English version
W dniach 7-8 października 2026 r. w Przystanku Historia – Centrum Edukacyjnym IPN im. Henryka Sławika w Katowicach odbyła się ogólnopolska konferencja „Komunizm oswojony? Codzienność realnego socjalizmu 1956–1980”. Zamiarem organizatorów było uzupełnienie i usystematyzowanie wiedzy na temat życia codziennego mieszkańców Polski i innych krajów sowieckiej strefy wpływów w latach 1956–1980. Ustrój osiągnął wtedy dojrzałą postać. Indywidualna konsumpcja wzrastała i przestała budzić ideologiczne wątpliwości, kupowanie dóbr materialnych oficjalnie uznano za gratyfikację za pracę dla socjalistycznego państwa. Komunistyczni przywódcy głosili, że poziom życia w krajach Europy Środkowej dogania realia funkcjonowania zachodnich demokracji. Te twierdzenia zweryfikowała rzeczywistość lat 80.
Podczas ćwierćwiecza, które upłynęło pomiędzy Powstaniem Węgierskim (1956) a Rewolucją „Solidarności” (1980), system komunistyczny w państwach sowieckiej strefy wpływów osiągnął dojrzałą postać. Nazywano ją powszechnie realnym socjalizmem, jednak oficjalna nazwa, używana od połowy dekady lat 60. to „rozwinięty socjalizm”. Terminu tego używał sowiecki przywódca ZSRS Leonid Breżniew tłumacząc, że chodzi o system gwarantujący dobrobyt, także zwyczajnym obywatelom w ich życiu codziennym. Komunistyczni liderzy w krajach satelickich ZSRS również zadeklarowali zamiar podniesienia poziomu życia zwykłych ludzi, co doczekało się ironicznych określeń w rodzaju „gulaszowego” lub „bigosowego socjalizmu”. Obietnice w pewnym stopniu spełniono: indywidualna konsumpcja wzrastała i przestała budzić ideologiczne wątpliwości, a posiadanie i kupowanie dóbr materialnych oficjalnie uznano za gratyfikację należną za dobrze wykonaną pracę na rzecz socjalistycznego państwa. Przywódcy partii komunistycznych przekonywali, że poziom życia w krajach Europy Środkowej stopniowo dogania realia funkcjonowania zachodnich demokracji. Te fantasmagorie rozwiała rzeczywistość dekady lat 80.
Przedstawione referaty zostaną opublikowane w roczniku naukowym IPN „Komunizm: system–ludzie–dokumentacja” (40 punktów MEN) w 2027 r.
Konferencję zorganizowało Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN w Katowicach oraz redakcja rocznika naukowego „Komunizm: system – ludzie – dokumentacja” w ramach Centralnego Projektu Badawczego „Ruch komunistyczny i aparat władzy 1917–1990”.