Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

W ramach cyklu publikacji dot. projektu „Archiwum Pełne Pamięci” Oddziałowe Archiwum IPN w Katowicach pragnie zaprezentować Państwu ciekawą kolekcję dokumentów i fotografii, przekazaną przez ks. Witolda Strumpfa, dotyczącą losów członków jego rodziny: stryja Witolda Strumpfa oraz jego żony Marii Strumpf. Dar ten został przekazany do zasobu OA IPN w Katowicach jesienią 2025 r. w formie plików cyfrowych i jest jednym z nowszych nabytków naszego archiwum.

Witold Strumpf (stryj) urodził się 18 grudnia 1905 r. w Warszawie, jako syn Aleksandra i Zofii Strumpf, zd. Skrzynecka. Uczęszczał do Szkoły Emiliana Konopczyńskiego w Warszawie, która następnie została przemianowana na Państwowe Męskie Gimnazjum im. A. Mickiewicza w Warszawie. Absolwentem tej szkoły był także Stefan Starzyński (późniejszy Prezydent Warszawy). Witold Strumpf także był uczniem tego gimnazjum. W wieku zaledwie kilkunastu lat brał udział jako ochotnik w wojnie polsko-bolszewickiej. W 1923 r. zdał egzamin dojrzałości. Jesienią tego samego roku został studentem Wydziału Chemicznego Politechniki Warszawskiej. Podczas studiów pełnił funkcję Wiceprezesa Koła Chemików Studentów na politechnice. W sierpniu 1930 r. ukończył sześciotygodniowy kurs obozu Legii Akademickiej Politechniki Warszawskiej z bardzo dobrym wynikiem. Do 1 grudnia 1930 r. pełnił funkcję Zastępcy Asystenta przy Zakładzie Chemii Organicznej Politechniki Warszawskiej. Po ukończeniu studiów wyższych prowadził bogatą działalność społeczną, m.in. w maju 1931 r. został zaliczony w poczet nadzwyczajnych członków Polskiego Towarzystwa Chemicznego w Warszawie, a także był członkiem Akademickiego Związku Sportowego w Warszawie, Związku Inżynierów Chemików Rzeczypospolitej Polskiej Okręg w Radomiu, Klubu Społecznego w Kielcach oraz Ligi Morskiej i Kolonialnej Oddział w Kielcach.

Witold Strumpf w 1932 r. założył rodzinę i poślubił Marię Strumpf, zd. Gawłowska. Po ukończeniu studiów pracował jako urzędnik państwowy w Kielcach a następnie w latach 1937–1939 w Katowicach. Przed wybuchem II wojny światowej pełnił funkcję kierownika Oddziału Przystosowania Przemysłu do Obrony Państwa w Wydziale Przemysłu i Handlu Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach. Po wybuchu II wojny światowej i ataku ZSRR na Polskę, w dniu 17 września 1939 r. otrzymał od Antoniego Romana – Ministra Przemysłu i Handlu – polecenie udania się wraz z rodziną do Rumunii. Po przekroczeniu granicy polsko-rumuńskiej udał się do Jass, a następnie do Bukaresztu, gdzie odbył spotkania z urzędnikami w ambasadach: polskiej oraz francuskiej, w celu otrzymania wizy na wyjazd do Francji. Natomiast żona Witolda, Maria (absolwentka Wydziału Spółdzielczego Wyższej Szkoły Handlowej w Warszawie), we wrześniu 1939 r. udała się do Warszawy. W czasie II wojny światowej pracowała jako urzędnik Urzędu Wyżywienia w Warszawie, w Wydziale Rozdziału i Kontroli.

W dniu 8 października 1939 r. Witold Strumpf opuścił Rumunię i udał się do Belgradu, gdzie rozpoczęły się konsultacje w celu przyznania wizy włoskiej, a następnie wyjechał do Lublany. Po czterech dniach przekroczył granicę jugosłowiańsko-włoską w miejscowości Planina. Po przyjeździe do Włoch dalsza trasa przejazdu obejmowała Triest, Wenecję, Weronę, Mediolan oraz Turyn. W połowie października 1939 r, po szczegółowej kontroli na granicy włosko-francuskiej, Witoldowi udało się wjechać na teren Francji. Z dokumentów przekazanych do zasobu OA IPN w Katowicach wynika, iż w dniu 17 października 1939 r. dotarł do Paryża. W czerwcu 1940 r. został ewakuowany do Wielkiej Brytanii. Następnie zgłosił chęć służby w kraju. Przeszedł szkolenie w zakresie legalizacji i fałszowania dokumentów oraz także walki konspiracyjnej. W grudniu 1942 r. został upoważniony przez Sztab Naczelnego Wodza do noszenia znaku spadochronowego nr 0077. Jako „cichociemny” został przerzucony do Polski w nocy z 13 na 14 marca 1943 r. w pobliżu stacji kolejowej w Celestynowie, oddalonej o ok. 15 km od punktu docelowego, z powodu pomyłki pilota. Otrzymał przydział do Wydziału Legalizacji Oddziału I Komendy Głównej AK. W sierpniu 1944 r. brał czynny udział w Powstaniu Warszawskim na terenie Śródmieścia Południowego. Pod koniec 1944 r. został zatrzymany w Częstochowie i wysłany do niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Gross-Rosen, gdzie zginął w styczniu 1945 r. prawdopodobnie podczas ewakuacji obozu.

Żona Wiktora Strumpfa w czasie wojny przebywała na terenie Warszawy. Nie ominęły jej represje ze strony okupanta, przez osiem miesięcy przebywała w więzieniu na Pawiaku. Po zakończeniu działań wojennych wróciła do Katowic, gdzie zamieszkała na stałe. Podjęła pracę w Ubezpieczalni Społecznej, a następnie w Delegaturze Centralnego Zarządu Handlu Opałem w Katowicach. Przez długi czas po zakończeniu wojny szukała informacji o mężu. Jego akt zgonu został wystawiony w Urzędzie Stanu Cywilnego w Warszawie w 1959 r.

Archiwum rodzinne ks. Witolda Strumpfa zawiera liczne dokumenty osobiste i urzędowe (świadectwa szkolne, zaświadczenia), zbiór legitymacji, prywatną korespondencję prowadzoną pomiędzy małżonkami w czasie wojny oraz między Marią Strumpf i Edwardem Strumpfem (bratem Witolda), po zakończeniu wojny a także fotografie.

Bardzo interesującym dokumentem jest odręcznie spisane, kilkustronicowe kalendarium prowadzone przez Witolda Strumpfa od dnia 1 września do 17 października 1939 r., w którym dzień po dniu zapisywał szczegółowe informacje dot. pierwszych tygodni wojny, obowiązków służbowych, wydarzeń podczas kolejnych etapów podróży po wyjeździe z Polski oraz stanu zdrowia i pogody.

Zakres chronologiczny ww. daru prywatnego obejmuje lata 1906–1972. Najstarsze fotografie zostały wykonane w okresie zaborów i stanowią ciekawe uzupełnienie dokumentów archiwalnych.

Archiwum rodzinne ks. Witolda Strumpfa stanowi bardzo ciekawą kolekcję archiwalną i przybliża nam losy polskiego patrioty, bohatera, dla którego losy Ojczyzny zawsze były priorytetem i który swoją działalnością jako urzędnik państwowy, żołnierz Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, członek elitarnej grupy „cichociemnych”, na zawsze pozostawił trwały ślad w historii naszego kraju.