Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

17 października 2024 r. w Śląskim Centrum Wolności i Solidarności, przy ul. Wincentego Pola 38 w Katowicach odbyła się uroczystość wręczenia odznaczeń państwowych 16 działaczom opozycji wobec dyktatury komunistycznej z lat 1956–1989. W imieniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Andrzeja Dudy odznaczenia wręczył Prezes Instytutu Pamięci Narodowej dr Karol Nawrocki.

Prezes IPN dr Karol Nawrocki wspomniał zmarłą w środę w wieku 101 lat łączniczkę i sanitariuszkę Armii Krajowej Wandę Bortkiewicz. Działała ona w 5. Wileńskiej Brygadzie AK, a po II wojnie światowej została osadzona w komunistycznym więzieniu.

„Ta smutna wiadomość skłania do tego, by dzisiejszemu wydarzeniu przyjrzeć się przez pryzmat łańcucha pokoleń, które walczyły o Polskę wolną i niepodległą, bo o niepodległość, którą straciliśmy w roku 1939 (…) walczyli żołnierze podziemia antykomunistycznego po roku 1945, ginęli za nią robotnicy w Poznaniu, robotnicy na Wybrzeżu, w latach 1956-70 i walczyliście wy” – powiedział prezes Nawrocki.

Dr Karol Nawrocki podkreślił, że osoby odznaczone Krzyżami Wolności i Solidarności to ostatnie pokolenie tych, którzy wolność, solidarność i niepodległość i doprowadzili Polskę do niepodległości w ramach NSZZ „Solidarność” – największego ruchu społecznego w historii bloku wschodniego. Prezes IPN dodał, że uroczystość zorganizowano w symbolicznym miejscu – przy kopalni Wujek, gdzie na początku stanu wojennego zomowcy zastrzelili dziewięciu protestujących górników. To miejsce w narodowej pamięci jest dowodem na to, że Polacy kochają wolność tak bardzo, że są gotowi oddać za nią swoje życie – mówił.

W trakcie wydarzenia został zaprezentowany film dokumentalny „Którzy ogień podsycą…” w reż. Tomasza Łysiaka. Odznaczeni zwiedzili ekspozycję stałą Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności.

Po uroczystości delegacja IPN na czele z prezesem IPN dr. Karolem Nawrockim i dr. Andrzejem Sznajderem, dyrektorem Oddziału IPN w Katowicach oraz Robertem Ciupą, dyrektorem Śląskiego Centrum Wolności i Solidarności złożyła kwiaty pod pomnikiem Poległych Górników KWK „Wujek” w Katowicach.

W województwie śląskim dotychczas Krzyżem Wolności i Solidarności zostało uhonorowanych 1250 osób. 

Osoby odznaczone:

1. Grażyna Aloszko  
2. Stanisław Bartoszewicz            
3. Anna Frączek
4. Andrzej Józef Jeziorowski
5. Theodor Peter Josch            
6. Romuald Janusz Korol
7. Dariusz Makowski
8. Zbigniew Nabiałkowski
9. Krzysztof Edward Sog
10. Józef Trojan
11. Lesław Jerzy Werpachowski                                   

Pośmiertnie:

1. Jacek Stanisław Cieślicki
2. Marian Drzazga        
3. Ryszard Stefan Fiut              
4. Czesława Kazimiera Góra      
5. Adam Nikodem 

Krzyż Wolności i Solidarności został ustanowiony przez Sejm 5 sierpnia 2010 roku. Po raz pierwszy przyznano go w czerwcu 2011 roku przy okazji obchodów 35. rocznicy protestów społecznych w Radomiu. Krzyż nadawany jest przez Prezydenta RP, na wniosek Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, działaczom opozycji wobec dyktatury komunistycznej, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie praw człowieka w PRL. Źródłem uchwalenia Krzyża Wolności i Solidarności jest Krzyż Niepodległości z II RP.