English version
19 marca 2026 r. w siedzibie Przedsiębiorstwa Górniczego DEMEX w Zabrzu odbyło się spotkanie historyczne „Rok 1945. Zabrze”, poświęcone ostatnim miesiącom II wojny światowej i pierwszemu okresowi powojennemu na terenie miasta oraz Górnego Śląska. Wydarzenie miało formę wielogłosowej sesji rozmów, połączonej z projekcją materiałów filmowych. Głos zabrali naukowcy z Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Katowicach.
Spotkanie rozpoczęło wystąpienie Jakuba Szczepańskiego, który przedstawił przebieg walk o Zabrze w styczniu 1945 r., odwołując się do swojej książki „Górny Śląsk 1945”. Prelegent przybliżył realia militarne końcowego etapu wojny oraz wskazał, jak dramatyczne wydarzenia tamtych dni wpłynęły na mieszkańców miasta.
Istotnym elementem programu była również projekcja kronik sowieckich, ukazujących obrazy z okresu wkroczenia Armii Czerwonej i pierwszych tygodni nowej rzeczywistości. Zestawienie archiwalnych materiałów z wiedzą historyczną pozwoliło uczestnikom spojrzeć na znane przekazy w szerszym kontekście i poddać refleksji sposób, w jaki przez dekady kształtowała się pamięć o roku 1945.
W drugiej części wydarzenia odbyła się rozmowa Bogusława Tracza i Sebastiana Rosenbauma, nawiązująca do publikacji „Punkt zwrotny”. Dyskusja unaoczniła, że rok 1945 na Górnym Śląsku nie był jedynie symboliczną cezurą zamykającą czas wojny, lecz przede wszystkim złożonym procesem przemian politycznych, społecznych i tożsamościowych. Obok nadziei związanej z zakończeniem działań wojennych pojawiały się lęk, niepewność oraz doświadczenie głębokiego przełomu.
W trakcie spotkania zwrócono również uwagę na specyfikę sytuacji samego Zabrza w pierwszych powojennych miesiącach. Przypomniano, że nawet nazwa miasta ulegała wówczas zmianom, co stało się symbolicznym wyrazem szerszego stanu zawieszenia między dawnym a nowym porządkiem. Dla mieszkańców był to czas życia w rzeczywistości, która dopiero się kształtowała – zarówno w wymiarze administracyjnym, jak i codziennym.
Całość poprowadził Zbigniew Gołasz z OBEN IPN Katowice, a spotkanie stało się okazją do wspólnej refleksji nad historią Zabrza i całego regionu. Liczna obecność uczestników pokazała, że temat roku 1945 wciąż pozostaje ważnym punktem odniesienia w rozmowie o pamięci historycznej Górnego Śląska.
Wydarzenie zostało zorganizowane we współpracy z Miejską Biblioteką Publiczną w Zabrzu.