Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

W ramach projektu „Archiwum Pełne Pamięci” Oddziałowe Archiwum IPN w Katowicach pragnie zaprezentować Państwu bardzo intersujący dar prywatny, zawierający liczną kolekcję dokumentów oraz fotografii dotyczących powstańca śląskiego oraz oficera zawodowego Wojska Polskiego, kpt. Jana Hupy. Na uwagę zasługuje również fakt, iż dar ten został przekazany do katowickiego Archiwum IPN zaledwie przed kilkoma tygodniami i jest jednym z najnowszych nabytków archiwalnych naszego Oddziału.

Zanim przedstawimy Państwu opis archiwum osobistego Jana Hupy, chcielibyśmy przybliżyć szczegóły jego życiorysu.

Jan Hupa, syn Katarzyny i Józefa, urodził się 10 maja 1892 r. w Lubecku w pow. lublinieckim. W latach 1906–1909 uczył się rzemiosła kowalskiego u mistrza kowalstwa Karla Rabusa w Bytomiu. W latach 1917–1918 (podczas I wojny światowej) służył w 2 Zastępczej Kompanii 1 Batalionu Zastępczego Regimentu 1 Miotaczy Min w Markendorf w pobliżu miasta Jüterbog. Brał udział w trzech Powstaniach Śląskich, za co został odznaczony Srebrnym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Niepodległości oraz „Krzyżem na Śląskiej Wstędze Waleczności i Zasługi”. W 1921 r. na podstawie złożonego egzaminu otrzymał „poświadczenie kwalifikacji naukowej” do ubiegania się o stopień aspiranta oficerskiego, w wyniku czego całe swoje życie zawodowe związał ze służbą wojskową w Wojsku Polskim.

W latach 1921–1937 Jan Hupa pełnił służbę w jednostkach: w Lublińcu, w Wilnie (3 Pułk Saperów), w Krakowie (5 Pułk Saperów na Kopcu Kościuszki, 5 Batalion Saperów w Krakowie-Dąbiu a następnie Komenda Miasta Kraków). W 1933 r. jako dowódca 3 kompanii saperów otrzymał pochwałę za długoletnią, gorliwą i owocną pracę. W 1937 r. został oddelegowany do Korpusu Ochrony Pogranicza w Baranowicach, a następnie do garnizonu KOP w Sarnach, gdzie służył do wybuchu II wojny światowej. Z dniem 19 marca 1938 r. Jan Hupa został mianowany na stopień kapitana w korpusie oficerów saperów. Po zakończeniu kampanii wrześniowej w 1939 r. powrócił do Tarnowskich Gór, do żony Anny i córki.

Wiosną 1940 r. kpt. Jan Hupa rozpoczął działalność konspiracyjną pod pseudonimem „Kord” w organizacji „Związek Walki Zbrojnej”, w której pełnił funkcję członka sztabu Obwodu Tarnowskie Góry do spraw saperskich i dywersyjno-sabotażowych. 29 stycznia 1941 r. został aresztowany w Tarnowskich Górach przez funkcjonariuszy niemieckich za aktywną działalność konspiracyjną, a następnie przewieziony do więzienia w Berlinie. Wyrokiem Najwyższego Sądu Ludowego został skazany za zdradę stanu na karę śmierci. Wyrok wykonano w więzieniu w Berlinie w dniu 17 lipca 1942 r. o godzinie 4.46.

Niezwykłą spuścizną po kpt. Janie Hupie jest zbiór licznych dokumentów, pamiątek oraz fotografii, skrupulatnie zgromadzonych i uporządkowanych przez członków najbliższej rodziny. Wśród przekazanych dokumentów znajdują się m.in. świadectwa, zaświadczenia, karty pocztowe, legitymacje oraz akty przyznania odznaczeń oraz fotografie.

Spośród wymienionych dokumentów na szczególną uwagę zasługują: świadectwo ukończenia rzemiosła kowalskiego przez Jana Hupę z 1909 r., karty pocztowe z okresu I wojny światowej oraz z okresu powstań śląskich, a także grypsy i listy pisane do żony Anny z więzienia. Wśród zachowanej korespondencji znajduje się także list adresowany do Anny Hupy, od brata współwięźnia Jana Hupy, który w liście przytoczył jego ostatnie słowa skierowane przed śmiercią do najbliższych: „Żegnaj Żono i Córko wasz Janek”.

Znaczną część przekazanego daru stanowią fotografie, zwłaszcza z okresu dwudziestolecia międzywojennego i służby wojskowej Jana Hupy, m.in. zdjęcia okolicznościowe 5 Batalionu Saperów w Krakowie-Dąbiu. Oprócz dokumentacji i fotografii, dar ten zawiera także ciekawy artefakt w postaci kałamarza na atrament, na którym widoczna jest wygrawerowana dedykacja dla Jana Hupy z okresu jego służby w 5 Batalionie Saperów w Krakowie: „Kochanemu D-cy Komp. w dniu Imienin rocznik 09–10, 24 VI 1932”.

Całość archiwum osobistego Jana Hupy została przekazana do OA IPN w Katowicach w formie oryginałów, w bardzo dobrym stanie technicznym. Zbiór ten, ze względu na wartość merytoryczną oraz bezcenną dokumentację fotograficzną, zasługuje na specjalne wyróżnienie.

Sygnatura: IPN Ka 454/193, t. 1–7.