Instytut Pamięci Narodowej - Katowice

10 czerwca 2024 r. odbyła się uroczystość oznaczenia grobu ppor. Ignacego Budnego znakiem pamięci „Tobie Polsko”. Wydarzenie miało miejsce na cmentarzu komunalnym w Gliwicach przy ul. Kozielskiej.

W uroczystości udział wzięli: Martin Budny – wnuk Powstańca Śląskiego, Ewa Leśniewska – stryjeczna wnuczka Powstańca Śląskiego, Jan Kwaśniewicz – naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach, Łukasz Gorczyński – wiceprezydent Miasta Gliwice, ks. płk. Mariusz Antczak – proboszcz Parafii Wojskowej w Gliwicach, Barbara Adamczyk – prezes śląskiego oddziału Towarzystwa Opieki nad Oświęcimiem oraz wiceprzewodnicząca Komitetu Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa, Aleksandra Wachtarczyk-Wielkopolan – dyrektor SP nr 20 im. Powstańców Śląskich w Gliwicach wraz z pocztem sztandarowym. W wydarzeniu wzięli udział również uczniowie z Szkoły Podstawowej nr 6 w Gliwicach wraz z dyrektorem placówki Agatą Cirą oraz pedagogami.  

Uroczystość poprowadził Jan Kwaśniewicz, który na wstępie przywitał uczestników uroczystości, a następnie przybliżył genezę akcji „Powstańcy to wiara, nadzieja i cud! Ocalmy groby powstańców śląskich od zapomnienia” oraz symbolikę znaku pamięci „Tobie Polsko”. Następnie głos zabrała Danuta Mikoda (OBUWiM IPN), która przybliżyła życiorys ppor. Ignacego Budnego. Oznaczenia grobu znakiem pamięci „Tobie Polsko” dokonał Jan Kwaśniewicz. Natomiast Martin Budny oznaczył mogiłę plakietą „grób weterana”. W dalszej części uroczystości ks. płk. Mariusz Antczak poprowadził modlitwę w intencji Weterana oraz uczestników powstań śląskich. Na zakończenie na grobie złożono kwiaty i zapalono znicze.

Ppor. Ignacy Budny urodził się 14 stycznia 1899 r. w Czerwionce. Był synem Jana i Łucji z d. Olszok. Ukończył szkołę powszechną w rodzinnej miejscowości, a następnie podjął pracę w biurze kopalni Dębieńsko, w celu przygotowania się do dalszej nauki w szkole przemysłowo-handlowej. Działał w ramach Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”.

W 1915 r. został wcielony do wojska niemieckiego, gdzie przebywał do zakończenia wielkiej wojny. Od 1 kwietnia 1919 r. do 30 czerwca 1921 r. należał do Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska. Przysięgę złożył w Czerwionce 12 maja 1919 r. przed Piotrem Furgołą. W latach 1919-1921 brał udział w trzech powstaniach śląskich oraz był zaangażowany w akcję plebiscytową. Podczas I powstania pełnił funkcję dowódcy plutonu i działał na terenie powiatu rybnickiego. W 1920 r. w ramach działalności plebiscytowej przygotowywał miejscową ludność do głosowania. Powstrzymywał napływ niemieckich imigrantów poprzez niszczenie baraków, w których mieli być zakwaterowani. Przeprowadzał również akcję, podczas których zdobywano broń dla POW. W tym samym roku został mianowany na stanowisko zastępcy komendanta obwodowego POW w Czerwionce i brał udział w powstaniu jako dowódca kompanii szturmowej. Jego oddział walczył wówczas na terenie Czerwionki. W 1921 r. podczas III powstania pełnił funkcję zastępcy dowódcy I baonu żorskiego pułku piechoty. Przeszedł szlak bojowy Czerwionka - Bierawa - Stare Koźle – Kędzierzyn – Góra św. Anny. Należał do Związku Powstańców Śląskich.

W 1939 r. brał udział w wojnie obronnej. Walczył na linii Wilcza Dolna – Knurów – Krywałd. W czasie II wojny światowej przebywał w Chmielniku, gdzie zaangażował się w działalność Armii Krajowej. Po wojnie wstąpił do Związku Weteranów Powstań Śląskich oraz Związku Bojowników o Wolność i Demokrację. W 1971 r. został mianowany na stopień podporucznika za udział w powstaniach śląskich. Został odznaczony Krzyżem Walecznych, Krzyżem Niepodległości (1931 r.), Srebrnym Krzyżem Zasługi (1929 r.), Złotym Krzyżem Zasługi (1936 r.), Śląskim Krzyżem Powstańczym (1959 r.), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1961 r.), Medalem Zwycięstwa i Wolności 1945 r. (1964 r.). Zmarł 16 stycznia 1973 r.

Opr.: D. Mikoda (OBUWiM IPN w Katowicach)

Akcja oznaczania grobów znakiem pamięci opracowanym przez Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach rozpoczęła się 5 lipca 2021 r w dzień setnej rocznicy zakończenia III powstania śląskiego. Znak pamięci „Tobie Polsko” ma formę proporczyka o rozmiarach ok. 20 x 8 cm wykonanego z porcelany nagrobnej. Umieszczono na nim inwokację „Tobie Polsko”, pod którą znajduje się wizerunek orła otoczonego datami powstań, a poniżej napisy „Grób Powstańca Śląskiego” i „Instytut Pamięci Narodowej”. Proporzec jest  wzorowany na sztandarze powstańczym „Tobie Polsko”, który wykonano na początku 1920 r. w pracowni przy redakcji „Katolika” w Bytomiu i który obecnie znajduje się w zbiorach Muzeum Czynu Powstańczego w Górze Św. Anny. Muzeum posiada także fotografię z uroczystości upamiętniającej uchwalenie Konstytucji 3 Maja, która przedstawia pochód mieszkańców wsi Osiek (pow. strzelecki, woj. opolskie) z tymże sztandarem niesionym przez A. Szulca do Rozmierzy. Uroczyści te obchodzono na całym Górnym Śląsku w niedzielę 2 maja 1920 r. i były to pierwsze legalne obchody tej rocznicy na tym terenie. Dzięki postanowieniom artykułu 88 Traktatu Wersalskiego o przeprowadzeniu plebiscytu, dla zapewnienia jego bezstronności, w lutym 1920 r. obszar plebiscytowy wyłączono z państwa niemieckiego i poddano kontroli wojsk alianckich, a pełnię władzy przejęła na nim Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa Górnego Śląska z gen. Henri Le Rondem na czele. Umożliwiło to Polakom legalne demonstrowanie swoich dążeń i używanie symboli narodowych.