Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

8 października 2024 r. na cmentarzu parafialnym w Jaworznie odbyła się uroczystość odsłonięcia odnowionego nagrobka ppłk. pil. Karola Pniaka, zasłużonego asa myśliwskiego II wojny światowej i dowódcy 308. Krakowskiego Dywizjonu Myśliwskiego. Wydarzenie zostało zorganizowane przez Miasto Jaworzno we współpracy z Instytutem Pamięci Narodowej Oddział w Katowicach oraz Muzeum Miasta Jaworzna, które przeprowadziło remont. Grób Karola Pniaka został wpisany do ewidencji grobów weteranów walk o wolność i niepodległość Polski.

Inicjatorami remontu nagrobka byli Grażyna Paul-Materna – wnuczka Franciszki i Józefa Paulów oraz bratanica Heleny i Karola Pniaków oraz Grzegorz Sojda – autor biografii Karola Pniaka.

Uroczystość rozpoczęła się od przywitania licznie zgromadzonych gości przez organizatorów. W wydarzeniu udział wzięli: Paweł Silbert, Prezydent Miasta Jaworzna, Ewa Sidełko-Paleczny, Sekretarz Miasta Jaworzna, dr Andrzej Sznajder, dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach, Grażyna Paul-Materna, bratanica Heleny i Karola Pniaków oraz wnuczka Franciszki i Józefa Paulów, Karol Pniak, syn ppłk. pil. Karola Pniaka, Tadeusz Kaczmarek, Wiceprzewodniczący Rady Miejskiej w Jaworznie i Prezes Towarzystwa Przyjaciół Miasta Jaworzna, Barbara Sikora, Przewodnicząca Komisji Kultury Rady Miejskiej w Jaworznie, insp. dr Piotr Uwijała, Komendant Miejski Policji w Jaworznie, płk Józef Skulich, wiceprezes Światowego Stowarzyszenia Lotników Polskich, ks. Mariusz Lizończyk, proboszcz parafii pw. św. Brata Alberta w Jaworznie Pieczyskach, Przemysław Dudzik, Dyrektor Muzeum Miasta Jaworzna, Anna Władyga, Kierownik Referatu Kultury Urzędu Miejskiego w Jaworznie, Remigiusz Gadacz, Maciej Pniak, Gabriela Pniak, Małgorzata Pniak-Brzęk, Ewa i Bogdan Duraj, członkowie rodzin Pniaków i Paulów,

W swoim przemówieniu dr Andrzej Sznajder podkreślił zasługi Karola Pniaka dla Polski oraz znaczenie upamiętniania bohaterów narodowych.

Odsłonięty grób jest także symbolicznym grobem Mariana Paula, któremu poświęcone epitafium odczytał podczas ceremonii Remigiusz Gadacz. Marian Paul był najmłodszym bratem żony Pniaka, który we wrześniu 1939 r. jako żołnierz przebywał we Lwowie. Został aresztowany przez NKWD. Trafił do łagrów. Został uwolniony w wyniku układu Sikorski-Majski, ewakuowany z armią Andersa. Zmarł w Uzbekistanie gdzie został pochowany.

Podziękowania w imieniu Grażyny Paul-Materny złożył starszy chorąży sztabowy Dariusz Gutowski. Następnie ks. proboszcz Mariusz Lizończyk poświęcił nagrobek, a delegacje złożyły wieńce, oddając hołd poległym. Uczestnicy ceremonii, wspólnie uczcili pamięć o bohaterze, jakim był ppłk. pil. Karol Pniak.

Karol Pniak (1910-1980) –  dowódca 308 Dywizjonu Myśliwskiego, as myśliwski II wojny światowej.

Urodził się 26 stycznia 1910 r. w rodzinie Franciszka i Marii Pniaków. W 1928 r. zgłosił się do służby w Wojsku Polskim, rozpoczął służbę w 2. Pułku Lotniczym w Krakowie. Po ukończeniu szkół dla pilotów w Bydgoszczy i Grudziądzu został przydzielony do 122 Eskadry Myśliwskiej krakowskiego pułku. Dzięki ponadprzeciętnym umiejętnościom młodego pilota został włączony do zespołu akrobatycznego – legendarnej „Trójki Bajana”. W 1933 r. reprezentował polskie lotnictwo wojskowe na pokazach w Rumunii. Jako członek zespołu krakowskiego zwyciężał w Centralnych Zawodach Lotnictwa Myśliwskiego.

