English version
20 września 2024 r. na cmentarzu przynależnym do parafii św. Bartłomieja Apostoła w Bieruniu Starym odbyła się uroczystość oznaczenia grobów powstańców śląskich Jakuba Kostyry i Jana Strzeżyka znakiem pamięci „Tobie Polsko” zorganizowana przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach przy współpracy z Urzędem Miasta Bierunia.
W wydarzeniu udział wzięli: starosta powiatu bieruńsko-lędzińskiego Łukasz Odelga, burmistrz Bierunia Sebastian Macioł, wójt Gminy Bojszowy Adam Duczmal, radny Sejmiku Województwa Śląskiego Piotr Czarnynoga, administrator parafii św. Bartłomieja Apostoła ks. Rafał Grzybek, naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN Jan Kwaśniewicz, dyrektor Muzeum Miejskiego (w organizacji) Agnieszka Szymula, dyrektor Liceum Ogólnokształcącego im. Powstańców Śląskich w Bieruniu Romuald Kubiciel wraz z delegacją społeczności uczniowskiej, harcerze z 39 Drużyny Harcerskiej „Azymut” im. Batalionu „Zośka”, mieszkańcy Bierunia. Szczególnymi uczestnikami wydarzenia byli potomkowie weteranów powstań śląskich na czele z Tomaszem Kostyrą wnukiem Jakuba Kostyry oraz Janiną Kocurek córką Jana Strzeżyka.
Poczet sztandarowy wystawiły Miasto Bieruń oraz Liceum Ogólnokształcące im. Powstańców Śląskich. Wartę honorową przy grobach powstańców śląskich zaciągnęli harcerze z 39 Drużyny Harcerskiej „Azymut” im. Batalionu „Zośka”.
Uroczystość poprowadził Naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN Jan Kwaśniewicz, który we wstępie przybliżył ideę akcji „Powstańcy to wiara, nadzieja i cud - ocalmy groby Powstańców Śląskich od zapomnienia!” mającą na celu zewidencjonowanie jak największej liczby grobów, w których spoczywają powstańcy śląscy, a dotąd nie figurujących w dostępnych ewidencjach prowadzonych przez instytucje samorządowe i państwowe. Życiorysy powstańców przybliżyła Anna Binek-Zajda (OBUWiM IPN Katowice). Aktów oznaczeń grobów znakiem pamięci „Tobie Polsko” dokonał Jan Kwaśniewicz, po czym ks. Rafał Grzybek odmówił modlitwę w intencji zmarłych powstańców oraz poświęcił miejsca ich wiecznego spoczynku. Nie zabrakło również okolicznościowych przemówień wygłoszonych przez starostę bieruńsko-lędzińskiego Łukasza Odelgę, burmistrza Bierunia Sebastiana Macioła oraz reprezentantów rodzin wyróżnianych powstańców. Po złożeniu kwiatów i zapaleniu zniczy uczestnicy wydarzenia utrwalili swą obecność na tym niecodziennym wydarzeniu wspólnymi pamiątkowymi fotografiami.
Jakub Kostyra urodził się 21 lipca 1899 r. w Bieruniu Starym jako syn Pawła i Ewy z Nygów. W 1917 r. przymusowo wcielony do armii niemieckiej i skierowany do walk na froncie zachodnim, ze służby zwolniony z dniem 13 listopada 1918 r. Powróciwszy w rodzinne strony z zaangażowaniem oddał się pracy ideowo- oświatowej w Towarzystwie Śpiewaczym „Polonia” oraz innych organizacjach, lecz zwłaszcza pracy konspiracyjnej przeciwko Niemcom. Od końca stycznia 1919 r. członek Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. Brał udział we wszystkich trzech powstaniach śląskich – w pierwszym uczestniczył w rozbrajaniu Grenzschutzu w Bojszowach oraz potyczkach w Kopciowicach, Woli i Chełmku. Zmuszony wraz z innymi powstańcami wskutek udanej kontrakcji Niemców do wycofania się za Wisłę. Do domu powrócił po ogłoszeniu 1 października 1919 r. polsko-niemieckiej umowy o amnestii, po czym kontynuował pracę konspiracyjną. W maju 1920 r. dwukrotnie aresztowany. Podczas drugiego powstania najpierw z powodzeniem dowodził akcją rozbrojenia miejscowej policji bezpieczeństwa tzw. Sipo, a później poprowadził bieruńskich powstańców w kierunku Pszczyny celem wzmocnienia gromadzących się w Jankowicach oddziałów przygotowujących się do pozorowanego ataku na miasto. Następnie włączył się w kampanię przedplebiscytową pełniąc służbę w Policji Plebiscytowej na zagrożonych przez bojówki niemieckie terenach w Raciborzu przy ochronie polskich