proporczyka o rozmiarach ok. 20 x 8 cm wykonanego z porcelany nagrobnej. Umieszczono na nim inwokację „Tobie Polsko”, pod którą znajduje się wizerunek orła otoczonego datami powstań, a poniżej napisy „Grób Powstańca Śląskiego” i „Instytut Pamięci Narodowej”. Proporzec jest  wzorowany na sztandarze powstańczym „Tobie Polsko”, który wykonano na początku 1920 r. w pracowni przy redakcji „Katolika” w Bytomiu i który obecnie znajduje się w zbiorach Muzeum Czynu Powstańczego w Górze Św. Anny. Muzeum posiada także fotografię z uroczystości upamiętniającej uchwalenie Konstytucji 3 Maja, która przedstawia pochód mieszkańców wsi Osiek (pow. strzelecki, woj. opolskie) z tymże sztandarem niesionym przez A. Szulca do Rozmierzy. Uroczyści te obchodzono na całym Górnym Śląsku w niedzielę 2 maja 1920 r. i były to pierwsze legalne obchody tej rocznicy na tym terenie. Dzięki postanowieniom artykułu 88 Traktatu Wersalskiego o przeprowadzeniu plebiscytu, dla zapewnienia jego bezstronności, w lutym 1920 r. obszar plebiscytowy wyłączono z państwa niemieckiego i poddano kontroli wojsk alianckich, a pełnię władzy przejęła na nim Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa Górnego Śląska z gen. Henri Le Rondem na czele. Umożliwiło to Polakom legalne demonstrowanie swoich dążeń i używanie symboli narodowych.