English version-
Współzawodnictwo pracy w życiu gospodarczym, społeczno-politycznym i propagandzie PRL
Książka jest zbiorem artykułów, w których autorzy podjęli próbę przedstawienia różnych aspektów ruchu współzawodnictwa pracy, tematu traktowanego dotychczas marginalnie w badaniach nad najnowszymi dziejami Polski. Wyścig pracy występował w różnym kształcie przez cały okres istnienia PRL, towarzyszył Polakom każdego dnia w zakładzie pracy, biurze i szkole. Zamierzeniem wydawcy jest przybliżenie czytelnikowi zjawisk i procesów społecznych, gospodarczych i politycznych, które składały się na fenomen współzawodnictwa pracy.
-
Wolne Związki Zawodowe z perspektywy trzydziestu lat
Powstałe na Górnym Śląsku, Wybrzeżu Gdańskim i Pomorzu Zachodnim Komitety Wolnych Związków Zawodowych stanowiły ważny podmiot wśród środowisk i nurtów przedsierpniowej opozycji demokratycznej w PRL. Aktywizując środowiska pracownicze oraz dążąc do powołania organizacji, mającej na celu obronę podstawowych praw oraz przywilejów pracowniczych i związkowych, ich działacze walczyli o odzyskanie podmiotowości społeczeństwa oraz niepodległości kraju. Niniejsza publikacja stanowi pokłosie ogólnopolskiej konferencji naukowej „Wolne Związki Zawodowe z perspektywy trzydziestu lat”, która odbyła się w Katowicach 21 lutego 2008 r. z okazji 30. rocznicy powstania w Katowicach pierwszego w PRL Komitetu WZZ.
-
Z „Archiwum Pawła Cierpioła »Makopola«” 1941–1948
Dokumenty w prezentowanym tomie pochodzą z zarekwirowanego przez UB w 1947 r. archiwum tzw. grupy Makopola – poakowskiej organizacji działającej do 1947 r., a dowodzonej przez Pawła Cierpioła ps. „Makopol”, byłego inspektora rybnickiej AK/DSZ. Wybrane materiały podzielono na dwa bloki tematyczne. Część pierwsza charakteryzuje aktywność podziemia niepodległościowego na Górnym Śląsku w okresie II wojny światowej i krótko po jej zakończeniu W części drugiej zamieszczono materiały związane z problematyką narodowościową na terenach górnośląskich.
-
Pierwsze lata komunizmu w powiecie zawierciańskim (1946–1947)
Zbiór artykułów prezentujących kształtowanie się nowej, komunistycznej władzy w powiecie zawierciańskim. Społeczeństwo powiatu zawierciańskiego w styczniu 1945 r. zetknęło się z nową rzeczywistością, którą przyniosło długo oczekiwane wyzwolenie spod okupacji niemieckiej. Niebawem owo „wyzwolenie” okazało się kolejnym zniewoleniem narzuconym przez „sprzymierzone” mocarstwo ze Wschodu. Pierwsze powojenne lata nowych porządków wprowadzanych przez zakorzeniającą się władzę ludową stały się tematem sesji naukowej zorganizowanej w 2005 r. w Zawierciu przez Oddziałowe Biuro Edukacji Publicznej IPN, pt. „Pierwsze lata komunizmu – powiat zawierciański w latach 1945–1947”. Niniejsza praca jest zbiorem referatów wygłoszonych podczas tej sesji. Charakteryzuje ona lokalną społeczność, ukazuje stosunki „władzy ludowej” z podziemiem niepodległościowym oraz Kościołem katolickim – ze wszystkimi, którzy próbowali zapobiec zdominowaniu życia politycznego i społecznego przez komunistów i sprzymierzoną z nimi lewicę. Przybliża również rolę komunistycznej propagandy partyjnej oraz aparatu bezpieczeństwa, ukazując metody, stosowane przez niego w celu zdobycia i utrzymania władzy, a także analizując zjawisko przestępczości śledczej.
-
Kościół i Prymas Stefan Wyszyński 1956–1966
Publikacja stanowi zbiór artykułów poświęconych funkcjonowaniu Kościoła katolickiego w Polsce w okresie rządów komunistycznych od przełomu Października 1956 r. do obchodów milenijnych w 1966 r. Autorzy skoncentrowali się na osobie prymasa Stefana Wyszyńskiego oraz warunkach, w jakich działał wówczas polski Kościół, w tym jego lokalne struktury, narażone na rozliczne antyreligijne akcje, podejmowane przez reżim komunistyczny. Omówiono również relacje między PRL a Stolica Apostolską. Publikację uzupełnia aneks z dokumentami odnoszącymi się do różnorakich działań komunistów wobec Kościoła w Polsce.
-
Kuźnia broni III Rzeszy
Zlokalizowany na Górnym Śląsku niemiecki przemysł zbrojeniowy rozwijał się i modyfikował wraz ze zmieniającymi się priorytetami wojennymi III Rzeszy, stając się z biegiem czasu jednym z najważniejszych elementów gospodarki prowadzącego działania militarne państwa. Wykorzystując bogate niemieckie materiały archiwalne, autor odtwarza przebieg wyjątkowo skomplikowanych zmian w strukturze własnościowej na tych terenach, głównie w polskiej części regionu (m.in. w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym), zajętej przez Niemców w 1939 r., a także wyjaśnia motywy rozwoju poszczególnych gałęzi przemysłu oraz przyczyny zróżnicowanej dynamiki zaangażowania w górnośląską gospodarkę niemieckiego sektora prywatnego i państwowego. Niezwykle interesująco opisana została rywalizacja między najwyższymi instancjami wojskowo-rządowymi (Wehrmacht, Główny Urząd Powierniczy Wschód, SS) o przejęcie kontroli nad produkcją zakładów górnośląskich i nadanie jej charakteru odpowiadającego własnym interesom. Ujęte statystycznie szczegółowe dane dotyczące działalności konkretnych zakładów i wytwarzanego przez nie asortymentu wojskowego w latach 1939–1945 w pełni uzasadniają przyjęty przez autora tytuł książki.
