Instytut Pamięci Narodowej - Katowice

Następny

Powrót

pauza

Złożeniem meldunku dowódcy garnizonu Tarnowskie Góry przez dowódcę uroczystości ppłk. Krzysztofa Jeleniewskiego o gotowości pododdziału do ceremonii oraz odśpiewaniem hymnu państwowego rozpoczęła się uroczystość oznaczenia grobu śp. generała broni Leona Berbeckiego plakietą „Grób Weterana Walk o Wolność i Niepodległość Polski” zorganizowana staraniem Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach oraz 5. Pułku Chemicznego im. gen. broni Leona Berbeckiego w Tarnowskich Górach.

W wydarzeniu odbywającym się na Centralnym Cmentarzu Komunalnym w Gliwicach uczestniczyli: prezydent Miasta Gliwice Katarzyna Kuczyńska–Budka, dowódca garnizonu Tarnowskie Góry płk Juliusz Sawicki, dowódca garnizonu Katowice płk Paweł Piątkowski, dowódca garnizonu Gliwice płk Andrzej Rakowski, wiceprzewodniczący Rady Miasta Gliwice Adam Michczyński, sekretarz powiatu gliwickiego Leszek Żogała, dyrektor Oddziału IPN w Katowicach dr Andrzej Sznajder, szef Wojskowego Centrum Rekrutacji w Gliwicach ppłk Jacek Łukasik, szef Wojskowego Centrum Rekrutacji w Chorzowie ppłk Krzysztof Szmyt, pierwszy zastępca Komendanta Miejskiego Policji w Gliwicach mł. inspektor Arkadiusz Pyrkosz, proboszcz parafii wojskowej pw. św. Barbary w Gliwicach ks. płk Mariusz Antczak, proboszcz parafii wojskowej pw. św. Piotra Jerzego Frassati w Lublińcu ks. ppłk Przemysław Tur, z ramienia dowódcy Jednostki Wojskowej AGAT major Rafał Olbryt, zastępca dowódcy Jednostki Ratowniczo-Gaśniczej nr 1 w Gliwicach starszy kapitan Damian Dudek, zastępca Komendanta Straży Miejskiej w Gliwicach Adam Sułek, prezes Okręgu Śląskiego Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Jan Musiał, wiceprezes Zarządu Głównego Związku Oficerów Rezerwy RP ppłk w st. spocz. Krzysztof Tomaszewski, dyrektor Centrum Kultury Victoria w Gliwicach Paweł Januszewski, kierownik Działu Historii i Dokumentacji Mechanicznej Muzeum w Gliwicach Damian Recław, członek Zarządu Stowarzyszenia Przyjaciół Ziemi Gliwickiej Janusza Antonik, delegacja Towarzystwa Miłośników Lwowa i Kresów Południowo-Wschodnich Oddział w Gliwicach na czele z prezesem Zygmuntem Partyką, delegacje Szkoły Podstawowej z Oddziałami Dwujęzycznymi nr 6 im. Noblistów Polskich w Gliwicach pod przewodnictwem dyr. Agaty Ciry oraz uczniów Oddziału Przygotowania Wojskowego z 2 LO z Oddziałami Integracyjnymi im. Mikołaja Reja w Świętochłowicach, mieszkańcy Gliwic, miłośnicy lokalnej historii.

Szczególnym gościem uroczystości była przedstawicielka rodziny – wnuczka siostry żony gen. broni Leona Berbeckiego Małgorzata Machata.

Wojskową asystę honorową wystawił 5. Pułk Chemiczny im. gen. broni Leona Berbeckiego w Tarnowskich Górach. Oprawę muzyczną wydarzenia zapewnili muzycy z Orkiestry Wojskowej w Bytomiu.

Poczty sztandarowe wystawiły: II LO z Oddziałami Integracyjnymi im. Mikołaja Reja w Świętochłowicach, a także Szkoła Podstawowa z Oddziałami Dwujęzycznymi nr 6 im. Noblistów Polskich w Gliwicach.

Okolicznościowe przemówienia wygłosili prezydent Gliwic Katarzyna Kuczyńska-Budka, dowódca garnizonu Tarnowskie Góry płk Juliusz Sawicki oraz dyrektor Oddziału IPN w Katowicach dr Andrzej Sznajder. Życiorys śp. gen. broni Leona Berbeckiego przybliżyła Anna Binek-Zajda (OBUWiM Katowice), a następnie aktu oznaczenia grobu plakietą „Grób Weterana Walk o Wolność i Niepodległość Polski” dokonał dr Andrzej Sznajder, po czym okolicznościową modlitwę poprowadził ks. Mariusz Antczak w asyście ks. ppłk. Przemysława Tura.

Podniosły charakter wydarzenia dodatkowo podkreślił Apel Pamięci odczytany przez kapitana Dawida Gubałę i zakończony salwą honorową. Ceremonię zwieńczyło złożenie kwiatów oraz zniczy na grobach Bohatera uroczystości, a także gen. brygady Bolesława Jatelnickiego – Jacyny – brata żony gen. broni Leona Berbeckiego Zofii z Jatelnickich.

