Instytut Pamięci Narodowej - Katowice

Wydarzenie miało miejsce na cmentarzu parafialnym pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Jastrzębiu-Zdroju przy ul. Dębowej.

W uroczystości udział wzięli: członkowie rodziny śp. Leona Serwotki, Jan Kwaśniewicz – naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach, Michał Urgoł – prezydent Miasta Jastrzębie-Zdrój, ks. Dariusz Neterowicz – proboszcz Parafii pw. św. Najświętszego Serca Pana Jezusa w Jastrzębiu-Zdroju, przedstawiciele Straży Miejskiej w Jastrzębiu-Zdroju oraz uczniowie z SP nr 1 im. Ludwika Jerzego Kerna w Jastrzębiu-Zdroju. Wartę przy grobie pełnili harcerze z Hufca ZHP Jastrzębie-Zdrój im. Józefa Kreta. 

Uroczystość poprowadził Jan Kwaśniewicz – naczelnik OBUWiM IPN w Katowicach, który na wstępie przywitał przybyłych gości oraz przybliżył genezę akcji „Powstańcy to wiara, nadzieja i cud! Ocalmy groby powstańców śląskich od zapomnienia” oraz symbolikę znaku pamięci „Tobie Polsko”. Nie mogło zabraknąć również przemówienia okolicznościowego, które wygłosił Michał Urgoł. Następnie Danuta Mikoda (OBUWiM IPN) przybliżyła życiorys Leona Serwotki, a Jan Kwaśniewicz dokonał oznaczenia grobu. Modlitwę w intencji Weterana oraz uczestników powstań śląskich poprowadził ks. Dariusz Neterowicz. Na zakończenie głos zabrał wnuk Leona Serwotki, który podziękował za zorganizowanie wydarzenia oraz przybliżył jak w jego pamięci, zapisał się bohater uroczystości.  

Leon Serwotka urodził się 11 czerwca 1896 r. w miejscowości Gogołowa (gm. Mszana). Razem z rodzicami Franciszkiem i Anną zamieszkał w Jastrzębiu Dolnym. W latach 1916-1918 odbywał służbę wojskową w armii niemieckiej. W związku z prowadzonymi działaniami wojennymi został odesłany na front zachodni. Po zwolnieniu z wojska niemieckiego wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska, gdzie służył od 15 lutego 1919 r. do 5 lipca 1921 r. Złożył przysięgę przed Adolfem Wodeckim w Jastrzębiu-Zdroju. Po wybuchu I powstania śląskiego Leon Serwotka wraz z innymi miejscowymi powstańcami miał doprowadzić do rozbrojenia Grenzschutzu. Powstańcom nieudało się zrealizować planu i podjąć walki na terenie Jastrzębia ze względu na aresztowanie dowódcy miejscowego POW, Adolfa Wodeckiego, a wraz z nim 4 peowiaków. Wszyscy zostali tego samego dnia rozstrzelani przez Niemców. 

W czasie II powstania Leon Serwotka był zaszeregowany w oddziale karabinów maszynowych dowodzonym przez Pawła Stanię. Uczestniczył wówczas w rozbrojeniu Sipo na terenie Jastrzębia Górnego oraz w zajęciu Wodzisławia Śląskiego. Natomiast podczas III postania śląskiego walczył w szeregach 12 kompanii 2 żorskiego pułku piechoty pod dowództwem Stefana Myśliwca. Uczestniczył w walkach toczonych w Jastrzębiu-Zdroju oraz Rybniku. W dniach od 21 maja do 5 lipca 1921 r. pełnił funkcję rusznikarza w baonie sztabowym Grupy Południe. Odpowiadał za naprawę broni w warsztatach ślusarskich w kopalni Rymer. W okresie międzywojennym należał do Związku Powstańców Śląskich. Zmarł 31 stycznia 1973 r.

Opr.: D. Mikoda (OBUWiM IPN Katowice)

Źródło:
1. Dokumentacja z Wojskowego Biura Historycznego.
2. Dokumentacja z Instytutu Piłsudskiego w Nowym Jorku.

Akcja oznaczania grobów znakiem pamięci opracowanym przez Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach rozpoczęła się 5 lipca 2021 r w dzień setnej rocznicy zakończenia III powstania śląskiego. Znak pamięci „Tobie Polsko” ma formę proporczyka o rozmiarach ok. 20 x 8 cm wykonanego z porcelany nagrobnej. Umieszczono na nim inwokację „Tobie Polsko”, pod którą znajduje się wizerunek orła otoczonego datami powstań, a poniżej napisy „Grób Powstańca Śląskiego” i „Instytut Pamięci Narodowej”. Proporzec jest  wzorowany na sztandarze powstańczym „Tobie Polsko”, który wykonano na początku 1920 r. w pracowni przy redakcji „Katolika” w Bytomiu i który obecnie znajduje się w zbiorach Muzeum Czynu Powstańczego w Górze Św. Anny. Muzeum posiada także fotografię z uroczystości upamiętniającej uchwalenie Konstytucji 3 Maja, która przedstawia pochód mieszkańców wsi Osiek (pow. strzelecki, woj. opolskie) z tymże sztandarem niesionym przez A. Szulca do Rozmierzy. Uroczyści te obchodzono na całym Górnym Śląsku w niedzielę 2 maja 1920 r. i były to pierwsze legalne obchody tej rocznicy na tym terenie. Dzięki postanowieniom artykułu 88 Traktatu Wersalskiego o przeprowadzeniu plebiscytu, dla zapewnienia jego bezstronności, w lutym 1920 r. obszar plebiscytowy wyłączono z państwa niemieckiego i poddano kontroli wojsk alianckich, a pełnię władzy przejęła na nim Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa Górnego Śląska z gen. Henri Le Rondem na czele. Umożliwiło to Polakom legalne demonstrowanie swoich dążeń i używanie symboli narodowych.