Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

W dniu 7 czerwca 2024 r. na cmentarzu komunalnym w Tychach-Wartogłowcu odbyła się uroczystość oznaczenia grobu powstańca śląskiego śp. Macieja Dedy znakiem pamięci „Tobie Polsko” zorganizowana przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach

W wydarzeniu udział wzięli: naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN Jan Kwaśniewicz, proboszcz parafii Świętej Rodziny w Tychach, wicedziekan dekanatu Tychy Stare ks. Adam Pukocz, dyrektor Muzeum w Tychach Aleksandra Matuszczyk, przedstawiciel Młodzieżowego Domu Kultury nr 1 im. Artystów Rodu Kossaków w Tychach, delegacja członków Towarzystwa Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich Oddział w Tychach na czele z prezes Janiną Półtorak, kompania honorowa kadetów z Zespołu Szkół im. Orląt Lwowskich w Tychach Zakładu Doskonalenia Zawodowego w Katowicach wraz z pedagogami. Szczególnymi uczestnikami wydarzenia byli potomkowie rodziny weterana powstań śląskich.

Uroczystość rozpoczęła się wystąpieniem Jana Kwaśniewicza, który przybliżył ideę akcji „Powstańcy to wiara, nadzieja i cud - ocalmy groby Powstańców Śląskich od zapomnienia!” mającą na celu zewidencjonowanie jak największej liczby grobów, w których spoczywają powstańcy śląscy, a dotąd nie figurujących w dostępnych ewidencjach prowadzonych przez instytucje samorządowe i państwowe. Następnie Danuta Mikoda (IPN w Katowicach) przybliżyła życiorys Macieja Dedy. Po modlitwie w intencji zmarłego powstańca poprowadzonej przez ks. Adama Pukocza przystąpiono do aktu oznaczenia grobu znakiem pamięci „Tobie Polsko”, jak również plakietą „grób wetrana”. Całość zakończyła się wspólną pamiątkową fotografią.

Maciej Deda urodził się 11 lutego 1888 r. w Paprocanach z ojca Wojciecha i matki Franciszki. Po ukończeniu szkoły ludowej rozpoczął pracę w kopalni. W okresie od 1907 do 1909 r. był członkiem Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” gniazdo w Roździeniu. W 1919 r. wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Śląska i prężnie działał aż do jej rozwiązania. W czasie Plebiscytu był członkiem Komisji Wyborczej. Brał czynny udział we wszystkich trzech powstaniach śląskich. Od 1926 r. radny gminy Paprocany. Aktywny działacz i sekretarz miejscowego Zarządu Związku Powstańców Śląskich. W 1935 r. wybrany przewodniczącym Komisji Weryfikacyjnej. Uhonorowany Krzyżem Zasługi. Zmarł 6 września 1975 r. w Tychach.

Akcja oznaczania grobów znakiem pamięci opracowanym przez Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach rozpoczęła się 5 lipca 2021 r w dzień setnej rocznicy zakończenia III powstania śląskiego. Znak pamięci „Tobie Polsko” ma formę proporczyka o rozmiarach ok. 20 x 8 cm wykonanego z porcelany nagrobnej. Umieszczono na nim inwokację „Tobie Polsko”, pod którą znajduje się wizerunek orła otoczonego datami powstań, a poniżej napisy „Grób Powstańca Śląskiego” i „Instytut Pamięci Narodowej”. Proporzec jest  wzorowany na sztandarze powstańczym „Tobie Polsko”, który wykonano na początku 1920 r. w pracowni przy redakcji „Katolika” w Bytomiu i który obecnie znajduje się w zbiorach Muzeum Czynu Powstańczego w Górze Św. Anny. Muzeum posiada także fotografię z uroczystości upamiętniającej uchwalenie Konstytucji 3 Maja, która przedstawia pochód mieszkańców wsi Osiek (pow. strzelecki, woj. opolskie) z tymże sztandarem niesionym przez A. Szulca do Rozmierzy. Uroczyści te obchodzono na całym Górnym Śląsku w niedzielę 2 maja 1920 r. i były to pierwsze legalne obchody tej rocznicy na tym terenie. Dzięki postanowieniom artykułu 88 Traktatu Wersalskiego o przeprowadzeniu plebiscytu, dla zapewnienia jego bezstronności, w lutym 1920 r. obszar plebiscytowy wyłączono z państwa niemieckiego i poddano kontroli wojsk alianckich, a pełnię władzy przejęła na nim Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa Górnego Śląska z gen. Henri Le Rondem na czele. Umożliwiło to Polakom legalne demonstrowanie swoich dążeń i używanie symboli narodowych.