Gen. broni Leon Berbecki urodził się 28 lipca 1875 r. w podlubelskiej Kalinowszczyźnie, obecnie dzielnicy Lublina w rodzinie Feliksa i Anieli z Lutnickich. Po ukończeniu gimnazjum klasycznego w Żytomierzu zgłosił się do wojska i rozpoczął służbę jako elew w szkole piechoty w Kijowie. W 1895 r. w w stopniu podporucznika został przydzielony do rosyjskiego 44 pułku piechoty stacjonującego w Łucku. Sześć lat później przeszedł do rezerwy i po zaliczeniu odpowiednich egzaminów rozpoczął studia w charkowskim Instytucie Technologicznym. W tym czasie związał się z lewicą niepodległościową i wstąpił do Polskiej Partii Socjalistycznej. W styczniu 1903 r. zmuszony był przerwać naukę po otrzymaniu nakazu mobilizacyjnego do 124 pułku piechoty stacjonującego na Dalekim Wschodzie. Brał udział w  wojnie rosyjsko-japońskiej. Pięciokrotnie ranny, w uznaniu zasług bojowych, otrzymał rosyjski Order Świętego Włodzimierza z mieczami. W listopadzie 1905 r. opuścił armię i w następnym roku wrócił na studia w Charkowie, gdzie ponownie zaangażował się w prace niepodległościowe. Zatrzymany przez carską policję, w latach 1908–1909 przebywał na zesłaniu nad Dniestrem. Po powrocie, w 1911 r. ukończył studia w Instytucie Technologicznym Charkowie. Z dyplomem inżyniera mechanika niebawem przeniósł się do Zagłębia Dąbrowskiego i podjął pracę jako technik w Walcowni Metali Żelaza w Sosnowcu. W sierpniu 1914 r. wstąpił do Legionów Polskich, służąc początkowo jako dowódca kompanii i batalionu, a w 1915 r. został dowódcą 5 pułku piechoty I Brygady Legionów. W listopadzie 1918 r. znalazł się w szeregach odradzającego się Wojska Polskiego. Najpierw dowodził Grupami Operacyjnymi „Bełz” i „Bug”, potem 3 Dywizją Piechoty. W latach 1921-1923 pełnił funkcję zastępcy Okręgu Korpusu VIII w Toruniu, następnie dowódcy Okręgu Korpusu III. W 1928 r. objął stanowisko Inspektora Armii. W 1939 roku awansowany na stopień generała broni, równocześnie sprawował funkcję prezesa Zarządu Głównego Ligi Obrony Powietrznej Państwa.

Po przegranej kampanii wrześniowej dotarł do Rumunii, gdzie z rozkazu gen. Sikorskiego został mianowany inspektorem obozów dla internowanych w Rumunii w latach 1939-1941. Z Rumunii dostał się 12 lutego 1941 roku do niewoli niemieckiej do oflagu 6 A w Doessel. Tutaj organizował i prowadził tajne nauczanie uniwersyteckie oraz politechniczne, a także kursy dokształcające dla nauczycieli szkół średnich i podstawowych. Po zakończeniu wojny, w 1946 roku powrócił do Polski i podjął decyzję o wyjeździe na Śląsk.

W Gliwicach rozpoczął starania o przyjęcie w charakterze wykładowcy na Wydziale Mechanicznym Politechniki Śląskiej, posady tej jednak nie otrzymał. W tej sytuacji podjął pracę jako nauczyciel technologii i maszynoznawstwa w szkole zawodowej oraz Technikum Mechanicznym w pobliskim Zabrzu. Od kwietnia 1946 r. pełnił funkcję kierownika Wydziału Mechanicznego Państwowej Szkoły Przemysłowej w Zespole Szkół przy ul. Traugutta w Zabrzu, niedługo później został kierownikiem Liceum Mechanicznego mieszczącego się w  tym samym budynku. Od końca 1951 r. pracował również w Zespole Szkół Chemicznych w Sławięcicach. Od 1947 r. intensywnie przez dziesięć lat inwigilowany był przez Urząd Bezpieczeństwa, który realizował względem niego, jak i rodziny sprawę ewidencyjno-obserwacyjną pod kryptonimem „Sztab”. Zmarł 23 marca 1962 r. w Gliwicach.

Zasłużony dla niepodległości Polski, najwyższy stopniem spośród polskich żołnierzy mieszkających kiedykolwiek w Gliwicach został przez władze komunistyczne skazany na zapomnienie. Pamięć o generale w latach osiemdziesiątych podtrzymywali działacze antykomunistycznej i demokratycznej opozycji. Z inicjatywy o. Jana Siemińskiego w kościele Podwyższenia Krzyża Świętego odprawiano msze w jego intencji, a na Cmentarzu Centralnym zapalano znicze i składano wiązanki kwiatów na jego grobie. Dopiero jednak upadek systemu komunistycznego w 1989 r. umożliwił właściwe uhonorowanie generała Berbeckiego w przestrzeni symbolicznej miasta. Uchwałą Rady Miejskiej w dniu 3 października 1990 r. zmieniono nazwę ul. Juliana Marchlewskiego na ul. Generała Leona Berbeckiego. 20 marca 1996 r. jego imię otrzymał 3 Batalion Dowodzenia w Lublinie, a 19 kwietnia 1996 r. – 5 Batalion Obrony Przeciwchemicznej w Tarnowskich Górach. W 2010 roku batalion ów został przeformowany w 5 Pułk Chemiczny, który decyzją Ministra Obrony Narodowej w marcu 2011 r. otrzymał imię generała broni Leona Berbeckiego.