Instytut Pamięci Narodowej - Katowice

Dawno, dawno temu wielką popularnością cieszył się Śląski Tygodnik Ilustrowany „Panorama”. Wzbogacony licznymi i kolorowymi zdjęciami informował o wydarzeniach spoza polityki, opowiadał ciekawe historie, doradzał. „Migawka archiwalna” z przyjemnością zanurzyła się w lekturze kwietniowego numeru z 1964 r. i z jeszcze większą przyjemnością dzieli się spostrzeżeniami z Czytelnikami.

Numer, o którym mowa, został dołączony do sprawy operacyjnej prowadzonej przez SB w Zabrzu w związku z anonimem, jaki wpłynął do redakcji „Panoramy”. Jego nadawca nie został ustalony, choć był pilnie poszukiwany – a to ze względu na „wrogie” treści zawarte w liście. Nieznany zabrzanin krytykował artykuł „Polacy nad rzeką Gharraf”, opowiadający o pracy polskich inżynierów przy budowie systemu irygacyjnego w Iraku, nad rzeką/kanałem Al-Gharraf właśnie. Jednym z zadań Polaków było kontrolowanie zatrudnionych tam niemieckich (z RFN oczywiście) robotników, których pracy brakowało rzetelności. I te uwagi bardzo nie spodobały się autorowi anonimu: w ostrych i wulgarnych słowach wyraził zdanie o wyższości niemieckiej myśli technicznej i w takich samych słowach wysłał polskich inżynierów i redakcję „Panoramy” w miejsce, do którego nawet król chodzi piechotą. Ten polsko-niemiecki antagonizm, dość długo utrzymujący się na terenach znajdujących się poza Polską przed 1945 r., nie jest jednak głównym bohaterem naszej opowieści. Są nim informacje prasowe sprzed 60 lat, które najlepiej opisują życie w gomułkowskiej Polsce, pokazują ówczesne problemy, trendy i mentalność. Najciekawsze dołączamy w formie skanów, tutaj zrobimy krótki przegląd treści z numeru.

Z kalendarium dowiadujemy się, że 13 kwietnia 1962 r. w kopalni „Brzeszcze” górnicy odkryli na poziomie 230 tablicę z napisem „Niech żyje wolna Polska Ludowa – 1915 rok”, zaś 16 kwietnia 1854 r. zmarł Anatol France, autor błyskotliwej myśli: „Jest tylko jedna siła, która w sposób niezawodny, powiedziałbym naukowy, zapewni pokój światu. To proletariat.” Wśród bieżących wiadomości mamy informacyjny miszmasz złożony m.in. z notki o poznańskim inżynierze Ryszardzie Paradowskim, pracującym nad polskim rozrusznikiem serca, przeciwdziałaniu napadom na banki czy sobowtórze Liz Taylor. W środku numeru duży artykuł poświęcono mężczyźnie uratowanemu jako dziecko z marszu śmierci w styczniu 1945 r. i przyjętemu przez przypadkową rodzinę z Krakowa. Na dalszych stronach znajduje się opisana już relacja dotycząca prac na irackiej prowincji oraz „duszoszczypatielna” w zamiarze historia o dzielnych radzieckich sołdatach pierwszej samodzielnej baterii artylerii rakietowej, którzy najpierw razili Niemców pociskami z „katiuszy”, a potem – poświęcając własne życie – zniszczyli całą baterię, aby nie wpadła w niemieckie ręce.

Trudno się nie uśmiechnąć czytając o kończącym się „szale popularności Elvisa Presleya”, który musiał ustąpić Beatlesom. O tych drugich redakcja napisała, że „należy jednak przypuszczać, że są to gwiazdorzy paru sezonów”. Prawdziwym hitem jest rubryka porad „Odpowiedzi ciotki Gustli”; tego nie sposób opowiedzieć, dlatego niech Czytelnicy sami posmakują tej wiedzy. Miłej lektury!

(na podstawie IPN Ka 04/3428 oraz „Panorama. Śląski tygodnik ilustrowany”, nr 15 (518), 12 IV 1964)