wieców, występów zespołów śpiewaczych i teatralnych, a także przy zabezpieczaniu pomieszczeń polskich organizacji. Do trzeciego powstania wyruszył jako dowódca 5 kompanii II batalionu 6 pułku pszczyńskiego dowodzonego przez kapitana Franciszka Rataja. Chrzest bojowy przeszedł w walce o Stare Koźle, nadto brał udział w zaciętych walkach frontowych u podnóża Góry Świętej Anny, jak również pod Szymiszowem, Gogolinem, Zakrzowem, Jasioną, Pogorzelcem, na linii Leśnica-Lichynia. Od 1922 r. pracował na stanowisku urzędnika Okręgu Urzędowego w Bieruniu Starym. W listopadzie 1939 r. aresztowany przez Niemców i skierowany do KL Sachsenhausen, w którym przebywał do czasu jego wyzwolenia. Był członkiem Zarządu Związku Powstańców Śląskich, Ligi Ochrony Powietrznej i Przeciwgazowej, Okręgowego Związku Podoficerów Rezerwy. Za swe czyny wyróżniony Gwiazdą Górnośląską, Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi I klasy, Brązowym Krzyżem Zasługi, Złotym Krzyżem Zasługi, Medalem „Polska Swemu Obrońcy”, Medalem Niepodległości, Śląskim Krzyżem Powstańczym. Zmarł 9 sierpnia 1970 r.
Jan Strzeżyk - przyszedł na świat 20 września 1901 r. w Bieruniu Starym w rodzinie Pawła i Jadwigi z domu Chromy. Czynnie uczestniczył w drugim powstaniu śląskim (między innymi przy pozorowanym ataku na Pszczynę) oraz trzecim zrywie w składzie 5 kompanii II batalionu 6 pułku pszczyńskiego w walkach pod Górą św. Anny, Starym Koźlem, Pogorzelcem, Jasioną, Zakrzowem, Gogolinem. Zaangażowany był również w akcję plebiscytową pełniąc służbę w Policji Plebiscytowej osłaniając przed zagrożeniami ze strony bojówek niemieckich polskie wiece organizowane w sąsiednich miejscowościach. Należał do Związku Powstańców Śląskich, Ligi Morskiej i Kolonialnej, Ligi Ochrony Powietrznej i Przeciwgazowej, Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”. Podczas okupacji przebywał na robotach przymusowych na terenie III Rzeszy. Powróciwszy do domu pod koniec stycznia 1945 r. podjął zatrudnienie w Wytwórni Chemicznej nr 1 w Bieruniu Starym, w której pracował do 1966 r. czyli do przejścia na rentę. Uhonorowany Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi I klasy, Medalem Niepodległości, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918-1921 oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Zmarł 13 czerwca 1971 r.
Akcja oznaczania grobów znakiem pamięci opracowanym przez Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach rozpoczęła się 5 lipca 2021 r w dzień setnej rocznicy zakończenia III powstania śląskiego. Znak pamięci „Tobie Polsko” ma formę proporczyka o rozmiarach ok. 20 x 8 cm wykonanego z porcelany nagrobnej. Umieszczono na nim inwokację „Tobie Polsko”, pod którą znajduje się wizerunek orła otoczonego datami powstań, a poniżej napisy „Grób Powstańca Śląskiego” i „Instytut Pamięci Narodowej”. Proporzec jest wzorowany na sztandarze powstańczym „Tobie Polsko”, który wykonano na początku 1920 r. w pracowni przy redakcji „Katolika” w Bytomiu i który obecnie znajduje się w zbiorach Muzeum Czynu Powstańczego w Górze Św. Anny. Muzeum posiada także fotografię z uroczystości upamiętniającej uchwalenie Konstytucji 3 Maja, która przedstawia pochód mieszkańców wsi Osiek (pow. strzelecki, woj. opolskie) z tymże sztandarem niesionym przez A. Szulca do Rozmierzy. Uroczyści te obchodzono na całym Górnym Śląsku w niedzielę 2 maja 1920 r. i były to pierwsze legalne obchody tej rocznicy na tym terenie. Dzięki postanowieniom artykułu 88 Traktatu Wersalskiego o przeprowadzeniu plebiscytu, dla zapewnienia jego bezstronności, w lutym 1920 r. obszar plebiscytowy wyłączono z państwa niemieckiego i poddano kontroli wojsk alianckich, a pełnię władzy przejęła na nim Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa Górnego Śląska z gen. Henri Le Rondem na czele. Umożliwiło to Polakom legalne demonstrowanie swoich dążeń i używanie symboli narodowych.
