Carl Clauberg

Nazwisko Carla Clauberga jest przypuszczalnie nieznane większości Czytelników „Migawek archiwalnych”. Pewnie zresztą mało kto go kojarzy, ale może to i dobrze, bo była to wielce nieciekawa postać. Piszemy o nim, bo nigdy dość przypominania o złu, jakie wyrządzili Niemcy w czasie II wojny światowej i o tym, że konkretna krzywda ma swojego konkretnego sprawcę. Przywołujemy Clauberga też dlatego, że w naszym archiwum znajduje się całkiem konkretna teczka z przedwojennymi dokumentami dotyczącymi jego kariery zawodowej i partyjnej oraz prywatnego życia; materiały te zostały zebrane do powojennego śledztwa.

Carl Clauberg był zdolnym lekarzem, ginekologiem, przez wiele lat zajmującym się problematyką bezpłodności. Praktykował w Królewcu, gdzie zrobił habilitację, został profesorem uniwersyteckim i prowadził badania nad żeńskimi hormonami płciowymi. Sukces tym większy, że Clauberg pochodził z małej wioski Wupperhof w okolicy Solingen, gdzie urodził się w 1898 r. Jego ojciec, dziadek i pradziadek byli szlifierzami w tamtej okolicy; oprócz zawodu przekazywali też z ojca na syna imię – ze znajdującego się w rzeczonej teczce drzewa genealogicznego wiemy, że wszyscy Claubergowie, aż do prapradziadka ginekologa nosili imię Carl. Gdy Carl junior miał kilka lat, rodzina się przeprowadziła (prawdopodobnie najpierw do Bremy, a później do Kilonii). W Bremie chłopak ukończył średnią szkołę, a po osiemnastych urodzinach upomniała się o niego armia: zaciągnięty w listopadzie 1916 r. został wysłany na front do Francji, a rok później trafił do angielskiej niewoli.

Po powrocie ukończył studia medyczne w Kilonii, gdzie też znalazł pierwszą pracę. W 1932 r. przeniósł się do Królewca, i tam jego kariera nabrała tempa. Z czasem wstępował do rozmaitych partii, bundów i vereinów, co z pewnością tej karierze nie zaszkodziło: był członkiem NSDAP, SA, SS, Deutsche Arbeitsfront, Nationalsozialistische Deutsche Ärztebund (Narodowosocjalistyczny Niemiecki Związek Lekarzy – założony w 1929 r., propagujący najgorsze antyhumanistyczne teorie, włącznie z tą o eksterminacji „życia niegodnego życia” – „Lebensunwertes Leben“).

Przesiąknięty hitlerowską ideologią Clauberg w czasie II wojny światowej zaczął zabiegać o możliwość wykorzystania swojej wiedzy i doświadczenia w złych, niszczących celach i taką „szansę” otrzymał. Badania nad umożliwieniem poczęcia życia zamienił na badania nad sterylizacją i od 1941 roku przedstawiał Heinrichowi Himmlerowi coraz to nowe pomysły. W maju 1942 r. poprosił o możliwość przeprowadzania eksperymentów sterylizacyjnych na kobietach i w ten sposób jeszcze w tym samym roku trafił do obozu w Auschwitz. Trzeba tu wspomnieć, że od 1940 r. Clauberg był ordynatorem oddziału chorób kobiecych w szpitalu św. Jadwigi w Chorzowie, więc dojazdy do obozu (raz na kilka tygodni) i łączenie pracy zawodowej ze zbrodniczą działalnością nie było nazbyt trudne (nie jest jasne, dlaczego profesor z Królewca przeniósł się do Chorzowa, akta nie dają odpowiedzi na tę zagadkę).

Wypracowana w obozie „metoda” Clauberga polegała na tym, że do dróg rodnych kobiet wprowadzano specjalnie spreparowane żrące środki chemiczne, powodujące w krótkim czasie niedrożność jajowodów. Ilu kobietom zrobił nieodwracalną krzywdę nie wiadomo (szacunki mówią, że do 700), ale w raporcie dla Himmlera chwalił się, że jego „metoda” w przyszłości pozwoli wykwalifikowanemu dziesięcioosobowemu personelowi pod kierownictwem lekarza wysterylizować nawet tysiąc (!) kobiet dziennie.

W styczniu 1945 r. Clauberg uciekł na zachód, do obozu w Ravensbrück, gdzie kontynuował swoje chore „zabiegi”. W czerwcu został schwytany przez Rosjan, postawiony przed sądem w ZSRS i skazany na 25 lat pozbawienia wolności za mordowanie radzieckich obywateli w Auschwitz. W sowieckim więzieniu raczej nikt by tyle nie wytrzymał, ale w październiku 1955 r. na mocy porozumienia ZSRS i RFN Clauberg wrócił do Kilonii. Miał zamiar podjąć pracę w swoim zawodzie, ale już w listopadzie został ponownie aresztowany (w wyniku presji byłych więźniów, zwłaszcza żydowskich ofiar) pod zarzutem wielokrotnego ciężkiego uszkodzenia ciała. Odebrano mu prawo do wykonywania zawodu, a sam Clauberg nie doczekał rozpoczęcia procesu – zmarł w areszcie w sierpniu 1957 r.

Clauberg, jak każdy, był kowalem swojego losu. W wyniku swoich decyzji i wyborów stał się zbrodniarzem, a mógł przetrwać w ludzkiej wdzięcznej pamięci i był (do czasu) na najlepszej do tego drodze. Opracowane przez niego podczas pracy w Królewcu leki – progynon, proluton – są stosowane do dziś w celu ułatwienia poczęcia lub ratowania ludzkiego życia przed urodzeniem (zapobiegają przedwczesnym porodom). Według informacji z niemieckojęzycznych stron internetowych, opracowany przez Clauberga test służący do wykluczenia niepłodności, był stosowany jeszcze w latach dziewięćdziesiątych XX wieku.

(na podstawie IPN Ka 114/43,

https://www.auschwitz.org/historia/eksperymenty/carl-clauberg

https://lekcja.auschwitz.org/2022_medycyna_pl/?_gl=1*lx7ykj*_ga*MjEwOTk3Njc4OS4xNzc0MjUwODE0*_ga_ES4EZDDBMD*czE3NzQyNTA4MTQkbzEkZzEkdDE3NzQyNTA4OTAkajYwJGwwJGgw

https://web.archive.org/web/20131031174145/http://auschwitz-ag.org/unternehmen_auschwitz/6.2.1B.htm )