English version
16 września 2026 r. na cmentarzu parafialnym pw. św. Piotra i Pawła w Gnieźnie odbyła się uroczystość oznaczenia znakiem pamięci „Tobie Polsko” grobu weterana powstań śląskich kpt. Pawła Cymsa zorganizowana przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach.
W wydarzeniu udział wzięli: przewodniczący Rady Powiatu Gnieźnieńskiego pan Dariusz Pilak, przewodniczący Rady Miasta Gniezna pan Michał Glejzer, II Zastępca Prezydenta Miasta pan Łukasz Muciok, Wójt Gminy Gniezno pani Maria Suplicka, Pełnomocnik Wojewody ds. Współpracy ze Środowiskami Kombatanckimi pani Teresa Masłowska, Zastępca Komendanta Powiatowego Policji w Gnieźnie mł. insp. Robert Recki, Dyrektor Wydziału Inicjatyw Społecznych i Międzynarodowych Starostwa Powiatowego w Gnieźnie pani Ewa Załęska, Dyrektor Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie ks. Kanonik dr Michał Sołomieniuk, reprezentujący Szefa Wojskowego Centrum Rekrutacji w Koninie kpt. Maciej Ziółkowski, reprezentujący Prezesa Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego 1918-1919 pan Robert Gaweł, Dyrektor I Liceum Ogólnokształcącego im. Bolesława Chrobrego pan Paweł Matkowski, Dyrektor Szkoły Podstawowej nr 3 im. św. Wojciecha w Gnieźnie pan Radosław Sobkowiak, reprezentująca Muzeum im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu pani Magdalena Basińska oraz wnuk kpt. Pawła Cymsa pan Rafał Cyms.
Przemówienia okolicznościowe wygłosili Przewodniczący Rady Powiatu Gnieźnieńskiego pan Dariusz Pilak oraz Przewodniczący Rady Miasta Gniezna pan Michał Glejzer. Naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach pan Jan Kwaśniewicz przybliżył ideę akcji „Powstańcy to wiara, nadzieja i cud - ocalmy groby Powstańców Śląskich od zapomnienia!” mającą na celu zewidencjonowanie jak największej liczby grobów, w których spoczywają powstańcy śląscy, a dotąd nie figurujących w dostępnych ewidencjach prowadzonych przez instytucje samorządowe i państwowe.
Życiorys kpt. Pawła Cymsa przedstawił członek zarządu Towarzystwa Pamięci Powstania Wielkopolskiego 1918-1919 pan Robert Gaweł. Aktu oznaczenia grobu znakiem ,,Tobie Polsko” dokonał naczelnik Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa pan Jan Kwaśniewicz. Modlitwie w intencji zmarłej przewodniczył ks. kanonik dr Michał Sołomieniuk. Ceremonię zwieńczyło złożenie kwiatów i zapalenie zniczy.
Paweł Kazimierz Cyms był polskim działaczem niepodległościowym, oficerem Wojska Polskiego oraz uczestnikiem powstania wielkopolskiego i III powstania śląskiego.
Urodził się 2 marca 1894 roku w Pawłowie w rodzinie nauczycielskiej. Podczas I wojny światowej służył w armii niemieckiej, walcząc na froncie wschodnim i zachodnim. Po powrocie do Wielkopolski zaangażował się w działalność Polskiej Organizacji Wojskowej zaboru pruskiego. W czasie powstania wielkopolskiego należał do dowódców walczących o wyzwolenie Gniezna, a następnie jego oddziały zajęły m.in. Trzemeszno, Mogilno, Strzelno i Kruszwicę. Uczestniczył również w zdobyciu Inowrocławia.
Jako oficer Wojska Polskiego wziął udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Za bohaterstwo podczas walk pod Kobryniem i forsowania rzeki Szczary otrzymał Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari V klasy.
Na początku 1921 roku został skierowany na Śląsk, gdzie zaangażował się w przygotowania do III powstania śląskiego. Objął funkcję komendanta wojskowego powiatu zabrzańskiego, a podczas powstania dowodził oddziałami, które walczyły m.in. o Bierawę i Kędzierzyn.
W kolejnych latach Cyms kontynuował służbę wojskową, m.in. w 59. Pułku Piechoty Wielkopolskiej oraz Oddziale II Sztabu Głównego Wojska Polskiego. Podczas kampanii wrześniowej 1939 roku ponownie walczył w szeregach Wojska Polskiego. Po wojnie mieszkał m.in. w Gnieźnie i Szczecinie, a następnie powrócił do Bystrej, gdzie zmarł 13 listopada 1949 roku.
Odznaczono go: Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari V klasy, Krzyżem Niepodległości z Mieczami, Krzyżem Walecznych (czterokrotnie), Srebrnym Krzyżem Zasługi, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 oraz Śląskim Krzyżem Powstańczym.