-
Stalinizm i rok 1956 na Górnym Śląsku
Książka stanowi zbiór kilkunastu studiów poświęconych głównym procesom społecznym i wydarzeniom politycznym oraz analizie wybranych aspektów z dziejów Górnego Śląska w latach 1945–1960. Autorzy, wywodzący się z różnych środowisk naukowych i ośrodków badawczych, podejmują kwestie cech konstytutywnych systemu stalinowskiego w Polsce i jego regionalnego wymiaru, działań górnośląskiego aparatu bezpieczeństwa wobec przeciwników politycznych (m.in. PSL i podziemia młodzieżowego) oraz instytucji (np. Kościoła katolickiego) i grup społecznych. Ostatnia część tomu przybliża wydarzenia roku 1956 w głównych ośrodkach Górnego Śląska.
-
„Dobić wroga”. Aparat represji wobec podziemia zbrojnego na Śląsku Cieszyńskim i Żywiecczyźnie (1945–1947)
Książka prezentuje szeroki wachlarz działań podejmowanych przez komunistyczny aparat represji wobec niepodległościowego podziemia zbrojnego na Śląsku Cieszyńskim i Żywiecczyźnie w latach 1945–1947. Omówiono metody o charakterze operacyjnym, zbrojnym i prawnym, a także – biorąc pod uwagę nawet ówczesny stan prawny – przestępczym. Szczegółowo przedstawiono m.in. specjalną akcję prowokacyjną Urzędu Bezpieczeństwa, w wyniku której wymordowano większość żołnierzy z największego na tym terenie zgrupowania partyzanckiego, dowodzonego przez Henryka Flamego „Bartka”.
-
Województwo śląskie 1945–1950. Zarys dziejów politycznych
W przedstawianym opracowaniu starano się w sposób syntetyczny zaprezentować dzieje istniejącego w latach 1945–1950 województwa śląskiego. Pierwotnie autorzy chcieli przygotować kontynuację wydanej przez Uniwersytet Śląski w 1996 roku monografii pt. „Województwo śląskie (1922–1939). Zarys monograficzny”, która ukazała się pod redakcją Franciszka Serafina. W trakcie prowadzonych badań okazało się jednak, że nie było w rzeczywistości bezpośredniej kontynuacji pomiędzy tymi dwoma okresami historycznymi i dwiema strukturami administracyjnymi – przedwojennym i powojennym województwem śląskim. Przedziela je nie tylko sześć lat wojny i niemieckiej okupacji, ale, co może ważniejsze, dzieje województwa śląskiego po 1945 roku były zaprzeczeniem koncepcji ustrojowej i politycznej autonomicznego województwa śląskiego z lat 1922–1939.
-
Aparat bezpieczeństwa państwa wobec środowisk narodowych na Górnym Śląsku i w Zagłębiu Dąbrowskim w latach 1945–1956
Publikacja wypełniająca lukę w historiografii polskiej opozycji antykomunistycznej po II wojnie światowej – poświęcona narodowemu nurtowi podziemia na terenie Górnego Śląska i Zagłębia Dąbrowskiego. Przedmiotem rozważań są tu powojenne środowiska narodowe, rozumiane głównie jako skupiska działaczy Stronnictwa Narodowego i struktur wywodzących się z ONR, a także organizacje zbrojne, takie jak NSZ i NZW. Autor nie tylko przedstawia dzieje opozycji narodowej i jej założenia ideologiczne, ale przede wszystkim kładzie nacisk na mechanizmy rozpracowania podziemia. Szeroko omawia działania lokalnych komórek aparatu bezpieczeństwa, podjęte w celu zniszczenia podziemia, a w szczególności skupia się na takich zagadnieniach, jak taktyka, strategia, użyte środki oraz zastosowane przez UB metody do wykrycia, a potem zniszczenia opozycyjnych organizacji i środowisk narodowych. Wśród analizowanych zagadnień znalazły się m.in. wielkie operacje UB o kryptonimach „Pająki”, „Dziady”, „Rzym”, prowadzone w latach 1946–1948, likwidacja podbeskidzkiego zgrupowania NSZ dowodzonego przez Henryka Flamego „Bartka” czy poczynania UB w związku z „aferą Bergu” w latach 1951–1956. Autor nie pominął również późniejszych losów osób ze środowisk narodowych, inwigilowanych przez aparat bezpieczeństwa w ramach różnego typu rozpracowań. Praca została oparta na szerokiej podstawie źródłowej – dokumentach wytworzonych przez organy represji państwa komunistycznego: Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego, Komitet ds. Bezpieczeństwa Publicznego oraz ich jednostki terenowe. Uzupełnieniem są materiały wymiaru sprawiedliwości oraz wspomnienia.
Tagi
- Zbrodnie niemieckie
- Związek Ludowo Narodowy
- Związek Młodzieży Polskiej „Zet”
- Holokaust
- Stan wojenny
- II Wojna Światowa
- Lubelszczyzna
- NSZZ Solidarność
- Związek Dąbrowszczaków
- Polska Partia Socjalistyczna (PPS)
- Antykomunizm
- ZSRS
- Komunizm
- Związek Sokolstwa Polskiego w Ameryce
- Związek Bojowników o Wolność i Demokrację (ZBoWiD)
- Administracja w PRL
- Górny Śląsk
- Związek Młodzieży Wiejskiej
- Związek Walki Zbrojnej (ZWZ)
- Opozycja demokratyczna