Poza lataniem dokształcał się. W wojsku zdał maturę oraz wstąpił do legendarnej „Szkoły Orląt” – Szkoły Podchorążych Lotnictwa w Dęblinie, którą ukończył tuż przed wybuchem II wojny światowej. W 1936 r. wziął ślub z Heleną z domu Paul i zamieszkał w jej domu rodzinnym żony na Pieczyskach, w którym w 1937 r. pojawiła się roczna Grażyna – bratanica Heleny Pniak, wychowywana w kolejnych latach przez dziadków oraz ciocię i wujka, którzy traktowali ją jak własne dziecko.

W czasie wojny obronnej Karol Pniak służył w 142. Eskadrze Myśliwskiej 4. Pułku Lotniczego w Toruniu, gdzie wykonał 34 loty bojowe i operacyjne oraz zgłosił zestrzelenie 2 i 1/4 samolotu Luftwaffe. Po zakończeniu działań wojennych udało mu się przedostać do Francji, skąd zdecydował się na wyjazd do Wielkiej Brytanii, gdzie trafił w sam środek bitwy o Anglię jako pilot 32. i 257. Dywizjonu Royal Air Force. Szybko potwierdził swe doskonałe kwalifikacje pilota myśliwskiego notując kolejne zestrzelania wrogich maszyn Luftwaffe i Regia Aeronautica. Po zakończeniu bitwy o Anglię rozpoczął służbę w 306. Toruńskim Dywizjonie Myśliwskim, a następnie w brytyjskich jednostkach odpowiedzialnych za szkolenie pilotów i oblatywanie nowych typów samolotów.

W 1943 r. rozpoczął afrykańską przygodę – został włączony w skład Polskiego Zespołu Myśliwskiego, nazwanego od umiejętności pilotów „Cyrkiem Skalskiego”. Po powrocie do Wielkiej Brytanii dzielił się zdobytym doświadczeniem szkoląc młodych pilotów. W listopadzie 1944 r. objął dowództwo nad 308. Dywizjonem Myśliwskim. Był także jego ostatnim dowódcą, w trakcie rozwiązania dywizjonu w 1946 r.

Od września 1939 do maja 1945 r. wykonał 246 lotów bojowych, podczas których zestrzelił 6 i 3/4 samolotu przeciwnika na pewno oraz 2 prawdopodobnie. Był odznaczony orderem Virtuti Militari V kl., czterokrotnie Krzyżem Walecznych, brytyjskim Distinguished Flying Cross i holenderskim Vliegerkruis.

Po wojnie ściągnął na Wyspy Brytyjskie swoją żonę – Helenę. W 1947 r. podjęli decyzje o powrocie do Polski, gdzie w komunistycznych realiach sława asa myśliwskiego nie znaczyła nic, a stopień oficerski Polskich Sił Zbrojnych oraz kontakty z miejscową inteligencją i brytyjskim konsulem w Katowicach ściągnęły na niego zainteresowanie Urzędu Bezpieczeństwa oraz podejrzenia o szpiegostwo. Otoczono go agenturą, która miała zebrać dowody na jego dywersyjno-sabotażową działalność. Utrudniano mu podjęcie godziwej pracy, dzięki której mógłby utrzymać rodzinę. W 1950 r. przyszedł na świat ukochany syn Heleny i Karola Pniaków – Karol junior. Bezpieka zakończyła rozpracowanie dopiero w listopadzie 1956 r. Wtedy też dostał satysfakcjonującą pracę w przedsiębiorstwie budowlanym w Krakowie. W 1959 r., z powodu choroby, przeszedł na rentę. Wykorzystał wolny czas na wznowienie kontaktów z przyjaciółmi z lotnictwa i spotkania z młodzieżą. W 1964 r. zmarła Helena Pniak. Karol Pniak zmarł 17 października 1980 r.

Życiorys ppłk. pil. Karola Pniaka trafnie podsumowują słowa jego bliskiego przyjaciela por. pil. Józefa Mierzejewskiego: Czy był bohaterem? Nie dla niego ten tytuł! Bohaterów było wielu, Pniak był tylko jeden…