English version
W dniach 15–17 kwietnia 2026 r. odbędzie się XXVII Rajd Historyczno-Turystyczny IPN Katowice Szlakiem „Bartka”. Temat rajdu poświęcony jest działalności oddziału partyzanckiego Narodowych Sił Zbrojnych pod dowództwem Henryka Flamego „Bartka”, który operował na terenie Beskidu Śląskiego i Żywieckiego. Rajd zorganizowany został dla uczczenia wydarzeń sprzed 80 lat. 3 maja 1946 r., w rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 maja, żołnierze oddziału dokonali najbardziej spektakularnej manifestacji w skali kraju – w umundurowaniu i pod bronią przedefilowali przez Wisłę na oczach setek turystów, pod nosem funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej. Rajd odbywa się w miejscu działania oddziału, w schronisku PTTK Błatnia, w pobliżu którego m.in. zginął w potyczce z siłami komunistycznej bezpieki Edward Biesok „Edek”.
W tegorocznym rajdzie udział bierze 10 drużyn ze szkół podstawowych województwa śląskiego:
SP nr 4 w Żorach, ZSP nr 6 w Żorach, SP nr 36 w Rybniku, SP w Pierścu, SP „Kuźnica” w Katowicach, SP nr 3 w Pyskowicach, SP nr 51 w Bytomiu, SP „Płomień” w Katowicach, SP im. H. Sienkiewicza w Konopiskach i Śląskiej Katolickiej Szkoły Podstawowej im. Joanny Beretty Molli w Piekarach Śląskich.
Głównym organizatorem jest Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach.
Współorganizatorami są harcerki i harcerze z Boguszowickiego Stowarzyszenia Społeczno-Kulturalnego „Ślady”.
Henryk Flame „Bartek”(1918-1947) urodził się we Frysztacie na Zaolziu. W 1939 r. był pilotem w 123 eskadrze myśliwskiej przydzielonej do Brygady Pościgowej. Po zestrzeleniu przedostał się na Węgry. Po ucieczce z internowania został ujęty i trafił do obozu w Austrii, skąd został zwolniony dzięki staraniom rodziny. Włączył się w działalność konspiracyjną, a w 1942 r. objął dowództwo oddziału partyzanckiego Armii Krajowej. Jesienią 1942 r. podporządkował się dowództwu Narodowych Sił Zbrojnych. W lutym 1945 r. zgodnie z rozkazem dowództwa NSZ ujawnił się i wstąpił w szeregi Milicji Obywatelskiej, obsadzając stanowiska swoimi ludźmi. Zagrożony aresztowaniem zbiegł do lasu, skupiając wokół siebie przeciwników komunizmu. Wkrótce jego oddział stał się znaczącą siłą zbrojną i solą w oku „władzy ludowej”. Liczący około trzystu uzbrojonych i umundurowanych ludzi oddział NSZ przeprowadził blisko 340 akcji zbrojnych. Najbardziej spektakularnym wyczynem było opanowanie Wisły w dniu święta 3 Maja i przeprowadzenie ulicami miejscowości defilady w umundurowaniu i pod bronią. Tej zniewagi komunistyczne władze nie mogły puścić płazem. W rezultacie operacji o kryptonimie „Lawina” oddział uległ rozbiciu, a znaczna część żołnierzy została skrytobójczo zgładzona przez funkcjonariuszy UBP. Sam „Bartek” skorzystał z amnestii w 1947 r. Jednak po ujawnieniu się został zastrzelony 1 grudnia 1947 r. w restauracji w Zabrzegu przez funkcjonariusza MO Rudolfa Dadaka.
