Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

4 października 2024 r. odbyła się uroczystość oznaczenia grobu Antoniego Ludygi znakiem pamięci „Tobie Polsko”. Wydarzenie miało miejsce na cmentarzu parafialnym Imienia NMP i św. Bartłomieja w Piekarach Śląskich przy ul. Kalwaryjskiej (sektor 3, rząd nr 15, grób nr 2).

W uroczystości udział wzięli: Jan Kwaśniewicz – naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach, Sława Umińska-Kajdan – prezydent Miasta Piekary Śląskie, Stanisław Plajzner – wiceprzewodniczący Rady Miasta Piekary Śląskich, przedstawiciele duchowieństwa oraz służb mundurowych, uczniowie z lokalnych szkół, jak również harcerze z Hufca ZHP Piekary Śląskie im. Hatki, Hadasia i Tomy. Przy grobie Antoniego Ludygi zgromadziła się licznie jego rodzina.

Uroczystość poprowadził Jan Kwaśniewicz – naczelnik OBUWiM IPN w Katowicach, który na wstępie przywitał przybyłych gości oraz przybliżył genezę akcji „Powstańcy to wiara, nadzieja i cud! Ocalmy groby powstańców śląskich od zapomnienia” oraz symbolikę znaku pamięci „Tobie Polsko”. Następnie Danuta Mikoda (OBUWiM IPN) przybliżyła życiorys Antoniego Ludygi, Jan Kwaśniewicz dokonał oznaczenia grobu. Nie mogło zabraknąć również przemówienia okolicznościowego, które wygłosiła Sława Umińska-Kajdan. Modlitwę w intencji Weterana oraz uczestników powstań śląskich poprowadził ksiądz z Parafii Imienia NMP i św. Bartłomieja w Piekarach Śląskich. Na zakończenie głos zabrali wnukowie Antoniego Ludygi, którzy podziękowali za zorganizowanie wydarzenia oraz opowiedzieli jak w ich pamięci i rodziny, zapisał się bohater uroczystości.  

Antoni Ludyga urodził się 20 kwietnia 1900 r. w miejscowości Józefka gm. Piekary Śląskie. W rodzinie Józefa i Rozalii (z d. Flak). W 1915 r. wstąpił do Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Piekarach Śląskich. W latach 1919-1921 służył w Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska na terenie Piekar Śląskich. Przysięgę złożył w maju ’19 r. przed Szymonem Ludygą.

W 1919 r. brał udział w I powstaniu śląskim, podczas którego uczestniczył w rozbrajaniu Grenzschutzu na terenie swojej rodzinnej miejscowości. Po zakończeniu walk powstańczych był zmuszony uchodzić z miejsca zamieszkania. Trafił na teren Kongresówki, gdzie podjął służbę wojskową w jednostkach wojsk powstańczych stacjonujących w Bobrownikach, Grodźcu, Szczakowej oraz Biedrusku.

 W latach 1920-1921 angażował się w akcję plebiscytową i pracował w Polskim Komisariacie Plebiscytowym na stanowisku kancelisty w Wydziale Szkolnym
w Bytomiu. To właśnie z powodu pełnionych obowiązków związanych z plebiscytem nie mógł wziąć udziału w walkach toczonych podczas II powstania śląskiego.

Natomiast rok później w 1921 r. Antoni Ludyga uczestniczył czynnie w działaniach zbrojnych prowadzonych w czasie III powstania śląskiego. Służył wówczas w kompanii saperów wchodzącej w skład pułku bytomskiego wojsk powstańczych. Jego kompania odpowiadała za zajęcie Bytomia.

W latach międzywojennych działał na niwie społecznej na terenie Piekar Śląskich w ramach Związku POW oraz Związku Powstańców Śląskich (nr legit. 156).

W 1939 r. Antoni Ludyga ponownie wykazał się postawą patriotyczną i chwycił za broń, przystępując tym samym do wojny obronnej. Uczestniczył w walkach o kopalnię „Karol” w Orzegowie, podczas których został ranny.

W latach PRL-u ponownie zaangażował się w pracę społeczną. Pełnił funkcje zastępcy prezesa koła Związku Bojowników o Wolność i Demokracje w Józefce.

Za udział w walkach niepodległościowych został uhonorowany Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi (nr legit. 10203), Medalem Niepodległości, Śląskim Krzyżem Powstańczym (1958 r.) oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1966 r.). Za zasługi w pracy zawodowej został odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi.

Zmarł 7 kwietnia 1968 r.

Źródło: 
1. Dokumentacja z Archiwum Kancelarii Prezydenta RP.
2. Dokumentacja z Wojskowego Biura Historycznego.

oprac. Danuta Mikoda/OBUWiM IPN Katowice

Akcja oznaczania grobów znakiem pamięci opracowanym przez Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach rozpoczęła się 5 lipca 2021 r w dzień setnej rocznicy zakończenia III powstania śląskiego. Znak pamięci „Tobie Polsko” ma formę proporczyka o rozmiarach ok. 20 x 8 cm wykonanego z porcelany nagrobnej. Umieszczono na nim inwokację „Tobie Polsko”, pod którą znajduje się wizerunek orła otoczonego datami powstań, a poniżej napisy „Grób Powstańca Śląskiego” i „Instytut Pamięci Narodowej”. Proporzec jest  wzorowany na sztandarze powstańczym „Tobie Polsko”, który wykonano na początku 1920 r. w pracowni przy redakcji „Katolika” w Bytomiu i który obecnie znajduje się w zbiorach Muzeum Czynu Powstańczego w Górze Św. Anny. Muzeum posiada także fotografię z uroczystości upamiętniającej uchwalenie Konstytucji 3 Maja, która przedstawia pochód mieszkańców wsi Osiek (pow. strzelecki, woj. opolskie) z tymże sztandarem niesionym przez A. Szulca do Rozmierzy. Uroczyści te obchodzono na całym Górnym Śląsku w niedzielę 2 maja 1920 r. i były to pierwsze legalne obchody tej rocznicy na tym terenie. Dzięki postanowieniom artykułu 88 Traktatu Wersalskiego o przeprowadzeniu plebiscytu, dla zapewnienia jego bezstronności, w lutym 1920 r. obszar plebiscytowy wyłączono z państwa niemieckiego i poddano kontroli wojsk alianckich, a pełnię władzy przejęła na nim Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa Górnego Śląska z gen. Henri Le Rondem na czele. Umożliwiło to Polakom legalne demonstrowanie swoich dążeń i używanie symboli narodowych.