3 sierpnia 2023 r. w Pałacu Schoena Muzeum w Sosnowcu, przy ul. Chemicznej 12, odbyło się uroczyste otwarcie wystawy „Sosnowieccy Żydzi - historia przerwana. W 80. rocznicę likwidacji sosnowieckiego getta“, z udziałem Arkadiusza Chęcińskiego, prezydenta Miasta Sosnowiec, kuratorek wystawy – dr Aleksandry Namysło i Anny Makarskiej oraz licznie zgromadzonych mieszkańców Sosnowca.
Społeczność żydowska stanowiła integralną część Sosnowca przez ponad sto pięćdziesiąt lat. Była mniejszością liczną i znaczącą. Od połowy XIX wieku sosnowieccy Żydzi budowali lokalny przemysł, inwestowali w rozwój gospodarczy miasta, współdecydowali o miejskich przedsięwzięciach zasiadając w sosnowieckim samorządzie, angażowali się w działalność miejscowych organizacji społecznych, kulturalnych i zawodowych. Kres ich aktywności przyniósł wybuch II wojny światowej. W wyniku niemieckiej polityki eksterminacyjnej życie straciła zdecydowana większość żydowskich mieszkańców miasta. Tylko nieliczni, którzy ocaleli zdecydowali się powrócić do rodzinnego Sosnowca i w nim pozostać. Mimo odbudowy po 1945 r. życia społecznego i narodowego sosnowieccy Żydzi stanowili już mniejszość szczątkową, z upływem lat – śladową, by po 1968 r. prawie zniknąć z obrazu miasta.
Podstawowym celem prezentowanej wystawy jest odtworzenie dziejów społeczności żydowskiej w Sosnowcu od momentu osiedlenia się jej w Sosnowcu po kres jej egzystencji w mieście w okresie PRL. Na wystawie pokazano wybrane, najważniejsze wydarzenia z barwnej i bogatej historii sosnowieckich Żydów oraz przybliżono losy niezwykłych ludzi, którzy tę historię tworzyli. Klamrą spinającą wystawę są współczesne zdjęcia miejsc związanych z żydowską historią miasta.
Ekspozycja będzie czynna od 3 sierpnia do 1 października 2023 r.
Wydarzeniem towarzyszącym będzie sesja popularnonaukowa „Sosnowieccy Żydzi – historia przerwana. W 80. rocznicę likwidacji sosnowieckiego getta”, która odbędzie się 28 września 2023 r., o godz. 10.00 w Pałacu Schoena Muzeum w Sosnowcu.
Prezentowane na wystawie zdjęcia, dokumenty i eksponaty pochodzą ze zbiorów: Żydowskiego Instytutu Historycznego im. Emanuela Ringelbluma w Warszawie, Archiwum Państwowego w Katowicach, Archiwum Państwowego w Kielcach, United State Holocaust Memorial Museum w Waszyngtonie, Yad Vashem, Ghetto Fighters House, Archiwum Massuah, Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, Muzeum Historycznego Miasta Krakowa, Muzeum Śląskiego w Katowicach, Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu, Pałacu Schoena Muzeum w Sosnowcu, Zgromadzenia Sióstr Karmelitanek Dzieciątka Jezus w Sosnowcu, Miejskiej Biblioteki Publicznej w Sosnowcu, Avi Czapnika, Leony Rapaport, Dariusza Kmiotka, Izabeli Küchnel, Michała Sobelmana, Adama Szydłowkiego, Doroty Woyke oraz z publikacji: „Sefer Sosnovits veha-sevivah be-Zaglembiyah”, red. Geshuri M.S, v. II; Tel Aviv 1973, Dariusz Kmiotek, Sosnowiec. Spacerownik historyczny, Dikappa 2011; Sosnowiec, Fotoarchiwum, Dikappa 2008; Rocznik Sosnowiecki i Kalendarz na rok 1899; Zagłada żydostwa polskiego, album zdjęć, Łódź 1945.
Kuratorki wystawy: Anna Makarska (Pałac Schoena Muzeum w Sosnowcu) i dr Aleksandra Namysło (Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach)
Projekt graficzny wystawy: Piotr Jakoweńko
Oprawa plastyczna wystawy: Joanna Krzysztofik
Wydarzenie zostało zorganizowane przez Pałac Schoena Muzeum w Sosnowcu oraz Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach.
Serdecznie zapraszamy!